Ο επίμονος ισορροπιστής

Ο Τύπος στην Ινδία αναφέρεται συχνά σε αυτό το ιστορικό παράδοξο. Η Γκόα, στις δυτικές ακτές της ινδικής χερσονήσου, υπήρξε πορτογαλική αποικία επί 451 χρόνια. Αφότου η Ινδία κέρδισε την ανεξαρτησία της από το Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν από τις λίγες περιοχές που παρέμεναν υπό αποικιακό καθεστώς. Τον Δεκέμβριο του 1961 ο ινδικός στρατός εισέβαλε και εκδίωξε τους Πορτογάλους. Εξήντα χρόνια αργότερα πρωθυπουργός της Πορτογαλίας είναι ένας πολιτικός με ινδική καταγωγή και οικογενειακούς δεσμούς με την πρώην αποικία: ο Αντόνιο Κόστα, ο οποίος γεννήθηκε εκείνη τη χρονιά.

Τα δημοσιεύματα έχουν πληθύνει τον τελευταίο καιρό, μια και αύριο οι Πορτογάλοι προσέρχονται στις κάλπες σε πρόωρες εκλογές και το ερώτημα είναι εάν ο Σοσιαλιστής Αντόνιο Λουίς Σάντος ντα Κόστα θα παραμείνει στην εξουσία. Πρωθυπουργός από τον Νοέμβριο του 2015, ηγήθηκε ενός κυβερνητικού συνασπισμού στον οποίο, εκτός από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, συμμετέχουν το Αριστερό Μπλοκ, το ΚΚ της Πορτογαλίας και οι Πράσινοι. Τότε λοιπόν ξεκίνησε το λεγόμενο «πορτογαλικό πείραμα». Η αριστερή κυβέρνηση της Λισαβόνας επέλεξε να αγνοήσει τα μέτρα λιτότητας που είχαν επιβληθεί από τους ευρωπαίους δανειστές, εγκαινιάζοντας μια πολιτική που έφερε την οικονομία της χώρας στον δρόμο της ανάπτυξης: κατάργησε τις περικοπές στους μισθούς, στις συντάξεις και στην κοινωνική ασφάλιση και πρόσφερε κίνητρα στις επιχειρήσεις.

Αυτή η στροφή 180 μοιρών και η προθυμία του Κόστα να προβεί σε δημόσιες δαπάνες είχε εντυπωσιακό αποτέλεσμα. Οι δανειστές εξοργίστηκαν, όμως η θλίψη που είχε πλημμυρίσει τη χώρα των φάντος έπειτα από χρόνια λιτότητας άρχισε να υποχωρεί. Η παραγωγή και οι εξαγωγές απογειώθηκαν. Σε μια στιγμή μεγάλης αβεβαιότητας στην Ευρώπη, η Λισαβόνα, αγνοώντας τους επικριτές, ακολούθησε τον δικό της δρόμο, με την οικονομική ανάπτυξη να φτάνει το 2018 στο υψηλότερο σημείο της δεκαετίας.

Ο Αντόνιο Κόστα, με μακρά πορεία στην πορτογαλική πολιτική σκηνή, μπόρεσε να κρατήσει την ισορροπία ανάμεσα στις απαιτήσεις των δανειστών και σε μια πολιτική που δεν καθοριζόταν από τη λιτότητα. Και μπόρεσε να κρατήσει τόσα χρόνια τις ακόμα πιο δύσκολες ισορροπίες στο εσωτερικό της χώρας του, ανάμεσα σε κόμματα με διαφορετικές απόψεις. Ο ίδιος έχει πει ότι η προσαρμοστικότητα της οικογένειάς του σε διάφορες συνθήκες βοηθά και τον ίδιο να συνθέτει απόψεις.

Ο παππούς του Λουίς Αλφόνσο έφυγε από την Γκόα, εκεί όπου ακόμα ζουν συγγενείς τους και όπου ακόμα στέκει ορθό το, ηλικίας 200 ετών, πατρογονικό σπίτι. Μετανάστευσε στην αφρικανική ήπειρο, σε μια άλλη πορτογαλική αποικία, τη Μοζαμβίκη, εκεί όπου γεννήθηκε ο πατέρας του Αντόνιο. Στο βιβλίο που έγραψε ο παππούς του πρωθυπουργού «Sem Flores Nem Coroas» («Χωρίς λουλούδια ή στεφάνια») μαθαίνουμε ότι το οικογενειακό παρατσούκλι του Αντόνιο ήταν «μπαμπούς», που σημαίνει μικρό αγόρι στην ινδική διάλεκτο Κονκάνι.

Το μικρό αγόρι που γεννήθηκε στη Λισαβόνα μεγάλωσε, σπούδασε νομικά και ασχολήθηκε από νωρίς με την πολιτική. Εξελέγη βουλευτής με το Σοσιαλιστικό Κόμμα και ανέλαβε ως υπουργός Κοινοβουλευτικών Θεμάτων στην κυβέρνηση του Αντόνιο Γκουτέρες, σημερινού γ.γ. του ΟΗΕ. Ακολούθως διετέλεσε υπουργός Δικαιοσύνης, το 2004 μεταπήδησε στο Ευρωκοινοβούλιο, απ’ όπου παραιτήθηκε έναν χρόνο αργότερα για να αναλάβει υπουργός Εσωτερικών. Το 2007 εξελέγη δήμαρχος της Λισαβόνας, αξίωμα στο οποίο παρέμεινε έως το 2015 και ενώ είχε ήδη αναδειχθεί στην ηγεσία των Σοσιαλιστών. Παραιτήθηκε, ηγήθηκε της προεκλογικής εκστρατείας του κόμματος και εγκαταστάθηκε στο Σάο Μπέντο, την πρωθυπουργική κατοικία.

Επανεξελέγη το 2019 και τώρα θα διεκδικήσει για τρίτη φορά την πρωθυπουργία στις πρόωρες εκλογές που διεξάγονται αύριο, επειδή τα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού δεν συμφώνησαν για την ψήφιση του νέου προϋπολογισμού. Και αυτή τη φορά κανένα κόμμα δεν προβλέπεται να συγκεντρώσει την πλειοψηφία. Υπάρχει όμως μια διαφορά με τις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις. Για πρώτη φορά το κεντροδεξιό Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα της αντιπολίτευσης δείχνει να προηγείται στις δημοσκοπήσεις, έστω και με βραχεία κεφαλή. Παρότι η Πορτογαλία είναι πρώτη στην Ευρώπη σε ποσοστό εμβολιασθέντων πολιτών, ο απολογισμός των θυμάτων της πανδημίας COVID είναι και εδώ μεγάλος και βαραίνει την κυβέρνηση.

Η διαφορά όμως είναι τόσο μικρή ώστε κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ασφάλεια το αποτέλεσμα των αυριανών καλπών. Αλλωστε ο μέχρι τώρα κυβερνητικός συνασπισμός δείχνει στις δημοσκοπήσεις ότι συνεχίζει να έχει ένα μικρό προβάδισμα. Κι αυτό παρότι τον Οκτώβριο, δύο πρώην σύμμαχοι του Κόστα – οι κομμουνιστές και το Αριστερό Μπλοκ – συντάχθηκαν με δεξιά κόμματα για να αντιταχθούν στην ψήφιση του προϋπολογισμού. Εκείνο που ανησυχεί περισσότερο τον Αντόνιο Κόστα – και το έχει δηλώσει επανειλημμένα – είναι οι μετεκλογικές διαπραγματεύσεις για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Εάν διαρκέσουν πολύ είναι πιθανό να υπονομεύσουν την ικανότητα της χώρας της Ιβηρικής να οδηγηθεί σε περαιτέρω ανάπτυξη, χρησιμοποιώντας τα κονδύλια από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης.  Χρήματα απολύτως απαραίτητα μια και η οικονομία της χώρας, που εξαρτάται από τον τουρισμό, συρρικνώθηκε κατά 7,6% το 2020 – η μεγαλύτερη μείωση από το 1936.

Η Πορτογαλία προβλέπεται να λάβει περίπου 14 δισ. ευρώ που θα επενδυθούν κυρίως στην καινοτομία και την πράσινη τεχνολογία. «Τώρα, αγαπητή Ούρσουλα», δήλωνε το καλοκαίρι χαμογελαστός ο Κόστα προς την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετά την έγκριση του πορτογαλικού σχεδίου, «αρχίζει η πραγματική δουλειά». Το εάν αυτό θα ισχύσει για τον Αντόνιο Κόστα θα το μάθουμε αύριο.