«Μου αρέσει να φτάνω τα υλικά στα όρια»

Στο εργαστήριό της προς το άλσος της Ευελπίδων υπάρχει ένας κόσμος μαγικός. Η καλλιτέχνιδα σερβίρει καφέ στην κούπα Snoopy με το ενθαρρυντικό μότο «It’ s great to be superstar», ενώ η ίδια δηλώνει την οικειότητά της με ιστορίες φαντασμάτων και σκιών πίνοντας τον καφέ της μαύρο σε κούπα με το όνομα του Αδη. Η ποιητική μελαγχολία κυριαρχεί στο σύμπαν της. Η ίδια ακτινοβολεί από ευγένεια και υπομονή για να παρατηρήσει και να κατανοήσει διεξοδικά κάποιο ψυχικό φαινόμενο που της τραβά το ενδιαφέρον.

Σπούδασε αρχιτεκτονική στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και εικαστικά στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Art in Context» στο Universität der Künste στο Βερολίνο. Στην πορεία της ενασχόλησής της με την τέχνη η Μαλβίνα Παναγιωτίδη βραβεύτηκε με το Πρόγραμμα Υποστήριξης Καλλιτεχνών του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, με το έπαθλο Σπυρόπουλου και συμμετείχε σε εκθέσεις στο Μουσείο Μπενάκη, του ΔΕΣΤΕ, του ΝΕΟΝ, σε γκαλερί και ανεξάρτητους χώρους τέχνης.

Η καλλιτεχνική της πρακτική εστιάζει στα σημεία τομής της πολιτισμικής ιστορίας, των κατασκευών του ανορθολογικού και της διερεύνησης της ανοίκειας φύσης των ανθρώπινων σχέσεων μέσα στον αστικό χώρο. Οι αστικοί μύθοι, οι ιστορικές καταγραφές, η προφορική παράδοση και οι προβολές τους στο αστικό περιβάλλον αποτελούν δομικά υλικά των προσεγγίσεων θεματικών και ιδεών στη μέχρι τώρα δουλειά της, οι οποίες διερευνώνται και μετουσιώνονται σε πρότζεκτ και γλυπτικές εγκαταστάσεις. Δουλεύοντας ερευνητικά κυρίως στα πεδία της ανθρωπολογίας, της λαογραφίας και του αποκρυφιστικού μοντερνισμού επικεντρώνει το ενδιαφέρον της σε περιφρονημένα στοιχεία του σύγχρονου πολιτισμού και λειτουργίας του φαντασιακού σε διαφορετικές κοινωνικοπολιτικές καταστάσεις.

«Μέσω των έργων επιχειρώ να φωτίσω πτυχές κοινωνικών κρίσεων, τις φοβίες των ανθρώπων και τους μηχανισμούς των πολιτισμικών μεταμορφώσεών τους. Η ευπλαστότητα των υλικών που επιλέγω να χρησιμοποιώ αντικατοπτρίζει τη ρευστότητα της συλλογικής μνήμης σε ένα ζωντανό μυθολογικό σύστημα που μεταβάλλεται και πλάθεται με το πέρασμα του χρόνου», σημειώνει για να συνοψίσει τον χαρακτήρα του καλλιτεχνικού έργου της.

Τα γλυπτά της, άλλοτε κέρινα, μερικά από φυσητό γυαλί σε μία ανοίκεια μείξη με μάζες χρωματιστών κεριών και λεπτών μεταλλικών στηρίξεων, πρόσφατα μετασχηματίστηκαν. Η πιο εντυπωσιακή εγκατάστασή της, το «Απαντήσεις χωρίς ερωτήσεις», μαγνητίζει τους διερχόμενους στον προθάλαμο του εστιατορίου Delta, στον Φάρο του Κέντρου Πολιτισμού Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Με αφορμή τον πολιτιστικό άξονα της λειτουργίας του, το Delta, ως πλατφόρμα προβολής σύγχρονων εικαστικών, συνεργάζεται με την ARTWORKS, με σκοπό την ανάδειξη έργων ελλήνων εικαστικών στον χώρο του και φιλοξενεί το έργο της.

Τι είναι αυτό το σώμα που απαντά ενώ δεν έχει ερωτηθεί;

Μία σύνθεση που αποτελείται από είκοσι γλυπτά – μέλη του σώματος και σχηματίζουν ένα πλωτό διαμελισμένο σώμα. Είναι το δεύτερο από μια σειρά τριών έργων που βασίζονται σε μια έρευνα που είχα κάνει για τη νεκρομαντεία. Ενα καλοκαίρι διάβαζα για την αρχαιότητα και τη ρωμαϊκή εποχή και το μάτι μου έπεσε στη θεσσαλή μάγισσα Εριχθώ στο ρωμαϊκό επικό ποίημα «Φαρσάλια» του Λουκανού. Η Εριχθώ δεν έκανε νεκρομαντεία επικοινωνώντας με την ψυχή, κατεβαίνοντας στον Αδη, αλλά από τη μάχη μάζευε διαμελισμένα κομμάτια σώματος και έβγαζε χρησμούς για το τι θα γίνει στο μέλλον. Την πρακτική της περιγράφει ο Λουκανός στο ποίημά του. Επειδή ο χρησμός είχε πάντα μία πολιτική διάσταση και στα έργα της τραγωδίας και στα μεταγενέστερα των θεατρικών κλασικών, αλληγορικά έδωσα αυτόν τον τίτλο γιατί τότε ζητούσαν την απάντηση στον χρησμό. Σε μια αντίστροφη διαδικασία τα είκοσι μέρη του σώματος σμιλεύονται σε κερί χρησιμοποιώντας εκμαγεία του δικού μου σώματος που έχουν καεί και μεταμορφωθεί. Αυτά τα γλυπτά στη συνέχεια με τη μέθοδο του ηλεκτρογαλβανισμού σχηματίζονται με χαλκό και το κερί λιώνει αφήνοντας τα χάλκινα μέρη του σώματος να συντίθενται σε ένα κουφάρι. Αυτό το ανακατασκευασμένο σώμα μπορεί να δώσει μόνο ερωτήσεις και όχι απαντήσεις για το μέλλον.

Η έρευνα των πηγών και τα πειράματα χημείας τι απαντήσεις σου έδωσαν;

Εντόπισα επίσης σε ακαδημαϊκές έρευνες ότι η Μαίρη Σέλεϊ όταν έγραφε τον Φρανκενστάιν είχε διαβάσει το έπος του Λουκανού και είχε εμπνευστεί από την Εριχθώ. Ο 19ος αιώνας ήταν η εποχή που συζητούσαν για την εμψύχωση και έκαναν πειράματα με τους γαλβανισμούς. Οταν διάβασα για την Εριχθώ και τη Σέλεϊ, σκεφτόμουν ότι ήταν ιδανικό να κάνω ένα υβριδικό σώμα. Χρησιμοποίησα τη μέθοδο του γαλβανισμού, της επιμετάλλωσης δηλαδή που είναι διαφορετική από την τεχνική του γλυπτού από μέταλλο που επεξεργάζεται στο χυτήριο. Εδώ πρόκειται για ένα κουκούλι, ένα δέρμα. Το έργο από κερί δεν υπάρχει, λιώνει, είναι φάντασμα. Με αυτή την τεχνική μπορείς να κρατήσεις ό,τι πιο εφήμερο υπήρχε από την περφόρμανς των προηγούμενων κέρινων έργων μου που έλιωναν στις εκθέσεις.

Δίνεις δηλαδή τον εαυτό σου στην τέχνη;

Εχει μέρη και υφές από εμένα, αλλά δεν είναι κανονικό σώμα, δεν έχει δύο χέρια και δύο πόδια. Μπορεί όμως να συναρμολογηθεί και να κάνει ένα άλλο σώμα. Η τεχνική είναι αντίθετη, γιατί όταν βγαίνει το κερί είναι σαν να του αφαιρείς την ψυχή. Η διαδικασία είναι λίγο «αλχημιστική». Το έργο από κερί εμβαπτίζεται σε μπανιέρες όπου εκεί χτίζεται πάνω του ο χαλκός με ηλεκτρισμό και κάνει αυτό το κουκούλι και καταλήγει σαν το δέρμα – κουκούλι. Σαν αυτό που αφήνει το φίδι. Σαν γάντι που τραβιέται για να βγει μένοντας από την ανάποδη. Είναι μία σειρά έργων σε εξέλιξη γιατί με ενδιαφέρουν αυτά τα σώματα να δίνουν ερωτήματα και όχι απαντήσεις.

Ερωτήσεις βιοηθικής, αισθητικής, φύλου;

Είναι της εποχής μας αυτές οι συζητήσεις γύρω από το πώς ξαναφτιάχνουμε σώματα, ή όταν μιλάμε για τρόπους διαχείρισης και ρυθμίσεις της ζωής και του θανάτου του ανθρωπίνου σώματος. Προσπαθώ να θέτω ερωτήματα με πρόθεση αυτά τα σώματα να λειτουργούν σαν αφηγήσεις, είτε διαμελισμένα είτε συναρμολογημένα σαν να φτιάχνουν ένα νέο σώμα. Σαν να είναι πολιτισμικές αφηγήσεις για την ταυτότητα, την εξουσία, το φύλο.

Κάθε έργο που ανήκει σε αυτή τη σειρά είναι από μόνο του ένα ερώτημα;

Βγάζει ερωτήματα η ίδια η κατάσταση στην οποία ζούμε, οπότε θέλω να αντανακλά την πραγματικότητα. Γι’ αυτό και με ενδιαφέρει να στήνονται πάνω σε καθρέφτη ή επιφάνειες που αντανακλούν. Μέσα στην εγκατάσταση προβάλλει τα δικά του ερωτήματα. Παρόλο που είναι ένα κατακρεουργημένο – δικό μου – σώμα έχει και άλλα στοιχεία, όπως τέσσερα κεφάλια, τα εντόσθια βγήκαν από ένα μεταμορφωμένο δικό μου πρόσωπο, σαν το γοργόνιο. Ή τα γεννητικά όργανα δεν προσδιορίζονται από φύλο. Επίσης επειδή έχει χαλκό γίνεται σαν κόσμημα, χάνει την αίσθηση της σάρκας, παίζει με άλλα όρια. Πέρα από την ψυχαναλυτική του διάσταση, κάνει και ο θεατής τη δική του προβολή.

Πώς σου φαίνεται ότι παρουσιάζεται στον προθάλαμο ενός χώρου γαστρονομικής εμπειρίας; Σε ένα εστιατόριο το σώμα που τρώει δεν διαλύεται, αλλά παράγει ενέργεια.

Νομίζω έχει ενδιαφέρον η σχέση του με έναν χώρο εστιατορίου. Το στήσαμε να λειτουργεί σαν επιπλέοντα φυτικά στοιχεία πάνω σε νερό, όπως είναι τα νούφαρα. Το άλλο ενδιαφέρον είναι ότι όλα τα φαγητά είναι γλυπτά. Μου αρέσει λοιπόν αυτή η υπόγεια διασύνδεση του έργου με το φαγητό και η συνύπαρξή του με τα συστατικά της γεύσης. Η γαστρονομία έχει πολλές γλυπτικές διαστάσεις. Δεν ξεχωρίζω λοιπόν τη μαγειρική, γιατί όπως και η αλχημεία έχει να κάνει με τη μεταμόρφωση και τη μετάπλαση της ύλης. Αλλωστε πολλά από τα γλυπτά μου τα ψήνω στον φούρνο της ηλεκτρικής κουζίνας και πάνω στα μάτια μίας τέτοιας οικιακής συσκευής τοποθετώ σκεύη για να λιώνω το κερί με το οποίο πειραματίζομαι για τα γλυπτά.

Εχεις κάνει λάθος στα πειράματα με τα υλικά;

Αν δεν αποτύχεις δεν γίνεται τίποτα. Και από το λάθος βγαίνουν τα καλύτερα. Μου αρέσει να φτάνω στα όρια τα υλικά γιατί μαθαίνω μέσα από τις διαδικασίες με την ύλη. Οπως μου αρέσει και τα έργα να βρίσκονται στο όριο της ισορροπίας και της ευθραυστότητας που λίγο να αλλάξει η συνθήκη, το έργο «ζορίζεται». Εχει μια εξέλιξη αυτό, μία ζωτικότητα.