Ρόλο μεσολαβητή επιχειρεί να παίξει ο Ερντογάν

Στην Ουκρανία μετέβη χθες ο Ταγίπ Ερντογάν θέλοντας να εμφανιστεί ως μεσολαβητής μεταξύ Κιέβου και Μόσχας, με τούρκο αξιωματούχο να τονίζει πως δεν υποστηρίζει καμία από τις δύο πλευρές. Μετά τη συνάντησή του με τον ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ανακοίνωσε ότι προτίθεται να φιλοξενήσει τους ηγέτες της Ρωσίας και της Ουκρανίας για να εκτονωθεί η κρίση.

Η επίσκεψη του τούρκου προέδρου στην Ουκρανία έρχεται έπειτα από πρόσφατες επισκέψεις των ηγετών της Βρετανίας, της Πολωνίας και της Ολλανδίας. Η Αγκυρα διατηρεί καλές σχέσεις και με το Κίεβο και με τη Μόσχα, αλλά ο κυβερνητικός εκπρόσωπος έχει δηλώσει πως η Τουρκία θα κάνει ό,τι χρειάζεται ως μέλος του ΝΑΤΟ σε περίπτωση ρωσικής εισβολής.

«Συζητήσαμε με τον ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι» δήλωσε ο Ερντογάν μετά τη συνάντηση. «Επειτα από επίσκεψη στην Κίνα ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα ταξιδέψει στην Τουρκία. Χωρίς αυτές τις δύο επισκέψεις, αυτές τις συνομιλίες, δεν θα ήταν σωστό να σκεφτούμε τι μπορούμε να κάνουμε. Με τη βοήθεια του Θεού θα ξεπεράσουμε επιτυχώς αυτή την προβληματική περίοδο μεταξύ των δύο αυτών κρατών». Η Τουρκία μοιράζεται με την Ουκρανία και τη Ρωσία τη Μαύρη Θάλασσα. Παρότι συνεργάζεται στενά με τη Μόσχα σε αμυντικά και ενεργειακά θέματα, η Τουρκία αντιτίθεται στην πολιτική της Ρωσίας σε Συρία, Λιβύη, καθώς και στην προσάρτηση της Κριμαίας το 2014. Επίσης έχει πουλήσει drones προηγμένης τεχνολογίας στην Ουκρανία, εξαγριώνοντας το Κρεμλίνο.

Για τον λόγο αυτόν, η επίσκεψη Ερντογάν στο Κίεβο δοκιμάζει τους περίπλοκους δεσμούς με τον πρόεδρο Πούτιν. Ο ισχυρισμός των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας τον περασμένο Οκτώβριο ότι χρησιμοποίησαν ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος τουρκικής κατασκευής για να καταστρέψουν μονάδα πυροβολικού των φιλορώσων αυτονομιστών ανταρτών που υποστηρίζονται από τη Μόσχα προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Κρεμλίνου. Η Ρωσία είχε «πολύ καλούς δεσμούς» με την Αγκυρα, δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, αλλά προειδοποίησε ότι τα τουρκικά drones θα μπορούσαν να «αποσταθεροποιήσουν» την πρώτη γραμμή του μετώπου.

Η απάντηση της Μόσχας καθιστά σαφή τη δύσκολη εξισορροπητική απόπειρα του Ταγίπ Ερντογάν, ο οποίος τα τελευταία χρόνια κατηγορείται από τη Δύση ότι στράφηκε προς τη Μόσχα και εγκατέλειψε το ΝΑΤΟ. Η πώληση τουρκικών drones στην Ουκρανία ευχαριστεί τους συμμάχους της Αγκυρας στο ΝΑΤΟ, αλλά εγκυμονεί μεγάλους κινδύνους για την Τουρκία, λένε οι αναλυτές, δεδομένης της οικονομικής εξάρτησης της χώρας από τη Ρωσία και του κινδύνου να χρησιμοποιήσει ο Πούτιν το φυσικό αέριο, τον τουρισμό, το εμπόριο και τη σύγκρουση στη Συρία ως πολιτικά όπλα κατά του Ερντογάν.

«Η Τουρκία θα προσπαθήσει να ισορροπήσει σε μια λεπτή γραμμή και να μη βρεθεί απέναντι στη Ρωσία υποστηρίζοντας την Ουκρανία» δηλώνει στους «Financial Times» η Ασλί Αϊντιντασμπάς, συνεργάτις στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων. «Δεν είναι εύκολο». Η Μόσχα ενοχλείται, καθώς η αμυντική συνεργασία Τουρκίας – Ουκρανίας αποτελεί τη βάση για ευρύτερη οικονομική σχέση. Η Ουκρανία, η οποία θα υπογράψει και συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Τουρκία, έχει ήδη αποκτήσει περίπου 20 τουρκικά drones ΤΒ2, αλλά αναμένει και άλλα. Η κατασκευάστρια εταιρεία Baykar, επικεφαλής της οποίας είναι ο γαμπρός του Ερντογάν Σελτζούκ Μπαϊρακτάρ, θα ξεκινήσει δουλειά για ένα εργοστάσιο τοπικής παραγωγής στην Ουκρανία «τους επόμενους μήνες», εξηγεί ο Βασίλ Μποντνάρ, πρεσβευτής της Ουκρανίας στην Αγκυρα. Επίσης, το Κίεβο παρήγγειλε δύο τουρκικά πολεμικά σκάφη και ουκρανικές αμυντικές εταιρείες προμηθεύουν μηχανές για επιθετικά ελικόπτερα τουρκικής κατασκευής, πυραύλους και για πιο προηγμένα drones.

Η Μόσχα ενοχλείται, καθώς η αμυντική συνεργασία Τουρκίας-Ουκρανίας αποτελεί τη βάση για ευρύτερη οικονομική σχέση. Η Ουκρανία, η οποία υπέγραψε και συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Τουρκία, έχει ήδη αποκτήσει περίπου 20 τουρκικά drones ΤΒ2, αλλά αναμένει και άλλα. Η κατασκευάστρια εταιρεία Baykar, επικεφαλής της οποίας είναι ο γαμπρός του Ερντογάν Σελτζούκ Μπαϊρακτάρ, θα ξεκινήσει να λειτουργεί εργοστάσιο στην Ουκρανία τους επόμενους μήνες. Επίσης, το Κίεβο παρήγγειλε δύο τουρκικά πολεμικά σκάφη, ενώ ουκρανικές αμυντικές εταιρείες προμηθεύουν μηχανές για επιθετικά ελικόπτερα τουρκικής κατασκευής και πυραύλους.  Η Αγκυρα πάντως έχει πλήρη επίγνωση των σημείων πίεσης που θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί ο Πούτιν εάν ένιωθε ότι είχε ξεπεραστεί η κόκκινη γραμμή. Η Τουρκία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το εισαγόμενο φυσικό αέριο για τα καύσιμα των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τη θέρμανση των σπιτιών της και ήδη υποφέρει από ελλείψεις φέτος. Σχεδόν το ήμισυ της προμήθειας φυσικού αερίου της Τουρκίας προήλθε από τη Μόσχα τους πρώτους 11 μήνες του 2021.

Ωστόσο, το ευάλωτο σημείο που ανησυχεί περισσότερο απ’ όλα την Τουρκία είναι το Ιντλίμπ, η τελευταία επαρχία της Συρίας που ελέγχεται από τους αντάρτες, εκεί όπου βρίσκονται χιλιάδες τούρκοι στρατιώτες.  Η Αγκυρα πιστεύει ότι οι αεροπορικές επιδρομές από ρωσικά αεροσκάφη σε μη στρατιωτικούς στόχους στην Ιντλίμπ στις αρχές του μήνα ήταν μια προειδοποίηση προς την Τουρκία – και την Ευρώπη – ότι η Μόσχα θα μπορούσε να στείλει εκατομμύρια πρόσφυγες προς το μέρος της. Αλλά η πραγματική πρόκληση για την Αγκυρα θα ήταν το τι θα κάνει εάν το ΝΑΤΟ καλούσε την Τουρκία να παράσχει περισσότερη στρατιωτική υποστήριξη. «Τι θα συμβεί εάν το ΝΑΤΟ θέλει να χρησιμοποιήσει τουρκικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις για να υποστηρίξει θαλάσσιες ή αεροπορικές επιχειρήσεις;» ρωτάει υψηλόβαθμος στρατιωτικός άλλης χώρας. «Αυτό θα τους έφερνε πραγματικά σε πολύ δύσκολη θέση».