Η Λέσχη των Απαγορευμένων Βιβλίων

«Ο τρόπος που ο Ναπολέων χειρίζεται τα πρόβατα είναι αξιοσημείωτος», λέει ο Τζόρνταν Ντάτρι, 14 ετών. Κρατάει ένα αντίγραφο της «Φάρμας Ζώων» και αναφέρεται στο αυταρχικό γουρούνι που παίρνει τον έλεγχο μιας αγγλικής έκτασης, προτού λυγίσουν τα υπόλοιπα ζώα και ακολουθήσουν τη θέλησή του. Τα πρόβατα, που αντιπροσωπεύουν τις ασυνείδητες μάζες στην κριτική του Τζορτζ Οργουελ για την ολοκληρωτική διακυβέρνηση του Ιωσήφ Στάλιν, είναι «αδαείς μπουμπούνες», λέει ο Ντάτρι. Η αδερφή του Τζόρνταν, Κιάρα, 16 ετών, συνεχίζει τη σκέψη του: «Μου θύμισε κάπως το όλο θέμα τη φάση με την εξέγερση της 6ης Ιανουαρίου», λέει, όταν οι υποστηρικτές του Τραμπ, υποκινούμενοι από ένα κύμα ψεμάτων από τον πρώην πρόεδρο, πολιόρκησαν το Καπιτώλιο των ΗΠΑ. «Και όλη αυτή την ανοησία».

Τα αδέλφια κάθονται στο πίσω μέρος του Firefly, ένα βιβλιοπωλείο – διαμαντάκι, που πουλά καινούργια και μεταχειρισμένα βιβλία στη μικρή πόλη Κάτζταουν, στην κεντρική Πενσιλβάνια. Καθισμένοι σε πτυσσόμενες καρέκλες, γύρω από ένα τραπέζι γεμάτο κέικ, μπισκότα κι ένα… λούτρινο γουρουνάκι, είναι μέλη της Λέσχης Απαγορευμένων Βιβλίων του Κάτζταουν, η οποία συναντιέται κάθε δύο εβδομάδες για να διαβάσει και να συζητήσει τη λογοτεχνία που οι Συντηρητικοί σε όλη τη χώρα προσπαθούν να απαγορεύσουν από τις σχολικές βιβλιοθήκες.

Τα μέλη της λέσχης του βιβλίου, όλα ηλικίας από 13 έως 16 ετών, συναντώνται μέσα σε μια περίοδο κρίσης. Τον περασμένο χρόνο, το κίνημα της απαγόρευσης βιβλίων έχει ήδη καταφέρει έργα που αφορούν κυρίως φυλετικά ή ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα να αφαιρούνται από βιβλιοθήκες στο Τέξας, τη Γιούτα, τη Βιρτζίνια, το Ουαϊόμινγκ και την Πενσιλβάνια.

Οπως πολλοί νέοι στις ΗΠΑ, τα μέλη της λέσχης νιώθουν τη λογοκρισία να πλησιάζει. Τον Δεκέμβριο, η σχολική περιοχή Πένριτζ, 30 μίλια από το Κάτζταουν, αφαίρεσε το παιδικό βιβλίο «Heather Has Two Mommies» (Η Χέδερ έχει δύο μαμάδες), ένα εικονογραφημένο βιβλίο για ένα ζευγάρι λεσβιών και το παιδί τους, από τις βιβλιοθήκες του δημοτικού σχολείου. Πέρυσι, το σχολικό συμβούλιο της Πενσιλβάνια απαγόρευσε μια μακρά λίστα βιβλίων, σχεδόν εξ’ ολοκλήρου από έγχρωμους ή για έγχρωμους. Η απαγόρευση ακυρώθηκε τον Σεπτέμβριο μετά τη διαμαρτυρία των φοιτητών.

«Μου αρέσει να διαβάζω, επομένως είναι κάπως απογοητευτικό να βλέπω τις απαγορεύσεις, ειδικά επειδή πολλοί ενήλικες το απαγορεύουν, αλλά δεν ζητούν από τους εφήβους τη γνώμη μας για αυτά τα βιβλία», λέει η Τζόσεφιν Ντίλενμπο. Μια γλυκομίλητη 14χρονη, με αθλητικά παπούτσια κι ένα καρό πουκάμισο, ίδρυσε τη Λέσχη Απαγορευμένων Βιβλίων ως απάντηση στη σαρωτική απαγόρευση στις ΗΠΑ. «Είναι τρομακτικό να γνωρίζεις ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι που μπορεί να χρειάζονται αυτά τα βιβλία για κάποιο λόγο, γιατί ίσως απλώς μαθαίνουν για τον εαυτό τους και χρειάζονται κάτι να διαβάσουν, δεν έχουν πρόσβαση σε αυτό».

Την περασμένη εβδομάδα το θέμα κέρδισε ιδιαίτερη προσοχή, μετά την απαγόρευση από τις αίθουσες του βραβευμένου με Πούλιτζερ γκράφικ νόβελ για το Ολοκαύτωμα «Maus: Η ιστορία κάποιου που επέζησε» (στα ελληνικά από τς εκδ. Zoobus 2007), στην κομητεία Μακμίν του Τενεσί, από την τοπική σχολική επιτροπή. Το διοικητικό συμβούλιο αντιτάχθηκε στην «τραχιά, απαράδεκτη γλώσσα» στο βιβλίο, το οποίο περιγράφει τις εμπειρίες των γονιών του συγγραφέα Αρτ Σπίγκελμαν στα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και την αυτοκτονία της μητέρας του. Το «Maus» έγινε από τότε μπεστ σέλερ στο Amazon.

Στο Firefly, η λέσχη βιβλίου συζητά για τη «Φάρμα των Ζώων» όταν τους συναντώ. Το αλληγορικό μυθιστόρημα δεν έχει στοχοποιηθεί στο πρόσφατο απαγορευτικό κύμα, αλλά απαγορεύτηκε στη Σοβιετική Ενωση μέχρι την πτώση της και στο Ηνωμένο Βασίλειο κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου – όταν η κυβέρνηση θεώρησε ότι η έκδοσή του θα μπορούσε να εξοργίσει τους σοβιετικούς συμμάχους τους. Αργότερα απαγορεύτηκε στη Φλόριντα – όπου θεωρήθηκε ότι ήταν «φιλοκομμουνιστικό».

Επόμενο στη λίστα ανάγνωσης θα είναι το «The Hate U Give» («Το μίσος που δίνεις») της Αντζι Τόμας, ένα βραβευμένο μυθιστόρημα για νέους σχετικά με τον πυροβολισμό ενός νεαρού άοπλου μαύρου από έναν λευκό αστυνομικό, το οποίο έχει αφαιρεθεί από διάφορες σχολικές βιβλιοθήκες. Αλλά αυτή τη στιγμή η συζήτηση κινείται από την άσκηση εξουσίας του Ναπολέοντα στα πρόβατα της «Φάρμας των Ζώων» και για ποιο λόγο κανένα από τα ζώα απλά δεν έφυγε από τη φάρμα. Η Μπρίτζετ Τζόνσον, η οποία στα 13 της είναι η νεότερη στην ομάδα, δεν δείχνει να φοβάται να συμμετάσχει στη συζήτηση: «Μπορώ να δω κάτι τέτοιο να συμβαίνει με πραγματικούς ανθρώπους στην πραγματική ζωή. Χωρίς να γνωρίζουν, να μη ρισκάρουν, να μην αλλάζει τίποτα».

Υπάρχουν απόηχοι της χειραγώγησης της «Φάρμας των Ζώων», των λανθασμένων αληθειών και – όπως το έθεσε ένα μέλος της λέσχης – «γκάζιασμα» στο κίνημα για την απαγόρευση των βιβλίων στις ΗΠΑ. Στην προσπάθεια πρωτοστάτησαν ομάδες, οι οποίες ισχυρίζονται ότι είναι προσπάθειες βάσης, ζητώντας από σχολικές επιτροπές ή εκλεγμένους αξιωματούχους να αφαιρέσουν ορισμένα βιβλία. Στην πραγματικότητα, πολλές από τις ομάδες που εμπλέκονται στην απαγόρευση βιβλίων συνδέονται και υποστηρίζονται από σημαντικούς συντηρητικούς δωρητές.

Τα περισσότερα από τα βιβλία σχετίζονται με τη φυλή ή την ισότητα των φύλων, σε μια εποχή που ορισμένοι Ρεπουμπλικάνοι καταβάλλουν προσπάθειες να αποτρέψουν τη διδασκαλία φυλετικών θεμάτων στα σχολεία, ξεκινώντας μια δυνατή εκστρατεία ενάντια στην κριτική θεωρία της φυλής, μια ακαδημαϊκή αρχή που εξετάζει τους τρόπους με τους οποίους λειτουργεί ο ρατσισμός στους νόμους και την κοινωνία των ΗΠΑ.

Το βιβλίο «Gender Queer» της Μάια Κομπάμπε, το οποίο αντιμετωπίζει τη δυσκολία του να κάνει κανείς coming out και να ανακαλύψει την ταυτότητα φύλου του, είναι ένα από τα πιο απαγορευμένα. Από τότε που δημοσιεύτηκε το 2019, έχει αμφισβητηθεί από ομάδες σε τουλάχιστον 11 πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων του Τέξας, της Φλόριντα και της Πενσιλβάνια.

Σε άλλο σημείο, τα «Γαλάζια Μάτια» της Τόνι Μόρισον (στα ελληνικά από τις εκδόσεις Νεφέλη 1995), ένα μυθιστόρημα που πραγματεύεται τη φυλετική και έμφυλη καταπίεση, διατάχθηκε πρόσφατα να αφαιρεθεί από τις σχολικές βιβλιοθήκες στη Φλόριντα και το Μιζούρι. Το «Out of Darkness» της Ασλι Χόουπ Πέρες εξιστορεί έναν έρωτα μεταξύ μιας Μεξικανής Αμερικανίδας και ενός μαύρου αγοριού στο Τέξας της δεκαετίας του 1930. Τον τελευταίο χρόνο έχει απαγορευτεί σε πολλές πολιτείες. «Απογοητεύτηκα που επετράπη να συμβεί, απλά δεν είχε νόημα για μένα ότι θα μπορούσε να συμβεί έτσι», λέει η Τζόνσον για το πλήθος των απαγορεύσεων.

Η Τζόνσον, της οποίας η μητέρα περιμένει σε ένα αυτοκίνητο έξω από το βιβλιοπωλείο ενώ η ομάδα συναντιέται, της αρέσει να διαβάζει, αλλά λέει ότι διαβάζει αργά. «Βρίσκω πολύ πιο εύκολο να διαβάζω με άλλους ανθρώπους και μετά να μιλάω για αυτό. Εχω λοιπόν μια ολόκληρη ομάδα ανθρώπων να μιλήσω γι’ αυτό». Ο μπαμπάς της, ο οποίος υπηρετούσε στο σχολικό συμβούλιο του Κάτζταουν, έχει ενθουσιαστεί ιδιαίτερα με το θέμα. Κι αν προσπαθούσαν να απαγορεύσουν κάποια βιβλία στο σχολείο της; «Θα ήταν χάλια!» λέει. «Και συνήθως όλα γίνονται από ένα άτομο που τρέφει μίσος εναντίον μιας κοινότητας. Τα βιβλία δεν πρόκειται να κάνουν κάπως ένα μικρό παιδί αλλά θα το βοηθήσουν να ανακαλύψει τι είναι μ’ έναν συγκεκριμένο τρόπο».

Μετά από μιάμιση ώρα, η λέσχη βιβλίου φτάνει στο τέλος της. Το λούτρινο γουρουνάκι που είχε τοποθετηθεί στο τραπέζι για να αντιπροσωπεύει τις ελίτ των χοίρων της «Φάρμας Ζώων», αφαιρείται και μπαίνει στο ράφι. Η Τζέσι Χάστινγκς, μια ψηλή 16χρονη με σκούρα γυαλιά, κρατά ένα νέο αντίγραφο του «The Hate U Give» – όλα τα βιβλία της λέσχης χρηματοδοτούνται από ένα κύμα δωρεών – καθώς προχωρά μέσα στη νύχτα στο Κάτζταουν.

Η Χέιστινγκς, η οποία είχε κάνει σίγουρα σχόλια κατά τη διάρκεια της συζήτησης για τη «Φάρμα των Ζώων», λέει ότι είναι «σοκαρισμένη» από το κύμα των απαγορεύσεων: «Και ειδικά για μερικούς από τους γελοίους λόγους που απαγορεύονται ορισμένα βιβλία». «Πολλά από τα βιβλία, απαγορεύτηκαν μόνο και μόνο επειδή αναφέρονταν στους μαύρους ή τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα», λέει. «Ειδικά για τα παιδιά που είναι ομοφυλόφιλα ή έγχρωμα, είναι πολύ σημαντικό να αντιπροσωπεύονται στα βιβλία και αν δεν σου επιτρέπεται η πρόσβαση σε αυτό, τότε αυτό μπορεί να είναι επιζήμιο». Εκτός από τον αντίκτυπο σε άτομα που μπορεί να έχουν βρει συγγένεια με απαγορευμένους συγγραφείς ή θέματα βιβλίων που έχουν πλέον περιοριστεί, η Χέιστινγκς λέει ότι υπάρχει μια άλλη δυσάρεστη πτυχή σε όλο αυτό. «Είναι ένα σημαντικό ζήτημα, γιατί ήδη υπάρχει τεράστια έλλειψη εκπροσώπησης των μειονοτήτων στα μυθιστορήματα. Και ξέρετε, υπάρχει απαγόρευση βιβλίων που συζητούν πολιτικά και πράγματα. Νομίζω ότι οδηγεί πολλά παιδιά στο να είναι πολύ πιο κλειστά».