Η αναζήτηση του πλουραλισμού στην πολιτική υγείας και οι εργασιακές σχέσεις

Η αναγκαιότητα μιας ριζικής παρέμβασης στο σύστημα υγείας της χώρας μας έχει επαρκώς τεκμηριωθεί στον σχετικό επιστημονικό διάλογο (βλ. χαρακτηριστικά τη μελέτη: Το Νέο ΕΣΥ: Η Ανασυγκρότηση του Εθνικού Συστήματος Υγείας, διαΝΕΟσις, 2020). Επιβεβαιώνεται μάλιστα και από τους ίδιους τους πολίτες, των οποίων το 80% περίπου συστηματικά τα τελευταία χρόνια υποστηρίζει την «ανάγκη για μια δομική μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας» (Παρατηρητήριο Μεταρρυθμίσεων Υγείας 2017-2021, Ινστιτούτο Πολιτικής Υγείας).

Ποιο πρέπει να είναι όμως το περιεχόμενο μιας τέτοιας παρέμβασης; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό προϋποθέτει την αξιοποίηση των επιστημονικών δεδομένων, προκειμένου να καταστεί εφικτή η μεγαλύτερη δυνατή τεκμηρίωσή της, η οποία με τη σειρά της θα διασφαλίσει και την απαιτούμενη κοινωνική και πολιτική συναίνεση. Για παράδειγμα, η αποκατάσταση του χρηματοδοτικού κενού, το οποίο εκτιμάται σε τουλάχιστον 1,5 δισεκατομμύριο σε σχέση με τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την απαραίτητη ενίσχυση του ΕΣΥ, το οποίο, εδώ και αρκετά χρόνια, βιώνει συνθήκες πρωτοφανούς πίεσης, απόρροια τόσο της οικονομικής όσο και της πανδημικής κρίσης.

Η τελευταία επιβεβαίωσε παγκοσμίως τη σημασία ενός ισχυρού υγειονομικού τομέα για τη διασφάλιση μιας ομαλής οικονομικής και κοινωνικής ζωής και συνακόλουθα την ανάγκη ανάδειξης του συγκεκριμένου στόχου σε πολιτική προτεραιότητα. Ωστόσο, το γεγονός ότι στη χώρα μας το ποσοστό των κυβερνητικών δαπανών για την υγεία υπολείπεται κατά πέντε ποσοστιαίες μονάδες του σχετικού μέσου όρου στον ΟΟΣΑ (10% έναντι 15%) υποδηλώνει τόσο το ότι η δημόσια χρηματοδότηση των υπηρεσιών υγείας είναι χαμηλή όσο και το ότι άλλες λειτουργίες του κράτους κοστίζουν παραπάνω από όσο αντέχει η οικονομία μας.

Στις συνθήκες αυτές είναι κρίσιμο να αναληφθούν πρωτοβουλίες για τη βελτίωση της λειτουργίας του υγειονομικού τομέα στη χώρα, όπως π.χ. ανάδειξη των κενών του συστήματος και σταδιακή κάλυψή τους, ολοκλήρωση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, ενίσχυση της αναπτυξιακής διάστασης του υγειονομικού τομέα, αύξηση της ποιότητας των παρεχόμενων φροντίδων, ενίσχυση του ρόλου του πολίτη/ασθενή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων κ.λπ. Ομως, οι μέχρι τώρα προσεγγίσεις, ιδίως από μέρους των πολιτικών σχηματισμών, φαίνεται ότι αδυνατούν να δώσουν απαντήσεις στα σύνθετα αυτά προβλήματα. Συνεπώς απαιτείται μια περισσότερο πλουραλιστική προσέγγιση, η οποία θα υπερβαίνει τις παραδοσιακές συνταγές, αναζητώντας, πρωτίστως, την ικανοποίηση των αναγκών και τον σεβασμό των προτιμήσεων και των επιλογών των πολιτών.

Στο πλαίσιο αυτό, η υπέρβαση των παραδοσιακών εργασιακών σχέσεων των επαγγελματιών υγείας έχει ήδη απασχολήσει τη σχετική συζήτηση, με σκέψεις και προτάσεις που αφορούν π.χ. στη δυνατότητα του ΕΣΥ να συνεργάζεται με ιδιώτες ιατρούς και στο δικαίωμα των ιατρών του ΕΣΥ να παρέχουν ιδιωτικό έργο. Η πρώτη επιλογή είναι προφανώς προτιμότερη από την διατήρηση των όποιων κενών του συστήματος, εφόσον όμως η προσπάθεια κάλυψής τους με συστηματικό τρόπο εξακολουθήσει να υποστηρίζεται. Σε σχέση με τη δεύτερη επιλογή, το ζήτημα είναι περισσότερο σύνθετο.

Ειδικότερα, η δυνατότητα άσκησης ιδιωτικού έργου από ιατρούς του ΕΣΥ, αφενός αποκαθιστά μια «αδικία», την οποία υφίστανται σε σχέση με άλλους ιατρούς που έχουν αντίστοιχο δικαίωμα, όμως δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να λειτουργήσει με τρόπο που θα υπονομεύει το δημόσιο σύστημα. Αυτό σημαίνει κατά πρώτον ένα αυστηρό πλαίσιο κανόνων και προϋποθέσεων άσκησης ιδιωτικού έργου και έναν μηχανισμό παρακολούθησής του με απόλυτη διαφάνεια. Μία ακόμα σκέψη θα μπορούσε να συνίσταται στην υποχρέωση όσων επιλέξουν μια τέτοια δραστηριότητα, να καταβάλουν ένα μικρό ποσοστό της αμοιβής τους από αυτή υπέρ της δημόσιας δομής στην οποία εργάζονται (κατά τα πρότυπα της αντίστοιχης υποχρέωσης των πανεπιστημιακών υπέρ του ΕΛΚΕ). Στα θετικά της προοπτικής αυτής περιλαμβάνεται το ότι σε ένα τέτοιο περιβάλλον εξαλείφεται κάθε λόγος παραοικονομικής δραστηριότητας, με ευρύτερα οικονομικά οφέλη για τη χώρα. Μάλιστα, θα μπορούσε να προβλεφθεί και η επένδυση ενός μέρους των φορολογικών εσόδων που θα προκύψουν από τη δραστηριότητα αυτή, στο σύστημα υγείας.

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι ο συνδυασμός αυτός καθιστά την απασχόληση στο ΕΣΥ περισσότερο ελκυστική για νέους επιστήμονες που δραστηριοποιούνται εκτός χώρας και έτσι αυξάνει τις πιθανότητες επαναπατρισμού τους, κάτι το οποίο πρέπει να αποτελέσει στρατηγικό στόχο της πολιτικής υγείας. Σε κάθε περίπτωση, αν και η δυνατότητα αυτή διασφαλίζει ένα καλύτερο επίπεδο αμοιβών -οι οποίες σήμερα υπολείπονται σημαντικά των αντίστοιχων άλλων ευρωπαϊκών χωρών- αυτό δεν σημαίνει ότι επιτρέπεται να «συμφιλιωθούμε» με τα χαμηλά επίπεδα των αποδοχών όσων ήδη υπηρετούν το δημόσιο σύστημα υγείας.

Ο Κυριάκος Σουλιώτης είναι καθηγητής Πολιτικής Υγείας, κοσμήτωρ της Σχολής Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου