Δύο αντίθετα στρατόπεδα στον πόλεμο της πράσινης ενέργειας

Κανένας άλλος τόπος δεν συμβολίζει, ενδεχομένως, περισσότερο τον ευρωπαϊκό διχασμό έναντι της πυρηνικής ενέργειας από το Φέσενχαϊμ. Μία κοινότητα στην Αλσατία, σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων από τα σύνορα με τη Γερμανία, όπου οικοδομήθηκε τη δεκαετία του 1970 ένας πυρηνικός σταθμός 1.800 megawatt.

Στη γαλλική πλευρά, ο σταθμός ήταν μια πηγή υπερηφάνειας, και οικονομικών οφελών. Ηταν μακράν ο μεγαλύτερος εργοδότης στην περιοχή, και οι φόροι από αυτόν επιχορήγησαν την ανάπτυξη της πόλης – γήπεδα, σχολεία, ένα εμπορικό κέντρο… Στο απόγειό του, το Φέσενχαϊμ «είχε τα πάντα», λέει στη «Washington Post» ένας κάτοικος, ο Λοράν Σβάιν, σημειώνοντας πως το εστιατόριο της οικογένειάς του χρειάστηκε να επεκταθεί επανειλημμένως προκειμένου να ανταποκριθεί στην αύξηση του αριθμού των κατοίκων και των επισκεπτών. Οι ντόπιοι, διαβεβαιώνει ο Σβάιν, δεν ανησυχούσαν για την ασφάλεια του πυρηνικού σταθμού – ούτε καν για την τοποθεσία του κοντά σε ρήγματα ικανά να προκαλέσουν σεισμούς.

Στην άλλη πλευρά των συνόρων, ωστόσο, η περιοχή κοντά στο Φέσενχαϊμ είναι από καιρό κομμάτι του αντιπυρηνικού κινήματος της Γερμανίας. Το 1986, όταν υψώθηκε από το εργοστάσιο του Τσερνόμπιλ ένα ραδιενεργό σύννεφο και κινήθηκε προς τη Δυτική Ευρώπη, το Φέσενχαϊμ έγινε γρήγορα ένα σημείο αναφοράς για τους δυτικογερμανούς ακτιβιστές.

Οι ακτιβιστές σήμαιναν συναγερμό κάθε φορά που υπήρχαν αναφορές για ζητήματα ασφαλείας στο εργοστάσιο: ρωγμές στο κάλυμμα ενός αντιδραστήρα, μία διαρροή ατμού που τραυμάτισε εργαζόμενους, μία συρροή υδάτων που προκάλεσε κατεπείγουσα διακοπή λειτουργίας. Ανησυχούσαν για μία ελβετική μελέτη που υποστήριζε πως οι σεισμικοί κίνδυνοι στην περιοχή είχαν υποτιμηθεί.

Η καταστροφή της Φουκουσίμα, το 2011, ενίσχυσε τις ανησυχίες. Τους μήνες που ακολούθησαν, η γερμανική κυβέρνηση αποφάσισε να κλείσει οριστικά σχεδόν τους μισούς πυρηνικούς σταθμούς της και να περιορίσει τα έτη λειτουργίας των υπόλοιπων. Στη Γαλλία, η αντίδραση ήταν πιο υποτονική. Την επόμενη χρονιά ωστόσο, στο πλαίσιο της εκστρατείας του για την προεδρία, ο σοσιαλιστής Φρανσουά Ολάντ υποσχέθηκε να κλείσει το Φέσενχαϊμ εφόσον εκλεγόταν. Χρειάστηκε τελικά να περάσουν ακόμη οκτώ χρόνια, και να αναλάβει την εξουσία ένας νέος πρόεδρος, για να συμβεί αυτό. Τον Ιούνιο του 2020, το Φέσενχαϊμ βγήκε από τον ενεργειακό χάρτη – για ένα «πρώτο βήμα» προς την «επανισορρόπηση» των ενεργειακών πηγών είχε κάνει τότε λόγο η κυβέρνηση του Εμανουέλ Μακρόν. Στη γερμανική μεθοριακή πόλη Μπρέισαχ, ακτιβιστές γιόρτασαν με μία συγκέντρωση το γεγονός ότι η Γαλλία είχε «επιτέλους λογικευτεί». Απέφυγαν βέβαια να τσουγκρίσουν ποτήρια σαμπάνιας ή μπίρας, από σεβασμό προς τους γάλλους γείτονές τους. «Αλλά για μας, ήταν σαν να γιορτάζουμε το Πάσχα και τα Χριστούγεννα μαζί», λέει ένας από αυτούς, ο Εμπερχαρτ Μπούεμπ. «Τόσο μεγάλη ήταν η ανακούφιση».

Η ατμόσφαιρα στο Φέσενχαϊμ ήταν, αναμενόμενα, διαφορετική. Ο Κλοντ Μπεντέρ, ο δήμαρχος της πόλης, θυμάται ντόπιους να κλαίνε. Ακόμα και σήμερα, πανό διαμαρτυρίας πάνω στον φράχτη καταγγέλλουν το κλείσιμο του εργοστασίου ως ένα «ιστορικό λάθος» και μία «πολιτική θυσία». «Μας πήραν ένα κομμάτι του εαυτού μας», λέει ο δήμαρχος. Η πρόσφατη ανακοίνωση του Εμανουέλ Μακρόν ότι η Γαλλία θα ξεκινήσει εκ νέου την κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων, έκανε το Φέσενχαϊμ να ελπίζει σε μία δεύτερη ευκαιρία. Αρκετοί στην κοινότητα ωστόσο αισθάνονται πως η επόμενη πυρηνική εποχή πιθανότατα δεν θα την περιλαμβάνει. «Με την πίεση από τους Γερμανούς, θα είναι δύσκολο», λέει ο 63χρονος Ζαν-Ιβ Τρετς, συνταξιούχος εργαζόμενος στον σταθμό.

Στο γραφείο του, ο δήμαρχος της πόλης έχει κρατήσει ένα σκίτσο που δείχνει τα γαλλογερμανικά σύνορα: ένας κλειστός πυρηνικός σταθμός στη γαλλική πλευρά, ένας ηλεκτροπαραγωγικός σταθμός λιθάνθρακα που έχει μόλις επαναλειτουργήσει στη γερμανική, Γάλλοι που κλαίνε, Γερμανοί που πίνουν μπίρα, καταλήγοντας στο ίδιο συμπέρασμα για τους γείτονές τους: «Δεν έχουν καταλάβει τίποτα». Οσο για τον ιδιοκτήτη του οικογενειακού εστιατορίου στο Φέσενχαϊμ, τον Λοράν Σβάιν, αυτός δηλώνει έτοιμος για την αποχώρηση και των τελευταίων εργαζομένων από τον σταθμό όταν ολοκληρωθεί ο παροπλισμός του, τα επόμενα χρόνια: εγκατέστησε ηλιακούς συλλέκτες.