Ενταση και γαλήνη

Γραμμένη στα χρόνια της Κατοχής, από το 1938 ως το 1943 που εκδόθηκε, το μυθιστόρημα «Αιολική Γη» ολοκληρώνει την τριλογία του Ηλία Βενέζη (Αϊβαλί 1904 – Αθήνα 1973) που περιλαμβάνει «Το Νούμερο 31328» (1931) και τη «Γαλήνη» (1938). Στο πρώτο αφηγείται τη δοκιμασία και την εμπειρία του στα εργατικά τάγματα της Τουρκίας αμέσως μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Στο δεύτερο τις προσπάθειες που έκαναν και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι Ελληνες της Μικράς Ασίας για να ριζώσουν στην Ελλάδα. Και το τρίτο «επιστρέφει» στην αφετηρία, στις μνήμες και στη ζωή των παιδικών του χρόνων στο Αϊβαλί πριν από την Καταστροφή του 1922 – η παράσταση ανεβαίνει από το Εθνικό Θέατρο για να τιμήσει την επέτειο συμπλήρωσης 100 χρόνων.

Εκ των κορυφαίων εκπροσώπων της γενιάς του ’30, ο Βενέζης μέσα από την «Αιολική Γη» καταγράφει έναν ολόκληρο κόσμο που πρόκειται να αφανιστεί, αναζητώντας καταφύγιο σε άλλους τόπους. Κι όμως μέσα από την περιγραφή της ζωής τους στα μικρασιατικά χώματα, της φύσης, της καθημερινότητας, των συνηθειών και κυρίως των ανθρώπων και των σχέσεών τους, αφήνει την απαραίτητη χαραμάδα αισιοδοξίας για το (άγνωστο) μέλλον. Ανάμεσα στο τραγικό και το νοσταλγικό βρίσκει η ελπίδα «χώμα» για ν’ ανθίσει.

Η παράσταση που σκηνοθετεί ο Τάκης Τζαμαργιάς ακολουθεί τα χνάρια της «Αιολικής Γης» με ξεκάθαρα τα σημάδια μιας γήινης και καθαρής προσέγγισης – εξ αρχής. Εχοντας στα χέρια του τη διασκευή του Σάββα Κυριακίδη, σε συνεργασία με τον Δημήτρη Χαλιώτη, δημιουργεί ένα ενιαίο σύμπαν όπου προβάλλονται και αναπαριστώνται στιγμές και σκηνές που όσο αυτόνομες είναι άλλο τόσο αποτελούν τους κρίκους της αλυσίδας.

Με τον ίδιο τον συγγραφέα στον διπλό ρόλο του αφηγητή, που ζει τα γεγονότα ως παιδί και τα παρατηρεί αργότερα ως ενήλικας κοιτάζοντας πίσω το παρελθόν, ο Τζαμαργιάς αποδίδει με την ευαίσθητη ματιά του μια ολόκληρη εποχή. Χωρίς μελοδραματισμούς, με τον μεγάλο τόπο να επιβάλλεται σε κάθε μικρότερο, η φύση και τα πρόσωπα κυριαρχούν. Ενδιαφέρουσα η αρωγή του βίντεο, που καταλαμβάνει, όποτε κρίνεται απαραίτητο σκηνοθετικά, όλο το σκηνικό, μεταδίδοντας τη γαλήνη, την ένταση ή και την ασφυξία – με αποκορύφωμα τη σκηνή με τα κύματα. Ενεργός ο Παντελής Μάκκας – βίντεο αλλά και σκηνογραφία-κοστούμια – με τον πολλαπλό του ρόλο, όπως και ο Λευτέρης Βενιάδης με τους μουσικούς του ήχους.

ΟΙ ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ. Εργο και παράσταση συνόλου με έναν συμπαγή θίασο, από τα νεότερα παιδιά ως το ζευγάρι των «παππούδων» Θοδωρή Κατσαφάδου και Αλίκης Αλεξανδράκη, καθορίζεται ωστόσο από τον πρωταγωνιστή-αφηγητή: Ο Μιχάλης Συριόπουλος συνδυάζει τα χαρακτηριστικά του Πέτρου με την παιδικότητα και τη μελαγχολία να εναλλάσσονται με τα βαθιά αισθήματα και τη νοσταλγία. Μία ακόμα καλή στιγμή του ταλαντούχου ηθοποιού που διαρκώς εξελίσσεται. Δίπλα του η αγαπημένη του «αδελφή» (είχε τρεις ακόμα), η Αρτεμη με το ταπεραμέντο της Γαλήνης Χατζηπασχάλη, και η μυστηριώδης ξένη, η Ντόρις, της λιτής και ουσιαστικής Χαράς-Μάτας Γιαννάτου. Με τις ερμηνείες τους ο Νίκος Καρδώνης (Αλής) και ο Δημήτρης Παπανικολάου (Στέφανος) προσθέτουν στο σύνολο τη βαθιά υποκριτική τους δεινότητα.

Χωρισμένο άτυπα, σε τρεις ενότητες, Παράδεισος, Το τέλος της αθωότητας, Εξοδος, η «Αιολική Γη» γίνεται μέσα από την παράσταση ένας «τόπος» συνάντησης του παρελθόντος με το μέλλον.

4+2 επαναλήψεις, μια υπενθύμιση
Το θέατρο δεν το βάζει κάτω: Οι παραστάσεις πληθαίνουν, οι πρεμιέρες της νέας χρονιάς πολλαπλασιάζονται, οι ηθοποιοί δεν σταματούν να δίνουν ένα δυνατό «παρών» με κάθε τρόπο κόντρα σε κάθε «πανδημία». Πριν πάμε όμως στα καινούργια που έρχονται, παράλληλα με όλα εκείνα που έχουν ήδη ξεκινήσει από την αρχή της φετινής θεατρικής σεζόν (2021-2022), ας θυμηθούμε 4+2 δουλειές που έχουν ήδη ξεχωρίσει. Με τη λέξη «επανάληψη» να μη χωράει στο λεξιλόγιο του θεάτρου, γιατί καμία παράσταση δεν «επαναλαμβάνεται» – κάθε φορά γεννιέται κάτι νέο στη σκηνή, που αξίζει την προσοχή μας. Είναι αυτό το «μην το χάσεις» που λέμε συχνά.
«Η γίδα ή ποια είναι η Σύλβια» (φωτογραφία) του Εντουαρντ Αλμπι στο θέατρο Αθηνών: Ενα τολμηρό έργο με μια εξαιρετική ερμηνεία από τον Νίκο Κουρή, που ισορροπεί πάνω σ’ ένα τεντωμένο σκοινί.
«Κομμώτριες – Μεταπολίτευση» του Μιχαήλ Μαρμαρινού στο Θησείον: Μια εμπνευσμένη ματιά πάνω στη σύγχρονη ιστορία μας με έναν Χάρη Φραγκούλη που σαρώνει τη σκηνή.
«Mute» ή πώς η προσωπική περιπέτεια του Γιώργου Χρυσοστόμου γίνεται θεατρική πράξη δίχως λόγια στο θέατρο του Νέου Κόσμου. Ενας πολυπρόσωπος μονόλογος υποκριτικής μαεστρίας.
«Νόρα» του Ιψεν με τη σκηνοθετική ματιά του Θόδωρου Τερζόπουλου στο Αττις: Μια βαθιά ανάγνωση ουσίας της ηρωίδας με τη Σοφία Χιλλ να ερμηνεύει με όλο της το είναι την ηρωίδα.
«Ο κοτζάμπασης του Καστρόπυργου» του Καραγάτση, που παρουσιάστηκε ζωντανά αλλά διαδικτυακά πέρυσι από τη σκηνή του Εθνικού, βρίσκει στο θέατρο Πορεία την πραγματική του διάσταση: Η παράσταση με την υπογραφή του Δημήτρη Τάρλοου αποτελεί ένα εξαιρετικό δείγμα μιας δουλειάς συνόλου. Ο Γιώργος Χριστοδούλου και ο Δημήτρης Ημελλος συμβάλλουν καθοριστικά. Στο ίδιο σκεπτικό ο «Γυάλινος κόσμος» του Τενεσί Ουίλιαμς από τον Γιώργο Νανούρη που ξειπλώνει τις αρετές του στο θέατρο Αλκυονίς: Η Αννα Μάσχα, ο Κωνσταντίνος Μπιμπής, η Λένα Παπαληγούρα, ο Αναστάσης Ροϊλός συνθέτουν τα κομμάτια αυτής της διαχρονικής οικογενειακής τραγωδίας.