«Γιατί ο Μπόρις Τζόνσον δεν δίνει πίσω τα Γλυπτά του Παρθενώνα;»

Οσοι θα έβλεπαν τα μάρμαρα του Παρθενώνα να επιστρέφουν στην Ελλάδα νιώθουν μια αλλαγή στον αέρα. Το Αρχαιολογικό Μουσείο του Παλέρμο μόλις έστειλε το μερίδιό του από τα γλυπτά του Παρθενώνα στο Μουσείο της Ακρόπολης με δανεισμό, αλλά με συζήτηση για μόνιμη διευθέτηση.

Το γλυπτό του Παλέρμο είναι ένα θραύσμα σε μέγεθος κουτιού παπουτσιού που δείχνει μέρος του ποδιού της θεάς Αρτεμης, αντί της ζωφόρου των 75 μέτρων συν το υπέροχο αέτωμα που φυλάσσονται στο Βρετανικό Μουσείο, αλλά παρόλα αυτά δημιουργεί ένα είδος προηγούμενου. Ο έλληνας πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, έθεσε στο τραπέζι των συζητήσεων την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα σε πρόσφατη επίσκεψή του στο Λονδίνο. Ακόμα και οι «Times» έχουν αντιστρέψει την κυρίαρχη γραμμή τους για να υποστηρίξουν τον επαναπατρισμό.

Γιατί λοιπόν ο φιλέλληνας Μπόρις Τζόνσον δεν τους τα δίνει πίσω; Αλλωστε, ως μαθητής έγραφε με πάθος υπέρ της αποκατάστασης. Τα εθνικά μουσεία στη Βρετανία δεν είναι προέκταση της κυβέρνησης, βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής και ανεξάρτητα από αυτήν. Σε ένα σπάνιο ξέσπασμα εγκράτειας, ο Τζόνσον είπε ότι τα γλυπτά του Παρθενώνα είναι υπόθεση των διαχειριστών του Βρετανικού Μουσείου.

Αυτοί οι διαχειριστές είναι οι «ιδιοκτήτες» της συλλογής του Βρετανικού Μουσείου – με την έννοια ότι την κρατούν υπό εμπιστοσύνη για το κοινό. Δεν είναι αδύνατο, λοιπόν, οι εντολοδόχοι να ξυπνήσουν ένα πρωί και να αποφασίσουν ότι τα γλυπτά του Παρθενώνα θα ωφελούσαν περισσότερο το κοινό εάν εκτίθεντο στο Μουσείο της Ακρόπολης. Στην πραγματικότητα, νομίζω ότι θα ήταν απίθανο, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να το κάνουν. Ενας λόγος είναι ότι οι διαχειριστές ιδρυμάτων όπως το Βρετανικό Μουσείο είναι, συλλογικά, συνταγματικά ακατάλληλοι για τη λήψη ριζοσπαστικών αποφάσεων, όσο ανεξάρτητη σκέψη κι αν διαθέτουν ως μεμονωμένα άτομα.

Ενας άλλος λόγος είναι ιδεολογικός: το Μουσείο επιβεβαιώνει την κεντρική θέση των γλυπτών στη συλλογή του και υποστηρίζει ότι υπάρχει τεράστιο όφελος από την έκθεσή τους κοντά στην ασσυριακή και αιγυπτιακή τέχνη, μια διάταξη που αναδεικνύει τη διασύνδεση μεταξύ των πολιτισμών, κάτι που δεν θα συνέβαινε στην Αθήνα.

Ο ΝΟΜΟΣ. Ενας τρίτος λόγος είναι ο νόμος. Ο νόμος του Βρετανικού Μουσείου του 1963 και οι τροποποιήσεις του ορίζουν ότι οι διαχειριστές δεν μπορούν να επιτρέψουν την απομάκρυνση αντικειμένων της συλλογής παρά μόνο υπό πολύ συγκεκριμένες συνθήκες: Και όμως δεν εξαρτάται από τους διαχειριστές, λόγω του νόμου. Και δεν μπορεί να δανείσει στους Ελληνες, γιατί οι Ελληνες δεν αναγνωρίζουν την ιδιοκτησία του Βρετανικού Μουσείου στα γλυπτά. Εξού και το αδιέξοδο, η βολική συνέχιση του status quo.

Ο πρώην διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νιλ ΜακΓκρέγκορ, υποστήριξε ισχυρά το Βρετανικό Μουσείο ως ένα «καθολικό» μουσείο που βασίζεται στις αρχές του Διαφωτισμού. Μιάμιση δεκαετία μετά, νομίζω, θα παραδεχόταν ότι η αποκατάσταση είναι, στην πραγματικότητα, το σημερινό ερώτημα. Το λογικό είναι η κυβέρνηση να δημιουργήσει μια ομάδα εμπειρογνωμόνων για να χαράξει αρχές βάσει των οποίων οι αξιώσεις επαναπατρισμού στα εθνικά μουσεία μπορούν να αξιολογηθούν νηφάλια, όπως έχει γίνει εδώ και καιρό για τα έργα τέχνης που συνδέονται με το Ολοκαύτωμα. Η κυβέρνηση του Γουέστμινστερ με τον ηθελημένο νατιβισμό της φαίνεται απίθανο να το κάνει. Αλλά ο επαναπατρισμός είναι ζήτημα του σήμερα. Και σχεδόν σίγουρα του αύριο.