Oι ανισότητες με την Ευρώπη

Η μείωση του ΦΠΑ σε βασικά είδη τροφίμων απασχόλησε έντονα την επικαιρότητα τις προηγούμενες ημέρες, ως ένα μέτρο «ανάχωμα» στο κύμα ανατιμήσεων που πολιορκεί επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Παρότι η κυβέρνηση έσπευσε να αποκλείσει – επί του παρόντος τουλάχιστον – ένα τέτοιο ενδεχόμενο λόγω του υψηλού δημοσιονομικού κόστους, ωστόσο η συζήτηση επανέφερε στο προσκήνιο τη «φορολογική… ανισότητα» που υπάρχει ανάμεσα στη χώρα μας και στις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες.

Ειδικά στα τρόφιμα, όπως προκύπτει από επίσημα στοιχεία, έχουμε από τους υψηλότερους συντελεστές ΦΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ενωση (6η θέση). Η διαφορά είναι ακόμη μεγαλύτερη στα τρόφιμα πρώτης ανάγκης, όπως για παράδειγμα το ψωμί και τα γαλακτοκομικά όπου κατά κανόνα στις ευρωπαϊκές χώρες κυμαίνεται από 4% έως 7% έναντι 13%. Την ίδια ώρα και ο υψηλός συντελεστής ΦΠΑ, στον οποίο υπάγονται αρκετά προϊόντα και υπηρεσίες, είναι σημαντικά υψηλότερος σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αφού στην Ελλάδα είναι στο 24% και στην ΕΕ διαμορφώνεται στο 21% κατά μέσο όρο.

Ο μέσος ευρωπαϊκός «έπεσε» μετά και τις μειώσεις που προχώρησαν μια σειρά από ευρωπαϊκές χώρες σε διάφορα προϊόντα τους προηγούμενους μήνες, σύμφωνα με μελέτη που παρουσίασε το ΙΕΛΚΑ (Ινστιτούτο Ερευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών) τον περασμένο Σεπτέμβριο. Ενδεικτικά, η Ιρλανδία έριξε τον ΦΠΑ στο 21% από 23% και η Αυστρία τον μείωσε στο 10% για τα μη αλκοολούχα ποτά από 20% προηγουμένως.

Αρκετές επίσης χώρες, σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, χρησιμοποιούν χαμηλούς συντελεστές για να διατηρήσουν χαμηλά τις τιμές σε βασικά τρόφιμα. Για παράδειγμα, η Λετονία έχει περιορίσει στο 5% τον ΦΠΑ για φρούτα και λαχανικά που παράγονται τοπικά, ενώ στον ίδιο χαμηλό συντελεστή διατηρεί και η Κροατία βασικά τρόφιμα όπως το ψωμί και το γάλα. Από εκεί και πέρα, και άλλες χώρες έχουν υιοθετήσει χαμηλό συντελεστή για βασικά τρόφιμα, όπως η Γαλλία (5,5%), η Ιταλία (5%), το Λουξεμβούργο (3%), η Ισπανία (4%), η Πολωνία (5%), η Πορτογαλία (6%), η Ουγγαρία (5%) και η Γερμανία (7%) ενώ υπάρχουν κάποιες που έχουν μηδενικό (Ιρλανδία και Μάλτα).

Παράγοντες της αγοράς υποστηρίζουν πως σε περιόδους κρίσης, όπως η σημερινή, θα μπορούσε να δώσει λύσεις για την αντιμετώπιση της ακρίβειας και παράλληλα να τονωθεί η ζήτηση, η οποία το τελευταίο διάστημα παρουσιάζει σημάδια κόπωσης ειδικά στο οργανωμένο λιανεμπόριο τροφίμων (σουπερμάρκετ). Μια ενδεχόμενη αποκλιμάκωση των φορολογικών συντελεστών, επισημαίνουν, θα βοηθούσε να στηριχθούν οι πωλήσεις και ταυτόχρονα θα προσέφερε στα νοικοκυριά τη δυνατότητα να μην περιορίσουν δραστικά την κατανάλωση. Αλλωστε, όπως λένε, το 2020 υλοποιήθηκαν μειώσεις ΦΠΑ στην Ελλάδα σε μεταφορές, καφέ, μη αλκοολούχα ποτά, κινηματογράφους στηρίζοντας τους καταναλωτές, την αγορά και κατ’ επέκτασιν τα δημόσια έσοδα.