Σκοτεινό, γοητευτικό παραμύθι

ια ιστορία έρωτα, ζήλειας και τιμής που εξελίσσεται στη Σεβίλλη αφηγείται «Ο γιατρός της τιμής του» που γράφτηκε το 1635 από τον Πέδρο Καλντερόν δε λα Μπάρκα (Pedro Calderόn de la Barca, 1600-1681). Κορυφαίος ποιητής και θεατρικός συγγραφέας του Ισπανικού Χρυσού Αιώνα, που είχε τη σφραγίδα του Λόπε δε Βέγα, έγινε ο βασικός εκπρόσωπος του ισπανικού μπαρόκ. Η φήμη του διέσχισε τις εποχές και σήμερα εξακολουθεί να θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους δραματουργούς της παγκόσμιας λογοτεχνίας.

Η ιστορία έχει ως εξής: Ενας βασιλιάς, ο Πέδρο Α’ της Καστίλλης, επισκέπτεται τη Σεβίλλη. Ενα παραλίγο μοιραίο ατύχημα θα οδηγήσει τον αδελφό και διάδοχό του, Ενρίκε, σε μια συνάντηση με την παλιά του αγαπημένη, τη Δόνια Μενθία, που θεωρούσε χαμένη. Εκείνη, παντρεμένη πια (με τον Γκουτιέρε Αλφόνσο ντε Σολίς) θα ταραχθεί. Θα ακολουθήσει ένα γαϊτανάκι συμπτώσεων και ριψοκίνδυνων καταστάσεων. Από το αρχικό αυτό ερωτικό τρίγωνο θα προκύψουν επιπλοκές που θα εμπλέξουν όλους τους ήρωες του έργου. Πλάι στις παρεξηγήσεις και στις αναποδιές με τον αμιγώς θεατρικό χαρακτήρα, ο Καλντερόν θα μπολιάσει την ιστορία με φιλοσοφικές σκέψεις, διαχρονικά ερωτήματα και υπαρξιακές αναζητήσεις. Το χιούμορ, σκοτεινό και σαρδόνιο, έρχεται και ξανάρχεται φωτίζοντας τις μεγάλες αδυναμίες του ανθρώπινου είδους – τη ζήλεια, τη μικρότητα, την υποψία και την καχυποψία, την «εύκολη» βία, αλλά και τη θέση της γυναίκας, των κατώτερων τάξεων μέσα στην κοινωνία. Με τη (ρευστή) έννοια της ηθικής και της τιμής να καλύπτει όλη τη δράση, το έργο, παρά την ηλικία του, παραμένει εξαιρετικά σύγχρονο και ζωντανό.

Είναι η πρώτη φορά που ανεβαίνει στην Ελλάδα «Ο γιατρός της τιμής του» και την επιλογή του έκανε ο Θωμάς Μοσχόπουλος, ο οποίος το μετέφρασε (έμμετρα και ποιητικά) και το σκηνοθετεί.

Μέσα σε μια γκόθικ ατμόσφαιρα, με το μαύρο να κυριαρχεί παντού, στο σκηνικό και στα κοστούμια, ο σκηνοθέτης πλάθει ένα σκοτεινό σύμπαν. Ενα σύμπαν με στοιχεία τρόμου και ειρωνείας, από όπου δεν λείπει ούτε η παρακμή ούτε η γοητεία της. Κυρίως όμως δίνει στο σύμπαν αυτό έναν παιγνιώδη χαρακτήρα προτάσσοντας την ιστορία ως παραμύθι. Με αυτόν τον έξυπνο τρόπο κινεί τα νήματα της εξέλιξης αλλά και τα ίδια τα πρόσωπα που ακολουθούν με εξαιρετική ακρίβεια τον ρυθμό που έχει επιλέξει. Ολα στην παράσταση είναι καλοκουρδισμένα και γίνονται με συνέπεια.

ΣΚΗΝΙΚΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Εμπειρος και αποδεδειγμένα ικανός παραμυθάς, ο Μοσχόπουλος συνδυάζει τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου με τη δική του σκηνοθετική οπτική. Το αποτέλεσμα οδηγεί σε ένα γρήγορο και ευφάνταστο σκηνικό παιχνίδι. Καθοριστικός συνεργάτης ο εικαστικός Βασίλης Παπατσαρούχας που έδωσε την όψη στην παράσταση, κάτι σαν εικονογράφηση του παραμυθιού. Το σκηνικό του, λιτό και αυστηρό, διαρκώς μεταπλάθεται και γεννά νέους κόσμους.

Μια ομάδα ηθοποιών κλήθηκε να δώσει σώμα και ψυχή σε αυτά τα σκοτεινά πρόσωπα. Είναι σαφής και ξεκάθαρη η δουλειά συνόλου που έχει προηγηθεί – άλλωστε ο Μοσχόπουλος χαρακτηρίζεται από αυτή του την ικανότητα. Ο Γιώργος Παπαπαύλου και η Αμαλία Καβάλη αποδεικνύονται εξαιρετικά εύστοχοι σκηνικά, όπως και όλος ο θίασος.

Σκηνικά αινίγματα
«Αυτό που έχει ενδιαφέρον στο μυστήριο, είναι το μυστικό που περιέχει και όχι η αλήθεια που κρύβει»: Σε αυτά τα λόγια που ο ίδιος ο συγγραφέας Ερίκ-Εμανουέλ Σμιτ βάζει στο στόμα ενός εκ των δύο ηρώων του στις «Αινιγματικές Παραλλαγές», συνοψίζει και την ουσία του θεατρικού του έργου.
Εμπνευσμένο από τις μουσικές «Παραλλαγές Αίνιγμα» του άγγλου συνθέτη και μουσικού Εντουαρντ Ελγκαρ, ο Σμιτ έγραψε τις δικές του «Αινιγματικές Παραλλαγές» που έκαναν πρεμιέρα το 1996 στο Παρίσι, στο θέατρο Μαρινί με τον Αλέν Ντελόν και τον Φρανσίς Ιστέρ να ερμηνεύουν τους δύο ρόλους του έργου. Ενας νομπελίστας συγγραφέας που έχει επιλέξει τη σιωπή και τη μοναξιά, έχοντας απομονωθεί σε ένα νησί στη θάλασσα της Νορβηγίας, αποδέχεται την πρό(σ)κληση ενός δημοσιογράφου για συνέντευξη. Αφορμή είναι το τελευταίο του βιβλίο που αφορά την αλληλογραφία ανάμεσα σε εκείνον και μια άγνωστη (στο κοινό) γυναίκα, στην οποία και είναι αφιερωμένη η έκδοση. Η συνάντηση δεν θα αργήσει να ξεφύγει από το τυπικό πλαίσιο μιας δημοσιογραφικής συνέντευξης, φέρνοντας τους δύο άνδρες ενώπιος ενωπίω. Το έργο που ακολουθεί έναν δικό του ρυθμό, με τις «αινιγματικές» εκπλήξεις να διαδέχονται η μία την άλλη, αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του 62χρονου σήμερα Σμιτ – με διεθνείς παραγωγές. Μέσα από τον διάλογό τους, σιγά σιγά, ξεπηδά μια βεντάλια σκέψεων, απόψεων και θεμάτων υπαρξιακής και φιλοσοφικής διάστασης. Μαζί ορθώνεται και μια διαχωριστική γραμμή, μια διαφορετική θεώρηση και προσέγγιση για τον έρωτα και την αγάπη ανάμεσα σε έναν άνδρα και μια γυναίκα. Τι αξίζει τελικά στη ζωή; Ενα δυνατό πάθος που διαρκεί λίγο αλλά μένει ανεξίτηλο και αξεπέραστο ή μια βαθιά αγάπη που βασίζεται στην πίστη και τη διάρκεια;
Ο Γιάννης Μπέζος και ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης θα συναντηθούν στη σκηνή του Ιδρύματος Μιχάλης Κακογιάννης για αναμετρηθούν με το έργο του Σμιτ, αναλαμβάνοντας αντιστοίχως τους ρόλους του συγγραφέα και του δημοσιογράφου. Σε σκηνοθεσία από κοινού του Πυγμαλίωνα Δαδακαρίδη (που επέλεξε το έργο) με τον Σωτήρη Τσαφούλια (στην πρώτη του θεατρική απόπειρα) η παράσταση θα ανέβει στις 4 Φεβρουαρίου και ανήκει σ’ αυτές που αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.