Η «μετάλλαξη» του ιού σε ένα στέλεχος ανθεκτικό σε lockdown και η αλλαγή σελίδας

Η έλευση του κύματος του νέου μεταλλαγμένου στελέχους Ομικρον δημιούργησε μια νέα κατάσταση στην πανδημία με κύριο χαρακτηριστικό τον πολύ μεγάλο αριθμό κρουσμάτων. Η σύγκριση στο μέγεθος του αριθμού των λοιμώξεων καθώς και του ρυθμού αύξησης σε σχέση με προηγούμενα κύματα αναδεικνύει ότι το στέλεχος Ομικρον διαφέρει σημαντικά και ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στο πολυσέλιδο βιβλίο της ιστορίας για την πανδημία. Ο ιός αφενός έχει γίνει πιο μεταδοτικός και αφετέρου λόγω των χαρακτηριστικών του μπορεί να προσβάλει πιο εύκολα άτομα με προϋπάρχουσα ανοσία. Παράλληλα πιθανόν έχει μειωθεί το χρονικό διάστημα που απαιτείται για να είναι κανείς μεταδοτικός συμβάλλοντας στη ραγδαία εξάπλωση του Ομικρον, επιπλέον της αυξημένης μολυσματικότητας. Επειτα από περίπου έναν μήνα που βιώνουμε την εμπειρία της εξάπλωσης του νέου στελέχους παγκοσμίως, οι διεθνείς οργανισμοί συστήνουν ότι η διασπορά του Ομικρον δεν μπορεί εύκολα να αποτραπεί, ακόμα και σε περιοχές που εφαρμόζουν περιοριστικά μέτρα τύπου lockdown. Συγκεκριμένα, γίνεται αναφορά στο ότι τέτοιου είδους μέτρα ανήκουν στο παρελθόν και μόνο μέσω επέκτασης εμβολιασμού και χρήσης μέτρων ατομικής προστασίας (π.χ. χρήση μάσκας, αποφυγή συγχρωτισμού, υγιεινή χεριών, εξαερισμός κλειστών χώρων) μπορεί να περιοριστεί η διασπορά του νέου στελέχους.

Συνεπώς, το νέο κεφάλαιο της πανδημίας περιλαμβάνει κύματα με νούμερα πολλαπλάσια των προηγούμενων σε όλες τις χώρες, ακόμα και σε όσες η εμβολιαστική κάλυψη είναι πολύ υψηλή. Πόσο θα πρέπει να μας ανησυχεί αυτό το νέο δεδομένο και τι αλλάζει στη διαχείριση της πανδημίας;

Μια κρίσιμη παράμετρος για να απαντηθεί το ερώτημα είναι αν το νέο στέλεχος είναι περισσότερο ή λιγότερο λοιμογόνο ή με άλλα λόγια αν προκαλεί ηπιότερη νόσο, σε τι ποσοστά και ποιους αφορά. Από τα μέχρι σήμερα διαθέσιμα στοιχεία η Ομικρον σχετίζεται με σημαντικά μικρότερο κίνδυνο σοβαρής νόσου, αλλά θα πρέπει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα αυτά αφορούν πληθυσμούς με σχεδόν απόλυτη εμβολιαστική κάλυψη στις ευπαθείς ομάδες. Παράλληλα μελέτες υποδεικνύουν ότι ο ιός μπορεί να μολύνει λιγότερο αποτελεσματικά και συνεπώς να προκαλέσει λιγότερο σοβαρή βλάβη στους πνεύμονες.

Ο ιός λοιπόν μπορεί να διασπείρεται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα, αλλά προκαλεί λιγότερο σοβαρή νόσο κυρίως σε εμβολιασμένους. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι ο κίνδυνος συμπτωματικής νόσου μειώνεται κατά 70% σε άτομα με αναμνηστική δόση εμβολίου, ενώ ο κίνδυνος για σοβαρή νόσο είναι ακόμα μικρότερος. Αντιμετωπίζουμε, συνεπώς, ένα νέο μεγαλύτερο κύμα που έχει καταστεί λόγω εμβολίου πολύ πιο ήπιο. Αυτό απαιτεί για την πρωτόγνωρη κατάσταση διαφορετική διαχείριση. Κατ’ αρχάς είναι δεδομένο ότι η διασπορά δεν μπορεί να περιοριστεί εύκολα. Ως συνέπεια αυτού, τα περιοριστικά μέτρα εστιάζουν στη μείωση της έντασης, με το εμβόλιο να αποτελεί το όπλο πρώτης γραμμής απέναντι στον ιό. Επίσης οι συχνοί διαγνωστικοί έλεγχοι, παρότι έχουν κάποιους περιορισμούς, όπως για παράδειγμα η αδυναμία πρώιμης διάγνωσης σε αρκετά περιστατικά, όταν διενεργούνται, συχνά αποτελούν ένα επιπλέον σημαντικό μέσο για έγκαιρη διάγνωση και περιορισμό της διασποράς.

Στο ερώτημα πόσο θα επιβαρύνει με νοσηλείες το σύστημα υγείας η διασπορά της Ομικρον η απάντηση δεν είναι εύκολη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο όπου το στέλεχος εμφανίστηκε πριν από την Ελλάδα δεν υπάρχει σημαντική επιβάρυνση σε νοσηλείες ΜΕΘ ή σε θανάτους από Covid-19. Θα πρέπει να τονίσουμε όμως ότι τα επίπεδα εμβολιασμού στη χώρα μας στις ευπαθείς ομάδες είναι χαμηλότερα σε σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο και κατά συνέπεια αναμένονται διαφορές και αυξημένες ανάγκες σε νοσηλείες στην Ελλάδα.

Η κατάσταση ωστόσο και η σελίδα στη διαχείριση της πανδημίας έχουν ήδη αλλάξει. Τα νούμερα δεν είναι συγκρίσιμα με αυτά της προηγούμενης περιόδου και τα συμπτώματα είναι ηπιότερα στους εμβολιασμένους. Τα περιοριστικά μέτρα συνεπώς θα έχουν τον χαρακτήρα αναχώματος στο βασικό όπλο που αποτελεί την προστασία μας έναντι του ιού, το εμβόλιο, και δεν θα έχουν χαρακτήρα αναστολής των δραστηριοτήτων μας.

Ο ιός ανέτρεψε από μόνος του την αποτελεσματικότητα του lockdown αφού μεταλλάχθηκε σε ένα στέλεχος που μπορεί να μεταδοθεί πολύ εύκολα, ακόμα και σε συνθήκες αυστηρών περιοριστικών μέτρων. Από την άλλη πλευρά η αλλαγή σελίδας επήλθε λόγω του εμβολίου που κατά κανόνα έχει καταστείλει τη λοιμογόνο δράση του, μετατρέποντάς τον σε λιγότερο λοιμογόνο.

Η κατάσταση δεν θα πρέπει να παρερμηνευθεί, ότι τελειώσαμε ή ότι θα είναι εύκολα διαχειρίσιμη. Στη χώρα μας το στέλεχος Δέλτα συνεχίζει να πιέζει το σύστημα υγείας και η εκτενής διασπορά του Ομικρον υπενθυμίζει στους ανεμβολίαστους ότι το στέλεχος αυτό έχει ήπια όψη μόνο για όσους διαθέτουν την ασπίδα του εμβολίου. Ενίοτε ο φόβος του κινδύνου λειτουργεί καταλυτικά για τη συμπεριφορά μας, όπως μας «δίδαξε» ο Ν. Καζαντζάκης: «Σα δεν φτάσει ο άνθρωπος στην άκρη του γκρεμού, δεν βγάζει στην πλάτη του φτερούγες να πετάξει»…

Ο Δημήτρης Παρασκευής είναι αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, επιστημονικός σύμβουλος του ΕΟΔΥ