Κάνει διακρίσεις ο κορωνοϊός;

Από την αρχή της πανδημίας μία από τις εκφράσεις που κυριαρχούν στον δημόσιο λόγο είναι: «Ο κορωνοϊός δεν κάνει διακρίσεις». Ο σκοπός βέβαια είναι να αφυπνιστεί ο κόσμος που πιστεύει ότι είναι άτρωτος, αλλά στην πραγματικότητα μια τέτοια δήλωση δεν είναι ακριβής και μπορεί να αποβεί επιζήμια. Ο κορωνοϊός (SARS-CoV-2) κάνει διακρίσεις, και μάθαμε σχετικά νωρίς για τις ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως την ηλικία, τον διαβήτη, τις καρδιαγγειακές παθήσεις και την υπέρταση. Πέραν των βιολογικών, υπάρχουν όμως και κοινωνικοί παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο στη νοσηρότητα και τη θνητότητα. Η κοινωνικοοικονομική κατάσταση (socioeconomic status) είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες ότι σχετίζεται με την υγεία. Γι’ αυτό και ήδη από το 2020 οι ειδικοί έκρουσαν τον κώδωνα του κινδύνου σχετικά με την επίδραση τέτοιων παραγόντων στη νοσηρότητα και τη θνητότητα από COVID-19. Υπάρχουν αρκετοί μηχανισμοί μέσω των οποίων αναμένουμε ότι θα αυξάνεται η πιθανότητα έκθεσης στον SARS-CoV-2 στα άτομα από χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Για παράδειγμα:

• Είναι πιο πιθανό να ζουν σε πολυπληθή νοικοκυριά, σε μικρές κατοικίες, με μικρή δυνατότητα απομόνωσης και μεγαλύτερο κίνδυνο ενδοοικογενειακής μετάδοσης.
• Απασχολούνται συχνά σε χειρωνακτικά επαγγέλματα, που δεν παρέχουν τη δυνατότητα για εργασία από το σπίτι και αναγκάζονται να μετακινούνται με τα μέσα μαζικής μεταφοράς.
• Αναζητούν συνήθως ιατρική φροντίδα σε πιο προχωρημένο στάδιο της ασθένειας, με αποτέλεσμα χειρότερη έκβαση της νόσου.

Επιπλέον, οι ήδη επισφαλείς συνθήκες εργασίας είναι πιθανό να επιδεινώνονται από τα οικονομικά και άλλα μέτρα που λαμβάνονται για την πανδημία, αυξάνοντας το στρες, ενώ μειονότητες και πρόσφυγες αντιπροσωπεύονται δυσανάλογα μεταξύ των ατόμων με χαμηλότερο εισόδημα. Τέλος, αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι η φτώχεια, μέσω κυρίως της κακής διατροφής, αλλά όχι μόνο, είναι προδιαθεσικός παράγοντας για τις καρδιαγγειακές παθήσεις, την υπέρταση και τον διαβήτη, καταστάσεις που αποτελούν παράγοντες κινδύνου για την COVID-19. Τα παραπάνω έχουν επιβεβαιωθεί εμπειρικά σε δεκάδες επιδημιολογικές μελέτες από όλο τον κόσμο. Για παράδειγμα, στη Γαλλία τον Μάρτιο και τον Απρίλιο του 2020 οι ειδικοί συνειδητοποίησαν ότι το υψηλότερο ποσοστό υπερβάλλουσας θνησιμότητας που συνδέεται με την COVID-19 παρατηρήθηκε στην περιοχή Seine-Saint-Denis (SSD), η οποία είναι η φτωχότερη συνοικία της ευρύτερης περιοχής του Παρισιού. Στη μελέτη που ακολούθησε στη γαλλική πρωτεύουσα διαπιστώθηκε ότι η χαμηλή κοινωνικοοικονομική κατάσταση συσχετίζεται με τη σοβαρότητα της COVID-19. Αντίστοιχη μελέτη από τη Σουηδία έδειξε ότι άτομα με χαμηλό εισόδημα ή/και χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου από COVID-19. Μια πρόσφατη ανασκόπηση 46 σχετικών μελετών έδειξε ξεκάθαρα τη συσχέτιση των κοινωνικοοικονομικών ανισοτήτων με τον κίνδυνο λοίμωξης COVID-19 και με τη βαρύτητα της νόσου, με τα λιγότερο προνομιούχα κοινωνικοοικονομικά τμήματα του πληθυσμού να πλήττονται περισσότερο.

Αντίστοιχες μελέτες από την Ελλάδα δεν υπάρχουν, δεν έχουμε όμως λόγους για να υποθέτουμε ότι στη χώρα μας θα ισχύει κάτι διαφορετικό. Τα δημόσια δεδομένα του εμβολιασμού μπορούν ίσως να μας δώσουν μια εικόνα της ταξικής διαστρωμάτωσης που εικάζουμε ότι υπάρχει στις επιπτώσεις της COVID-19. Βλέπουμε έτσι, για παράδειγμα, ότι η Δυτική Αττική και ο Δυτικός Τομέας της Αθήνας έχουν σημαντικά μικρότερα ποσοστά εμβολιασμού σε σχέση με τον Βόρειο και τον Νότιο Τομέα της Αθήνας, μόλις λίγα χιλιόμετρα παραδίπλα (διαφορές που φτάνουν και το 25%). Είναι απαραίτητο να γίνουν σχετικές μελέτες στην Ελλάδα και σε περίπτωση που βρεθούν ενδείξεις για μεγαλύτερη νοσηρότητα και θνητότητα στα λαϊκά στρώματα θα πρέπει να ληφθούν επιπλέον μέτρα για την άμβλυνση των ανισοτήτων τόσο στο υγειονομικό όσο και στο καθαρά οικονομικό πεδίο.

Ο Παντελής Μπάγκος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας