Πανηγυρίζοντας με ενθουσιασμό μία αποτυχία

Το μυστικό της επιτυχίας, κατά τον Τσόρτσιλ, είναι να πηγαίνεις από τη μία αποτυχία στην άλλη χωρίς ποτέ να χάνεις τον ενθουσιασμό σου. Στα δυόμισι χρόνια της πρωθυπουργίας του, ο Μπόρις Τζόνσον ακολουθεί πιστά τη συνταγή του «Πατέρα της Νίκης». Τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις αποτυχίες… Το τελευταίο διάστημα ο βρετανός πρωθυπουργός βρίσκεται στη δίνη σκανδάλων, δέχεται σφοδρή κριτική για τον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται την πανδημία, αμφισβητείται έντονα από όλο και περισσότερους βουλευτές των Τόρις και βλέπει το κόμμα του, για πρώτη φορά, να κατρακυλά στις δημοσκοπήσεις. Παρ’ όλα αυτά, δεν φείδεται ενθουσιασμού: στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του, ο Τζόνσον – ένας από τους «πατέρες» του Brexit – πανηγύρισε την πρώτη επέτειο από την υπογραφή της εμπορικής συμφωνίας Λονδίνου – Βρυξελλών που τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου 2021 και έδωσε σάρκα και οστά στο Brexit το οποίο, τυπικά, είχε συντελεσθεί 11 μήνες νωρίτερα: στις 31 Ιανουαρίου 2020. Εναν χρόνο μετά, ο 57χρονος ηγέτης της Γηραιάς Αλβιώνος εξακολουθεί να διατείνεται ότι η έξοδος της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση συνιστά success story, κάνοντας λόγο για «τεράστια οφέλη» και «νέες ελευθερίες που θα επιτρέψουν στην ανεξάρτητη Βρετανία να ανθήσει». Είναι, όμως, έτσι όπως τα λέει;

Ο Αρμαγεδδών δεν ήρθε. Η αλήθεια είναι ότι ο Αρμαγεδδών που προέβλεπαν ορισμένοι πολιτικοί και αναλυτές δεν ήρθε ποτέ. Ωστόσο, η οικονομία της χώρας υπέστη σημαντικό πλήγμα, χωρίς σε αυτό να υπολογίζονται οι επιπτώσεις της κρίσης του κορωνοϊού. Οι εξαγωγές της Βρετανίας στην ΕΕ έχουν κάνει βουτιά, πρόσθετα κόστη και γραφειοκρατικές διαδικασίες κάνουν τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις να ασφυκτιούν, οι καταναλωτές επιβαρύνονται από νέες χρεώσεις, ενώ το Γραφείο Ευθύνης Προϋπολογισμού εκτιμά ότι το ΑΕΠ της χώρας θα συρρικνωθεί μακροπρόθεσμα κατά περίπου 4% εξαιτίας του Brexit. Τον περασμένο χρόνο, το εκρηκτικό κοκτέιλ Brexit και πανδημίας προκάλεσε κρίση στην εφοδιαστική αλυσίδα. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες της ΕΕ εγκατέλειψαν τη χώρα (περισσότεροι από 200.000 μόνο το 2020), μεταξύ τους αρκετοί Ελληνες. Αυτό οδήγησε σε σημαντικές ελλείψεις σε οδηγούς φορτηγών και βυτιοφόρων, εργάτες γης και εργαζόμενους στον κλάδο της φιλοξενίας, με αποτέλεσμα να στερέψουν οι αντλίες στα πρατήρια καυσίμων και να παρατηρούνται επί αρκετές εβδομάδες άδεια ράφια στα σουπερμάρκετ. Επίσης, ορισμένες επιχειρήσεις έβαλαν, προσωρινά ή μόνιμα, «λουκέτο». Παράλληλα, κρίσιμα ζητήματα που αφορούν στον χρηματοπιστωτικό κλάδο, την αλιεία και το «αγκάθι» της Βόρειας Ιρλανδίας παραμένουν ανεπίλυτα.

Σε πρόσφατη δημοσκόπηση της εταιρείας Opinium, περισσότεροι από έξι στους 10 Βρετανούς δήλωσαν ότι οι επιπτώσεις του Brexit είναι αρνητικές. Εκατό οικονομολόγοι που συμμετείχαν σε έρευνα των «Φαϊνάνσιαλ Τάιμς» προέβλεψαν ότι το βιοτικό επίπεδο των Βρετανών θα επιδεινωθεί τους επόμενους μήνες, με τα φτωχότερα νοικοκυριά να πλήττονται σφοδρά από τον καλπάζοντα πληθωρισμό και τους υψηλότερους φόρους. Ο Φάιζαλ Ισλαμ, αρχισυντάκτης οικονομικού ρεπορτάζ του BBC, ρώτησε πρόσφατα ιδιοκτήτες επιχειρήσεων ποια είναι η πραγματικότητα που βιώνουν έναν χρόνο μετά την έξοδο της Βρετανίας από την ενιαία αγορά και την τελωνειακή ένωση. «Απογοητευτική. Τρομακτική. Η πτώση στις πωλήσεις είναι δραματική. Εχουμε πάψει να είμαστε ανταγωνιστικοί στην Ευρώπη» είναι κάποιες από τις απαντήσεις που σταχυολόγησε.

Οι νέοι κανόνες που τέθηκαν σε ισχύ. Το περασμένο Σάββατο τέθηκαν σε ισχύ νέοι κανόνες που διέπουν το εμπόριο μεταξύ Βρετανίας και ΕΕ, σύμφωνα με τους οποίους οι εισαγωγείς και εξαγωγείς πρέπει να συμπληρώνουν ένα τελωνειακό έντυπο τεσσάρων σελίδων για όλα τα αγαθά που διακινούν και, επιπλέον, να προμηθεύονται υγειονομικά πιστοποιητικά για το κρέας και τα γαλακτοκομικά προϊόντα. Ολα τα έγγραφα πρέπει να κατατίθενται στις τελωνειακές αρχές προτού τα εμπορεύματα φορτωθούν σε τρένα, πλοία ή φορτηγά. Σύμφωνα με τη Eurostat, οι βρετανικές εξαγωγές προς το μπλοκ των «27» μειώθηκαν κατά 14,5% τους πρώτους 10 μήνες του 2021, ενώ οι εξαγωγές γεωργικών προϊόντων είναι μειωμένες κατά περισσότερο από 25%. Παράλληλα, σύμφωνα με τη βρετανική Ομοσπονδία Τροφίμων και Ποτών, οι εξαγωγές του κλάδου σημείωσαν πτώση 24% τους πρώτους εννέα μήνες του 2021. «Στη δεκαετία του 1980, η Βρετανία ήταν ένας εκ των πιο ένθερμων υποστηρικτών της ευρωπαϊκής ενιαίας αγοράς, βασικός στόχος της οποίας ήταν η άρση των μη δασμολογικών φραγμών. Ως εκ τούτου, είναι ειρωνικό το γεγονός ότι παρότι η συμφωνία στην οποία κατέληξαν η Βρετανία και η ΕΕ την παραμονή των Χριστουγέννων του 2020 εξασφαλίζει τη μη επιβολή δασμών, ουσιαστικά η ίδια η συμφωνία δημιουργεί εκ νέου μη δασμολογικούς φραγμούς. Σήμερα, οι μικρές επιχειρήσεις υποφέρουν από την υπερβολική γραφειοκρατία του Brexit», δήλωσε στα «ΝΕΑ» ο Ιαν Μπεγκ, καθηγητής στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο της London School of Economics.

Από τον γραφειοκρατικό Γολγοθά έως τις χρεώσεις κινητής τηλεφωνίας

Πράγματι, το Brexit, το οποίο υποτίθεται ότι θα έβαζε τέλος στην ευρω-γραφειοκρατία, εισήγαγε ένα νέο γραφειοκρατικό βουνό, που για ορισμένους ισοδυναμεί με Γολγοθά: οι πρόσθετες διατυπώσεις αύξησαν το κόστος των εξαγωγών προκαλώντας ισχυρό πλήγμα σε πολλές επιχειρήσεις. Ενας ιδιοκτήτης τυροκομικής μονάδας δήλωσε στην «Γκάρντιαν» ότι η εμπορική συμφωνία του Brexit ήταν «η μεγαλύτερη καταστροφή που έχει ποτέ διαπραγματευτεί οποιαδήποτε κυβέρνηση». Την ίδια στιγμή, αρκετά καταστήματα σε χώρες της ΕΕ έχουν σταματήσει να δέχονται παραγγελίες από το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ πολλές βρετανικές επιχειρήσεις έπαψαν από μόνες τους να διαθέτουν το εμπόρευμά τους στην ΕΕ επειδή το βρίσκουν ασύμφορο εξαιτίας των νέων κανονισμών. «Συμβαίνει πιο γρήγορα από ό,τι περίμενα. Τα νέα για τις βρετανικές επιχειρήσεις από το Brexit είναι πολύ άσχημα. Επίσης, το τίμημα που πληρώνει η κυβέρνηση είναι βαρύ, καθώς η υποστήριξη προς τον πρωθυπουργό μειώνεται δραματικά. Είναι ακόμη πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για επικείμενη νίκη των Εργατικών. Αλλά τα «χαρούμενα» χρόνια του Brexit που κράτησαν από το 2016 έως το 2021 για τον Τζόνσον και τους Τόρις έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί», σχολίασε, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο Ντένις ΜακΣέιν, υπουργός Ευρώπης στην κυβέρνηση των Εργατικών υπό τον Τόνι Μπλερ. «Πρόσφατα επισκέφθηκα ένα πρακτορείο εφημερίδων στο Σόχο για να αγοράσω, όπως συνηθίζω, τη «Λε Μοντ». Ο ιδιοκτήτης μου είπε ότι όλες οι παραδόσεις εφημερίδων από την ηπειρωτική Ευρώπη ανεστάλησαν εξαιτίας της γραφειοκρατίας του Brexit. Αυτή η πτυχή του απομονωτισμού των Τόρις πονάει πραγματικά», πρόσθεσε ο ΜακΣέιν.

Το πλήγμα στο εμπόριο. Σύμφωνα με την Ομοσπονδία Κατεψυγμένων Προϊόντων, το εμπόριο με την ΕΕ θα υποστεί «μόνιμο πλήγμα», ενώ οι νέοι τελωνειακοί έλεγχοι θα κάνουν τις εισαγωγές από την ΕΕ «πιο ακριβές, λιγότερο ευέλικτες και πολύ πιο αργές». Εκτιμάται ότι για κάθε αποστολή εμπορευμάτων το πρόσθετο κόστος θα ανέρχεται σε 300 έως 400 στερλίνες.  Παρόμοια είναι η κατάσταση στον κλάδο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών: πολλές ευρωπαϊκές εταιρείες δεν ενδιαφέρονται πλέον να συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται στο Σίτι του Λονδίνου. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο οι μισές από τις επιχειρήσεις που έλαβαν προσωρινή άδεια λειτουργίας στο Ηνωμένο Βασίλειο αμέσως μετά το Brexit υπέβαλαν αίτηση για να λάβουν καθεστώς πλήρους αδειοδότησης. Οι εξαγωγές χρηματοοικονομικών υπηρεσιών προς την ΕΕ μειώθηκαν κατά περίπου δύο δισ. στερλίνες το δεύτερο τρίμηνο του 2021 έναντι της ίδιας περιόδου του προηγούμενου έτους. «Πολλά θέματα παραμένουν σε εκκρεμότητα, όπως οι ρυθμίσεις για τον χρηματοπιστωτικό κλάδο. Το Σίτι συνεισφέρει σημαντικά στη βρετανική οικονομία, αλλά θα έλεγα ότι σχεδόν παραμελήθηκε στις διαπραγματεύσεις για το Brexit», τόνισε ο Μπεγκ, αναφερόμενος στο λεγόμενο «διαβατήριο» (passporting), δηλαδή τη δυνατότητα των βρετανικών εταιρειών να έχουν απρόσκοπτη πρόσβαση στις αγορές των υπόλοιπων ευρωπαϊκών κρατών. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Διακυβέρνησης, μία από τις βρετανικές δεξαμενές σκέψης με τη μεγαλύτερη επιρροή, το ενδεχόμενο συμφωνίας για το Σίτι είναι προς το παρόν απίθανο.

Επτά ευρώ για κάθε είσοδο. Τα δεινά δεν τελειώνουν εκεί: η Κομισιόν επιβεβαίωσε την περασμένη εβδομάδα ότι, από τα τέλη του 2022, οι Βρετανοί θα πρέπει να πληρώνουν επτά ευρώ κάθε φορά που θέλουν να εισέλθουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Οταν εγκριθεί η αίτηση που θα πρέπει να υποβάλουν, θα μπορούν να παραμείνουν σε ευρωπαϊκό έδαφος έως και 90 ημέρες. Ταυτόχρονα, δύο από τα μεγαλύτερα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας του Ηνωμένου Βασιλείου, η EE και η Vodafone, επανέφεραν τις χρεώσεις περιαγωγής για τους συνδρομητές που ταξιδεύουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Μια τρίτη εταιρεία, η Three, θα πράξει το ίδιο τον προσεχή Μάιο. Το μέτρο θα ισχύσει για τους νέους συνδρομητές και για όσους υπέγραψαν νέο συμβόλαιο ή προχώρησαν σε ανανέωση συμβολαίου από το καλοκαίρι και μετά.

Το αντίο του λόρδου Ντέιβιντ Φροστ. Σαν να μην έφταναν αυτά, πριν από τρεις εβδομάδες παραιτήθηκε ο βρετανός αρχιδιαπραγματευτής για το Brexit, λόρδος Ντέιβιντ Φροστ. Ορισμένοι αναλυτές εικάζουν ότι η αποχώρησή του οφείλεται στην πίεση που ασκούν στον Τζόνσον επιχειρηματικοί και πολιτικοί παράγοντες προκειμένου να υιοθετήσει μια πιο ήπια προσέγγιση στις διαπραγματεύσεις με τις Βρυξέλλες. Η διαμάχη μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας σχετικά με τα αλιευτικά δικαιώματα βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, ενώ το πρόβλημα γύρω από το Πρωτόκολλο της Βόρειας Ιρλανδίας – ένας μηχανισμός που έχει στόχο την αποτροπή «σκληρών συνόρων» μεταξύ της Β. Ιρλανδίας και της Δημοκρατίας της Ιρλανδίας – θα διευθετηθεί μόνον εάν το Λονδίνο αποδεχθεί ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο θα είναι αρμόδιο για την επίλυση τυχόν εμπορικών διαφορών.

Παρότι είναι μέρος του Ηνωμένου Βασιλείου, η Βόρεια Ιρλανδία συνεχίζει να ακολουθεί ορισμένους κανονισμούς της ΕΕ, με συνέπεια τα εμπορεύματα να μην υπόκεινται σε ελέγχους όταν περνούν τα ιρλανδικά σύνορα. Το Λονδίνο, όμως, απαιτεί την πλήρη αναθεώρηση του Πρωτοκόλλου, αμφισβητώντας τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου, και απειλεί να αναστείλει τη συμφωνία εάν δεν πάρει αυτό που θέλει. Η ΕΕ έχει καταθέσει προτάσεις για τον περιορισμό της γραφειοκρατίας στα σύνορα, αλλά αποκλείει κατηγορηματικά την επαναδιαπραγμάτευση της συνθήκης.

Το όραμα της «Παγκόσμιας Βρετανίας»

Ο Τζόνσον είχε συνδέσει το Brexit με το όραμα της «Παγκόσμιας Βρετανίας», δεσμευόμενος ότι θα καταστήσει τη χώρα του πρωταγωνίστρια στην παγκόσμια σκηνή, κυρίως σε εμπορικό επίπεδο. Ωστόσο, η πολυθρύλητη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τις Ηνωμένες Πολιτείες παραμένει σε εκκρεμότητα, ενώ οι στενότεροι εμπορικοί δεσμοί με την Κίνα είναι εκτός τραπεζιού εξαιτίας των πολιτικών εντάσεων για το Χονγκ Κονγκ. Παρ’ όλα αυτά, μιλώντας στα «ΝΕΑ», ο εκπρόσωπος του βρετανού πρωθυπουργού επέμεινε στο αφήγημα του success story: «Η εμπορική συμφωνία-ορόσημο που τέθηκε σε ισχύ πριν από έναν χρόνο επιτρέπει στις επιχειρήσεις στη Βρετανία να συναλλάσσονται ελεύθερα με την Ευρώπη, ενώ μπορούν επίσης να αξιοποιούν νέες εμπορικές ευκαιρίες με χώρες σε όλο τον κόσμο. Εχοντας αποχωρήσει από την ΕΕ, είμαστε πλέον σε θέση να εφαρμόσουμε ένα ρυθμιστικό πλαίσιο το οποίο είναι απαλλαγμένο από τους κανόνες της ΕΕ και ταιριάζει καλύτερα στα δικά μας συμφέροντα». Κατόπιν, απαρίθμησε τις πιο σημαντικές «επιτυχίες» του Brexit: «Ανακτήσαμε τον έλεγχο των συνόρων μας, ξεφύγαμε από την πολύπλοκη γραφειοκρατία της ΕΕ και αναπτύξαμε πέρυσι το ταχύτερο πρόγραμμα εμβολιασμών στην Ευρώπη. Επιπλέον, συνάψαμε νέες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με περισσότερες από 70 χώρες, αξίας άνω των 760 δισ. στερλινών».