Τι ψάχνει ο Βλαντίμιρ Πούτιν στο Πεκίνο;

Στις 21 Φεβρουαρίου του 1972, ο Ρίτσαρντ Νίξον και ο Μάο Τσετούνγκ αντήλλαξαν μία ιστορική χειραψία στο Πεκίνο, αλλάζοντας τη γεωμετρία του Ψυχρού Πολέμου. Οι ιστορικοί περιγράφουν εκείνη την επίσκεψη του αμερικανού προέδρου ως «την εβδομάδα που άλλαξε τον κόσμο». Επηρέασε άλλωστε, και τη μετέπειτα μετατόπιση των ΗΠΑ προς την détente με τη Μόσχα. Μισό αιώνα αργότερα, πολύς λόγος γίνεται για έναν άλλο ψυχρό πόλεμο, αυτή τη φορά μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας – αλλά και για έναν νέο, επαπειλούμενο θερμό πόλεμο, με τη Ρωσία να έχει αναπτύξει περισσότερους από 100.000 στρατιώτες στα σύνορα της Ουκρανίας. Σε αυτές τις συνθήκες, όλα τα βλέμματα στρέφονται σήμερα πάλι στο Πεκίνο, και στη συνάντηση που θα έχουν εκεί, λίγο πριν από την τελετή έναρξης των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων, ο κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και ο ρώσος ομόλογός του, Βλαντίμιρ Πούτιν. Γιατί αυτοί οι δύο αυταρχικοί ηγέτες που έχουν κοινές τις επεκτατικές φιλοδοξίες και την απόρριψη των δυτικών προτύπων όσον αφορά τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα, μοιάζει να έρχονται όλο και εγγύτερα.

Μόλις χθες, σε άρθρο του για το κινεζικό κρατικό πρακτορείο ειδήσεων, αλλά και σε ξεχωριστή συνέντευξή του σε κινεζικά κρατικά μέσα, ο Πούτιν διαβεβαίωσε πως η Ρωσία και η Κίνα σχεδιάζουν να διευρύνουν τις συναλλαγές στα εθνικά τους νομίσματα και να δημιουργήσουν «μηχανισμούς που θα αντισταθμίσουν τις αρνητικές επιπτώσεις μονομερών κυρώσεων». Δεν έκανε ρητή αναφορά στο ζήτημα της Ουκρανίας, που τον έχει βάλει σε τροχιά μετωπικής σύγκρουσης με τη Δύση. Είναι όμως ξεκάθαρο το τι εννοούσε: ΗΠΑ και ΕΕ έχουν απειλήσει τη Μόσχα με πρωτοφανείς και μαζικές κυρώσεις σε περίπτωση νέας επίθεσής της στην Ουκρανία. Οπως επεσήμανε εξάλλου ο επικεφαλής σύμβουλος του Πούτιν σε θέματα εξωτερικής πολιτικής, Γιούρι Ουσάκοφ, «μία κοινή δήλωση για την είσοδο των διεθνών σχέσεων σε μία νέα εποχή έχει προετοιμαστεί για τις συνομιλίες. Το Πεκίνο στηρίζει τις αξιώσεις της Ρωσίας για εγγυήσεις ασφαλείας [από το ΝΑΤΟ]». Πράγματι, την προηγούμενη εβδομάδα, στη διάρκεια επικοινωνίας του με τον αμερικανό υπουργό Εξωτερικών, Αντονι Μπλίνκεν, ο κινέζος ομόλογός του Ουάνγκ Γι δήλωσε πως οποιαδήποτε πολιτική διευθέτηση της ουκρανικής κρίσης πρέπει να λάβει υπόψη της «τις θεμιτές ανησυχίες της Ρωσίας για την ασφάλειά της».

Πούτιν και Σι έχουν συναντηθεί συνολικά 38 φορές από το 2013, η σημερινή θα είναι όμως η πρώτη διά ζώσης αλληλεπίδραση του Σι με ξένο ηγέτη εδώ και σχεδόν δύο χρόνια, από την αρχή της πανδημίας, και μόλις το τρίτο ταξίδι του Πούτιν στο εξωτερικό από τα τέλη του 2019. Ο ρώσος πρόεδρος συνοδεύεται μάλιστα από πολυμελή αντιπροσωπεία αξιωματούχων, ανάμεσά τους ο υπουργός Εξωτερικών του Σεργκέι Λαβρόφ, ο υπουργός Ενέργειας Νικολάι Σούλγκινοφ καθώς και ο Ιγκόρ Σετσίν, ο επικεφαλής του κρατικού πετρελαϊκού κολοσσού Rosneft. Μία σύνθεση που υποδηλώνει ότι η οικονομική και ενεργειακή συνεργασία θα βρεθεί στο επίκεντρο των συνομιλιών, με δεδηλωμένη τη βούληση της Μόσχας να υπογραφούν 15 συμβόλαια και συμφωνίες.

Σύμφωνα με τον Ουσάκοφ, οι δύο ηγέτες θα συζητήσουν και τον σχεδιαζόμενο αγωγό αερίου «Δύναμη της Σιβηρίας 2», που θα έφτανε στην Κίνα μέσω Μογγολίας και θα μπορούσε (αν και συζητείται ήδη πολύ καιρό, και θα χρειάζονταν χρόνια μέχρι να ολοκληρωθεί) να προσφέρει στη Ρωσία μία εναλλακτική λύση στον αμφιλεγόμενο Nord Stream 2, που εκτείνεται από τη Ρωσία μέχρι τη Γερμανία, έχει όμως παγώσει τόσο από το Βερολίνο όσο και από τις Βρυξέλλες. Σε κάθε περίπτωση, όπως επεσήμανε ο ίδιος ο Πούτιν, το διμερές εμπόριο Ρωσίας και Κίνας ξεπέρασε τα 140 δισεκατομμύρια δολάρια το 2021 και αναμένεται να φτάσει τα 200 εκατομμύρια δολάρια φέτος.

Αρκετοί αναλυτές θεωρούν πως επί του παρόντος, η Ρωσία χρειάζεται την Κίνα περισσότερο από ό,τι η Κίνα τη Ρωσία. Επισημαίνουν επίσης πως, παρά τη δημόσια στάση του, το Πεκίνο δεν βλέπει με καλό μάτι την άνοδο της έντασης με την Ουκρανία, μία χώρα με την οποία διατηρεί διπλωματικές και εμπορικές σχέσεις, ούτε έχει διάθεση να συρθεί, ερήμην του, σε μία διαμάχη που δεν μπορεί παρά να επιδεινώσει περαιτέρω τις σχέσεις του με την ΕΕ. Από την άλλη πλευρά, το Πεκίνο δεν κρύβει την άποψή του πως το ΝΑΤΟ είναι «ένα κληροδότημα του Ψυχρού Πολέμου» – όπως έγραφε τις προάλλες η «China Daily» – που θα έπρεπε να είχε εξαφανιστεί από το 1991 και το οποίο οι ΗΠΑ διατηρούν μόνο και μόνο για να «συντηρούν την πίεση στη Ρωσία και να κρατούν το χαλινάρι στον λαιμό της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ». Επιπλέον, αν η Ουκρανία επέστρεφε στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας, αυτό θα δημιουργούσε στα μάτια του Πεκίνου ένα προηγούμενο που δεν θα μπορούσε παρά να δικαιολογήσει μία «επανένωση» της Ταϊβάν με την Κίνα.

Για τον Σι, σε κάθε περίπτωση, η επίσκεψη του Πούτιν είναι μία σημαντική δήλωση στήριξης σε μία περίοδο που οι ΗΠΑ, η Βρετανία, και πολλές ακόμα δυτικές χώρες προχωρούν σε διπλωματικό μποϊκοτάζ των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις κινεζικές παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στην πραγματικότητα, μια ματιά στον κατάλογο των ηγετών που αναμένεται να παραστούν στη σημερινή τελετή έναρξης (από τον Πούτιν μέχρι τον καζάκο και τον αιγύπτιο πρόεδρο) και σε εκείνους που μποϊκοτάρουν διπλωματικά τους Αγώνες επιβεβαιώνει πως ο κόσμος οδεύει προς έναν νέο διπολισμό.

Το Πεκίνο αντέδρασε έντονα, μιλώντας για «συκοφαντίες» και «προκλήσεις», όταν το Bloomberg υποστήριξε, στα τέλη Ιανουαρίου, πως ο Σι ζήτησε από τον Πούτιν να μην επιτεθεί στην Ουκρανία στη διάρκεια των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων. Ολοι ελπίζουν πάντως να μην επαναληφθεί το προηγούμενο του 2008. Πρωθυπουργός της Ρωσίας τότε, ο Βλαντίμιρ Πούτιν είχε παραστεί στην τελετή έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του Πεκίνου, στις 8 Αυγούστου του 2008. Αλλά δεν έμεινε πολύ. Λίγες ώρες νωρίτερα, είχε ξεκινήσει ο πόλεμος Ρωσίας – Γεωργίας.