Ο πόνος της Ιστορίας

«Οπως σας είναι γνωστό, το δικό μας σχέδιο συνοψιζόταν σε τούτο δω: Να φθείρουμε σε σημαντικό βαθμό τον μοναρχοφασισμό κατά την επίθεσή του που ήταν υποχρεωμένος να κάνει ενάντια στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας στη βόρεια Πίνδο για να περάσουμε την κατάλληλη στιγμή σε αντεπίθεση με τις εφεδρείες μας, που για τον σκοπό αυτό κρατάμε έτοιμες με τη μίνιμουμ επιδίωξη να του αποσπάσουμε ένα σοβαρό κομμάτι από τη βόρειο Ελλάδα».

Αυτό το ανατριχιαστικό πλην αποκαλυπτικότατο κείμενο είναι γραμμένο από τους Νίκο Ζαχαριάδη και Μάρκο Βαφειάδη, τους ηγέτες της Αριστεράς στον Εμφύλιο Πόλεμο. Φέρει ημερομηνία 7 Ιουλίου 1948 και έχει ως αποδέκτη την Κεντρική Επιτροπή του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ενωσης. Είναι τόσο σημαντικό, ώστε η δημοσιοποίησή του από τον καθηγητή Σεργκέι Ραντσένκο του Τζονς Χόπκινς , ο οποίος το εντόπισε στα σοβιετικά αρχεία, οδήγησε τον πάντοτε ευπρεπή γ.γ. του ΚΚΕ Δημήτρη Κουτσούμπα να περάσει μια θλιβερή γραμμή: να τον αποκαλέσει στη Βουλή «παπαρατσένκο» (μα και να ζητήσει αμέσως να μη γραφτεί αυτό στα πρακτικά του σώματος…).

Η χρονική στιγμή της επιστολής δεν ήταν τυχαία: όταν ξεκίνησε το κλείσιμο των συνόρων με την Αλβανία και με τη Γιουγκοσλαβία, για λόγους που είχαν να κάνουν με τις σχέσεις των δύο κρατών με την ΕΣΣΔ, οι ηγέτες του ΚΚΕ και του Δημοκρατικού Στρατού κατάλαβαν αμέσως ότι η ήττα ήταν πια θέμα χρόνου. Η διάρκεια του Εμφυλίου Πολέμου σχετίζεται άμεσα με τη δυνατότητα που είχαν έως τότε να περνούν τα σύνορα μετά από επιδρομές και να μην μπορεί ο Εθνικός Στρατός να τους αγγίξει. Μόλις την έχασαν, άρχισε η αντίστροφη μέτρηση.

Το έγγραφο συνιστά μείζονα προσθήκη πηγής στην ιστοριογραφία του Εμφυλίου. Και ο γ.γ. του ΚΚΕ μπορεί να χλεύασε με ατυχή τρόπο τον ιστορικό που το αποκάλυψε, όμως δεν αμφισβήτησε τη γνησιότητά του. Οχι ότι θα μπορούσε… Ομως, η αποστροφή του, εκτός από το υφολογικό ζήτημα και την αποδοχή της ουσίας, έχει και κάτι ακόμα: δείχνει την προσπάθεια να καλυφθεί και η σοβιετική πολιτική που, όπως προκύπτει και από αυτό και από τα άλλα έγγραφα που αποκαλύφθηκαν μαζί, φέρει τραγικές ευθύνες στον ελληνικό Εμφύλιο. Γιατί ο Στάλιν ήξερε κάτι που τότε οι έλληνες κομμουνιστές αγνοούσαν: τη Συμφωνία της Γιάλτας. Τους πριμοδοτούσε την ώρα που ήξερε ότι τους στέλνει, τελικά, στη σφαγή έχοντας αποφασίσει ότι η Μόσχα, που την περίμεναν, δεν θα ήταν εκεί…

Η Γιάλτα παρέμενε επί δεκαετίες ίσως το μεγαλύτερο διεθνές μεταπολεμικό μυστικό. Τόσο σημαντικό, που όταν οι Αμερικανοί αποφάσισαν ξαφνικά να τη δημοσιοποιήσουν στις αρχές της δεκαετίας του 1960, ο γηραιός τότε Τσόρτσιλ εξεμάνη εναντίον τους. Ηταν η πρώτη και μοναδική μάλλον φορά που ο «πατέρας της νίκης» επιτέθηκε, δημόσια τουλάχιστον, στην Ουάσιγκτον. Η Συμφωνία της Γιάλτας καθιστούσε τελεσίδικα ξεκάθαρο ότι ο Στάλιν δεν επρόκειτο να επέμβει στην Ελλάδα. Ομως, όχι μόνον δεν το είπε, αλλά, αντίθετα, όπως δείχνουν αυτά τα έγγραφα παρακολουθούσε προσωπικά την αποστολή οπλισμού και χρημάτων (σε δολάρια βέβαια) στους αντάρτες. Και εκείνοι πίστευαν ότι αυτό ήταν το πρώτο στάδιο μέχρι να εμφανιστούν και τα σοβιετικά τανκς προς στήριξή τους. Ομως, αυτά δεν ήρθαν ποτέ: όταν το καλοκαίρι του ’49 ο Εμφύλιος τελείωνε με τις ήττες στο Βίτσι και στον Γράμμο, ο Στάλιν ήταν άφαντος. Οπως άφαντος ήταν και εκείνος και οι διάδοχοί του στη μετεμφυλιακή περίοδο και στις σκληρές διώξεις που υπέστησαν οι έλληνες κομμουνιστές.

Η Ιστορία πονάει. Και ακριβώς γι’ αυτό, ενώ πρέπει να μαθαίνεται, δεν πρέπει να εργαλειοποιείται. Αλλωστε δεν υπάρχει πια λόγος να υπερασπίζεται κανείς μοιραίους ανθρώπους και εγκληματικά ολισθήματα του παρελθόντος που κόστισαν ποταμούς άδικου αίματος σε μια χώρα. Δεν πετυχαίνει τίποτα.