Η διαχείριση κρίσεων ως πολιτική πράξη

Η πολιτική είναι πρωτίστως διαχείριση κρίσεων. Οι κρίσεις μπορούν να καταστρέψουν αλλά και να εκτοξεύσουν τη δημοφιλία των κυβερνήσεων. Στο πεδίο αυτής της συσχέτισης επιτυχούς ή ανεπιτυχούς διαχείρισης κρίσεων θα μπορούσε κάποιος να διακρίνει πολλές σχετικές κατηγορίες. Η πρώτη και συχνότερη πάντως κατηγορία είναι η αποτυχία της διαχείρισης απέναντι σε ένα αναπάντεχο φαινόμενο, μία φυσική καταστροφή ή μία απειλή.

Προσγειώνοντας λοιπόν τη συζήτηση στα καθ’ ημάς, το χιόνι είναι πάντα μια σοβαρή απειλή. Γιατί πριν από την επιπόλαια θεωρητικολογία περί κλιματικής αλλαγής ως πρόσχημα προηγείται η ικανότητα της επιχειρησιακής διαχείρισης της κάθε κρίσης. Μέχρι τη δεκαετία του ’80 και του ’90 η έννοια της διαχείρισης κρίσεων των φυσικών καταστροφών ήταν αποκομμένη οργανικά από την πολιτική πράξη. Αγνοούνταν επιμελώς ότι πολιτική είναι πρωτίστως η διαχείριση κρίσεων. Αυτό το κλίμα αντιστρέφεται καθώς φθάνουμε στο 2004, όταν μπορεί να θεωρηθεί ότι για πρώτη φορά δημιουργείται μια συντεταγμένη αντίληψη και επανανοηματοδοτείται η έννοια της Πολιτικής Προστασίας ως νέα εκδοχή ισχυρής κουλτούρας συνεργασίας, διυπηρεσιακού συντονισμού και μεγιστοποίησης της αποτελεσματικότητας. Είναι η στιγμή που διαμορφώνεται ένα νέο εκσυγχρονισμένο δόγμα κατά το πρότυπο των σύγχρονων κρατών, που άλλοι αξιοποίησαν και άλλοι αγνόησαν.

Η Αριστερά του ΣΥΡΙΖΑ επερχόμενη στην εξουσία είχε από τη μία παντελή άγνοια όλων αυτών των δεδομένων και από την άλλη αντιμετώπισε τα γενικότερα θέματα ασφάλειας, μέσα από τη γνωστή ιδεοληψία της ακραίας αιτιοκρατικής ανάλυσης, όπου κάθε πραγματικό πρόβλημα ανάγεται σε κάποιο άλλο θεωρητικό και υπερκείμενο στην ευρύτερη κοινωνιολογική σφαίρα. Ετσι οι έννοιες της ετοιμότητας, της πρόληψης, της οργάνωσης, της επιχειρησιακότητας, του συντονισμού υπήρξαν βαθιά υποτιμημένες και απαξιωμένες στο υποσυνείδητο μιας κυβέρνησης που κινούνταν με βάση τη βουλησιαρχία του ηθικού πλεονεκτήματος.

Μέχρι που συνέβη η ανείπωτη τραγωδία στο Μάτι. Ενας ανέτοιμος και αιφνιδιασμένος κρατικός μηχανισμός, κινούμενος ήδη για μια τετραετία υπό την κυβερνητική της επιχειρησιακής αδράνειας, δεν θα μπορούσε να ανταποκριθεί όχι σε αυτήν αλλά σε οποιαδήποτε κρίση. Ο αλαζονικός ερασιτεχνισμός της δήθεν επικοινωνιακής διόρθωσης από τον τότε Πρωθυπουργό έκανε χειρότερα τα πράγματα και ξεγύμνωσε στα μάτια της κοινωνίας την αυτοαναφορικότητα του ηθικισμού.

Η σημερινή κυβέρνηση συνέβαλε στην εμπέδωση και στην οργάνωση της Πολιτικής Προστασίας. Διαχειρίστηκε με επιτυχία σημαντικές κρίσεις. Είναι αναμφισβήτητο αυτό. Εν τέλει δημιούργησε πριν από λίγους μήνες αυτόνομο υπουργείο στη σωστή κατά τη γνώμη μου κατεύθυνση. Ομως οι χιονοπτώσεις στην Αττική, παρότι αναμενόμενες σε κάθε λεπτομέρεια και ένταση, φαίνεται πως έπιασαν στον ύπνο τους μηχανισμούς της Πολιτικής Προστασίας. Τουλάχιστον στον ύπνο της αναγκαιότητας συντονισμού, ανεξάρτητα από τους φορείς της πρώτης ευθύνης. Επίκεντρο της κρίσης υπήρξε η Αττική οδός. Από άξονας εκκένωσης της πόλης σε στιγμές εκτάκτου ανάγκης, μεταβλήθηκε σε δρόμος εγκλωβισμού χιλιάδων αυτοκινήτων και παγιδευμένων επιβατών. Η εικόνα της πολύωρης ταλαιπωρίας, χωρίς φροντίδα και μέριμνα συμπαράστασης, και χωρίς επικοινωνιακή διαχείριση του προβλήματος, ήταν μάλλον απογοητευτική. Για την έλλειψη αλληλεγγύης και επικοινωνιακής διαχείρισης και ενημέρωσης δεν μπορούσε να φταίει πια η εταιρεία που ήδη είχε χάσει κατά κράτος τον έλεγχο. Ωστόσο η ευθύνη μεταφέρθηκε στη διοίκηση της Αττικής οδού (όπως πιθανώς απορρέει από τη σύμβαση), ωστόσο απέναντι στις μεγάλες και εκτεταμένες κρίσεις η ρυθμιστική και συντονιστική ευθύνη παραμένει πάντα στα χέρια της κεντρικής κυβέρνησης. Με άλλα λόγια, η έχουσα ευθύνη να διαχειριστεί το πρόβλημα, η Αττική οδός, όφειλε να βρίσκεται σε συνεχή παρακολούθηση και εποπτεία ως προς την αποτελεσματικότητά της από το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας. Τέτοιος μηχανισμός δεν υπήρξε. Ο συμπαθής υπουργός Στυλιανίδης αρκέστηκε ως φαίνεται μόνο στη διαβεβαίωση μίας ετοιμότητας που όπως αποδείχθηκε δεν υπήρχε ή υπερεκτιμήθηκε επιπόλαια. Στη συνέχεια στη συνέντευξη Τύπου αντιμετώπισε ομολογουμένως με ενάργεια και απολογητικά την κρίση. Ωστόσο ήδη το υπουργείο είχε υποστεί μία πρώτη ήττα. Ελειψαν η ταχύτητα, τα αντανακλαστικά, η εποπτεία του μεγέθους και της έκτασης του προβλήματος

Ο Σταύρος Κωνσταντινίδης είναι πολιτικός μηχανικός – συγκοινωνιολόγος, πρώην διοικητής ΥΠΑ