«Η συγχώρεση των ανθρώπων που δεν έζησαν τη ζωή τους»

Υπάρχει, λένε, μια αιώνια μάχη του καλού με το κακό. Του φωτός με το σκοτάδι. Ομως μία στ’ αλήθεια είναι η μάχη. Του εαυτού με τον εαυτό. Και αυτή βρίσκεται στον πυρήνα του «Αμαντέους» του Πίτερ Σάφερ, το οποίο ανεβαίνει από το ερχόμενο Σάββατο (5/2) στην Κεντρική Σκηνή Δημήτρης Ροντήρης του Δημοτικού Θεάτρου Πειραιά. Ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος αναλαμβάνει να σκηνοθετήσει το έργο (που έγινε ταινία από τον Μίλος Φόρμαν το 1984 κερδίζοντας οκτώ Οσκαρ), με κεντρικούς πρωταγωνιστές τους Νίκο Ψαρρά, Γιάννη Νιάρρο και Μαίρη Μηνά.

Ο ίδιος αντιμετωπίζει το κείμενο όχι σαν μία ακόμα βιογραφία του μεγάλου συνθέτη αλλά σαν μια πραγματική υπαρξιακή μάχη ανάμεσα στον Σαλιέρι, αρχιμουσικό της αυλής του αυτοκράτορα Ιωσήφ, και του νεαρού Αμαντέους Μότσαρτ. «Σε αυτό το πολύ πλούσιο έργο υπάρχει μια κεντρική ιδέα για το πώς ζει κάποιος μακριά από τον εαυτό του. Είτε επειδή έχει ποντάρει όλα του τα χρήματα σε λάθος νούμερο είτε επειδή δεν μπορεί να αναγνωρίσει τον εαυτό του ή να τον αγαπήσει» αναφέρει ο Οδ. Παπασπηλιόπουλος στο «ΝΣυν». «Εχουμε έναν κεντρικό ήρωα, τον Σαλιέρι, που τα έχει όλα και εστιάζει στο μεγαλείο του ταλέντου. Αναγνωρίζοντάς το στον Μότσαρτ, ζει μέσα στον απόλυτο εφιάλτη, της απόλυτης απομάκρυνσης από όλα τα υπόλοιπα. Το μετατρέπει σε κακή δύναμη και φθονερή ζήλια. Κι από την άλλη μεριά, υπάρχει το απόλυτο στα δικά μας μάτια που λέγεται Μότσαρτ, ο οποιος εξαιτίας μιας σειράς δυσκολιών πεθαίνει κι αυτός – όπως ο Σαλιέρι – δυστυχισμένος και απομακρυσμένος από τον εαυτό του μετατρέποντας όλα του τα ταλέντα στον απόλυτο τρόμο. Μπορεί να συναντηθεί με την έμπνευσή του και το ταλέντο του αλλά όχι με τον εαυτό του» συνεχίζει ο σκηνοθέτης.

Καθώς ο Σαλιέρι συναντιέται με τον Αμαντέους, η επαφή τους μετατρέπεται σε μια ανηλεή σύγκρουση, μέσα από την οποία αντικρίζουμε τη δική μας μάχη. «Αυτή είναι η πιο σκληρή μάχη που μπορεί να συμβεί. Είναι χωρίς έλεος συχνά. Εξ ου και οι άνθρωποι εξοντώνουν τον εαυτό τους μέσα σε αυτή τη μάχη πολύ συχνά. Βασικά, μόνο ο εαυτός μπορεί να εξοντώσει τον εαυτό. Και είναι μια μάχη που δίνουμε όλοι διαρκώς» επισημαίνει ο Οδ. Παπασπηλιόπουλος. Για να εντείνει τη σημασία αυτής της μάχης, στην παράσταση επιστρατεύει ένα κουιντέτο εγχόρδων που παίζει ζωντανά πρωτότυπες μεταγραφές των έργων του Μότσαρτ. Οι πειραγμένοι ηλεκτρονικοί τους ήχοι σχηματοποιούν μουσικά τους εφιάλτες του Σαλιέρι για τις δημιουργίες του Μότσαρτ.

Για τον σκηνοθέτη «στην παράσταση ο Μότσαρτ είναι ένα αρκετά απαλλαγμένο από τη σκόνη του χρόνου πρόσωπο». Τον αντιμετωπίζει ως «έναν πολύ κανονικό αδύναμο άνθρωπο, με ένα σπάνιο ταλέντο». Απέναντί του τοποθετεί έναν Σαλιέρι «που είναι εγώ, είμαστε όλοι εμείς. Ενας μέτριος άνθρωπος που η φιλοδοξία του να είναι σημαντικός έγινε πιο σημαντική από τη ζωή. Οπως συμβαίνει με πολλούς από εμάς. Εγώ νιώθω πολύ συχνά ανίκανος να ζήσω την πραγματική ζωή. Και η ζωή μου είναι όλη σε συνάρτηση με αυτά που κάνω. Νιώθω ασήμαντος ή σημαντικός ανάλογα με το πόσο καλά τα κάνω ή με το πόσο μου λένε ότι τα κάνω ή πόση αποδοχή παίρνω ή πόση αποδοχή δεν παίρνω. Ομως αυτή είναι μια μεγάλη αναπηρία. Η αναπηρία τού να μπορώ να ζω τη ζωή κοιτάζοντάς την ολόκληρη». Ο συνδυασμός των δύο αντίθετων πόλων φτιάχνει «μια ιστορία συγχώρεσης. Αυτό είναι η παράσταση. Οσο παράξενο κι αν μοιάζει. Της συγχώρεσης των ανθρώπων που δεν έζησαν τη ζωή τους. Η αναγνώριση ότι συνέβησαν τα πράγματα είναι μια συγχώρεση. Η παραδοχή της ευθύνης ότι αυτό συνέβη, η αναγνώριση της διαδρομής, όποια κι αν ήταν αυτή, ακόμα και καταστροφική, περιέχει μέσα της μια συγχώρεση. Το δέχομαι ότι το έκανα, το αποδέχομαι και αναλαμβάνω και την ευθύνη, ακόμα κι αν έχω κάνει κάτι τραγικό. Αυτό έχει μέσα του μια συγχώρεση» αναγνωρίζει ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος. «Στην κανονική ζωή δεν υπάρχει δυστυχώς παραδοχή, αλλά δεν έχουμε και κάτι καλύτερο να κάνουμε. Αν μπορώ να είμαι περήφανος για κάτι, είναι για την ικανότητά μου να αναλαμβάνω την ευθύνη. Για μένα έχει τεράστια σημασία. Γιατί σε αυτή τη διαδρομή όπου τα περισσότερα πράγματα μου είναι δοσμένα από το σώμα μου, το μυαλό μου, τα φυσικά μου προσόντα, τι μου μένει από το να αναλαμβάνω την ευθύνη για τις πράξεις μου από ένα σημείο και μετά; Από το να ενηλικιωθώ δηλαδή; Γι’ αυτό μπορώ να είμαι υπερήφανος» καταλήγει ο δημιουργός.