Βεβαιότητες που χτίστηκαν {LF}στους καιρούς της αβεβαιότητας

Στην παγκοσμιοποιημένη μεταμοντέρνα κοινωνία όπου επικρατεί το politically correct δεν είναι και τόσο σωστό να μιλάς για βεβαιότητες. Στους καιρούς της παγκόσμιας πανδημίας, που τα πάντα είναι ρευστά και απρόβλεπτα, δεν είναι και τόσο σωστό να αναφέρεσαι σε βεβαιότητες. Θα τολμήσω όμως να αναφερθώ σε βεβαιότητες που χτίστηκαν αυτά τα χρόνια της αβεβαιότητας.

1η βεβαιότητα: Ο αναγκαστικός εγκλεισμός στην εποχή της καθολικής καραντίνας βεβαιώνει το αληθές της διαχρονικής αξίας των σημαντικών άλλων στη ζωή μας. Καταγράφηκε η σημασία των διαχρονικών οικογενειακών σχέσεων. Καταγράφηκε η σημασία του να έχεις χρόνο με τους αγαπημένους σου, ώστε να μοιραστείς όχι μόνο τα προβλήματα, αλλά και τις σημαντικές στιγμές οικειότητας. Αυτοί που είχαν δημιουργήσει ισχυρές προσωπικές σχέσεις ανέπτυξαν και δυνατότητες να τις κρατήσουν παρά τους περιορισμούς. Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο στους μοναχικούς ηλικιωμένους. Το πρόβλημα αφορούσε και τους νέους ενηλίκους 30-45 ετών που ήταν μοναχικοί. Αυτοί που δεν μπορούσαν πια να εργαστούν από κοντά, παρά μόνο από διαδικτυακές πλατφόρμες. Αυτοί που δεν μπορούσαν να έχουν κοινωνικές επαφές, ούτε και διασκέδαση και ευκαιριακές ερωτικές σεξουαλικές σχέσεις που κάλυπταν τα κενά τους σε διαφορετικούς καιρούς.

2η βεβαιότητα. Τα κλειστά συστήματα πεθαίνουν. Τα συστήματα δηλαδή που είτε ευρίσκονται σε περιορισμό εξαιτίας αντίξοων συνθηκών είτε τα συστήματα που επιλέγουν την κλειστότητα ως αμυντικό μηχανισμό απέναντι στους υποτιθέμενους εχθρούς. Ατομα, ζευγάρια, οικογένειες, κοινωνικές ομάδες, επαγγελματικές ομάδες, θρησκευτικές κοινότητες, εκπαιδευτικά προγράμματα, κράτη και οικονομίες δεν μπορεί να κλειστούν στα όριά τους και να μην είναι θνησιγενή. Η ανάπτυξη δεν είναι μόνο οικονομική συνιστώσα, είναι και κυρίως πνευματική. Η ανθρώπινη οντότητα είναι κοινωνική. Η ταυτότητα όλων μας είναι αλληλεπιδραστική. Χτίζεται στις ανθρώπινες σχέσεις.

3η βεβαιότητα. Δεν μπορούμε με την αναζήτηση της όποιας ευημερίας υλικής τάξης να καλύψουμε το πανανθρώπινο αίτημα της ευτυχίας. Είναι κάποιες στιγμές που τα όποια υλικά αποκτήματα, που είναι επιθυμητά και διευκολύνουν τη ζωή μας, χάνουν τη δυνατότητά τους να είναι ευεργετικά. Αποτελούν την αναγκαία αλλά όχι την ικανή συνθήκη για την ανθρώπινη ευτυχία. Οι ασθενείς των θαλάμων COVID που επέζησαν το γνωρίζουν καλά.

4η βεβαιότητα. Η συνειδητοποίηση ότι δεν υπάρχουν τοπικά προβλήματα, αφού είναι πανανθρώπινα. Δεν αποτελεί ευφυολόγημα ότι το πέταγμα της πεταλούδας στον Αμαζόνιο επηρεάζει τη ζωή μας. Εμοιαζε πολύ μακρινή η απόσταση του εργαστηρίου στην Ουχάν της Κίνας από το σπίτι μας στην Ελλάδα. Ομως δεν ήταν. Το κομβόι των φερέτρων στο Μπέργκαμο ήταν εφιαλτικό, αλλά έμοιαζε πολύ αποστασιοποιημένο από τα δικά μας γεγονότα και για κάποιους συνωμοσιολόγους καταγραφόταν και ως σκηνοθετημένο. Ομως τόσο καιρό μετά οι ΜΕΘ του δικού μας ΕΣΥ είναι γεμάτες.

5η βεβαιότητα. Ολοι ανήκουμε στην κοινή ανθρώπινη μοίρα που η φθορά και ο θάνατος είναι η αναμφισβήτητη πρώτη αλήθεια. Οι ιατροί, το νοσηλευτικό προσωπικό και οι εθελοντές που έχουν σταθεί δίπλα στον ανθρώπινο πόνο δεν μπορούν να κάνουν το ηλίθιο σχόλιο του «γιατί να το πάθω αυτό εγώ» όταν το έχουν συναντήσει σε χιλιάδες άλλους ανθρώπους που έζησαν το ίδιο πρόβλημα. Οι άνθρωποι που μετέχουν στις δυσκολίες και στα προβλήματα των άλλων έχουν κάνει το ψυχικό εμβόλιο απέναντι στις δυσκολίες που εκ των πραγμάτων θα έλθουν και στις δικές τους ζωές.

6η βεβαιότητα. Οι ίδιες αιτίες-τραύματα που κάποιους τους οδηγούν στην ισοπέδωση μπορεί να γίνουν παράγοντες ευεργετικοί στις ζωές των ανθρώπων που αποφασίζουν να τις μεταβολίσουν και να τις υπερβούν. Η δυνατότητα ανάπτυξης ψυχικής ανθεκτικότητας αποτελεί σημαντικό παράγοντα στη σύγχρονη ψυχιατρική, δηλαδή η αναζήτηση του ψυχικού ανοσοποιητικού μηχανισμού που αναπτύσσει την άμυνα του οργανισμού απέναντι στους ψυχοεπιβαρυντικούς παράγοντες. Φαίνεται ότι η ψυχική ανθεκτικότητα δημιουργείται είτε σε βιώματα αυθεντικής αγάπης στα πρώτα παιδικά χρόνια είτε εκεί που η πλήρης απουσία υποστηρικτικού συστήματος οδήγησε στη δημιουργία όρκων ζωής.

7η βεβαιότητα. Η ψηφιακή τεχνολογία ήλθε για να μείνει. Οι παλιοί καιροί δεν θα ξαναγυρίσουν. Τα ψηφιακά ολογράμματα θα μας συντροφεύουν. Τα ρομποτοειδή ήδη έχουν αναπτύξει συναισθηματική νοημοσύνη. Καινούργια ανείπωτα ερωτήματα θα προκύψουν που πριν από λίγο καιρό έμοιαζαν αδιανόητα. Ο άνθρωπος θα μείνει κλεισμένος στα υπόγεια των παλιών καλών καιρών; Ή θα αναπτύξει και άλλες δυνατότητες, πνευματικές και διανοητικές, που θα του επιτρέψουν, όπως πέρασε από τα σπήλαια στις πνευματικές αναζητήσεις, να έχει και συνέχεια;

8η βεβαιότητα. Δεν μπορούμε να αναφερόμαστε στην ανθρώπινη ζωή δίχως να αναφερόμαστε στο κυρίαρχο υπαρξιακό ερώτημα της αναζήτησης προσωπικού νοήματος. Το ερώτημα είναι πανανθρώπινο, η απάντηση προσωπική. Η ανάδειξη της υπαρξιακής συνιστώσας αναζητεί την ύπαρξη νοήματος απέναντι στη φθαρτή ατομικότητα. Ενα νόημα που έχει να επιτευχθεί τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο.

Ο Δημήτρης Καραγιάννης είναι ψυχίατρος, υπαρξιακός ψυχοθεραπευτής και συγγραφέας