«Θα έπρεπε να είναι 20 φορές μεγαλύτερο»*

Παρακολουθώ με ενδιαφέρον μέσα από τα δημοσιεύματα τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες και τις προτάσεις του υπουργείου Πολιτισμού για τη μελλοντική υπόγεια επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, προφανώς κάτω από τον γνωστό κήπο, ακόμη και στην οδό Τοσίτσα και τη σύνδεσή του με το ξενοδοχείο Ακροπόλ, όπου προβλέπεται να ενταχθεί και το πωλητήριο. Επίσης και τα σενάρια που κατά καιρούς έχουν προταθεί για τη σύνδεση και επέκταση με το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο που φαίνεται να μην είναι εφικτή, μια και συναντά νομικά εμπόδια. Από πρώτη ματιά η συγκεκριμένη πρόταση της υπόγειας επέκτασης, πέρα από τις γνωστές δυσκολίες που οφείλονται στη θέση του Μουσείου μέσα στον ασφυκτικό ιστό της πόλης, εκτιμώ ότι δεν είναι επαρκής ως προς το μέγεθος.

Και αυτό γιατί ήδη από το καλοκαίρι του 1973, ο Χαράλαμπος Μπούρας, καθηγητής μας στη Σχολή Αρχιτεκτονικής Θεσσαλονίκης, μετά από μία αποκαλυπτική ξενάγηση όλων των δευτεροετών φοιτητών, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, μας τόνισε, ότι οι χώροι αυτού του μουσείου είναι ανεπαρκείς, σε σχέση με τα υπάρχοντα ευρήματα που ασφυκτιούν στις αποθήκες και ότι θα έπρεπε το Μουσείο να είναι είκοσι φορές μεγαλύτερο, για να μπορέσουν να αναδειχθούν όλοι αυτοί οι μοναδικοί θησαυροί του ελληνικού πολιτισμού. Εκτοτε, κάθε φορά που μαθαίνω για τα νέα σημαντικά ευρήματα που προκύπτουν επί τόσα χρόνια από τις νέες ανασκαφές, όπως από τα έργα στην πρωτεύουσα για το μετρό, προβληματίζομαι όσο συνειδητοποιώ ότι όλα αυτά συνεχίζουν να συσσωρεύονται σε αποθήκες και δεν διαφαίνεται προοπτική ανάδειξής τους. Υπάρχουν άλλωστε και οι νεότερες μουσειολογικές προσεγγίσεις που θέλουν τα μουσεία χώρους με πολλαπλές νέες δραστηριότητες και κυρίως με μουσειακές αναπαραστάσεις, αξιοποιώντας παράλληλα και τη χρήση της νέας τεχνολογίας, που ενισχύουν την αντιληπτικότητα των επισκεπτών και συμβάλλουν στην καλύτερη δυνατή κατανόηση των αρχαιολογικών ευρημάτων. Με το μέγεθος σχετίζονται και τα διαρκώς αυξανόμενα ευρήματα, όσο οι ανασκαφές συνεχίζονται με αμείωτο ρυθμό και ειδικά για τις προϊστορικές περιόδους.

Με τα δεδομένα αυτά, διερευνώντας μακροσκοπικά τα μεγέθη του υπάρχοντος μουσείου, προέκυψε κάλυψη 13.000 τ.μ.και εμβαδόν κτιρίου 10.000 τ.μ. Η προβλεπόμενη επέκταση έστω τριών υπόγειων επιπέδων (λόγω της απαίτησης ικανού ύψους 8-10 μ. για κάθε επίπεδο), πραγματοποιείται σε ένα περίγραμμα του κήπου της τάξεως επίσης 10.000 τ.μ. Οπότε, διαπιστώθηκε ότι θα προκύψουν συνολικά τέσσερις ή πολύ πέντε φορές μεγαλύτεροι χώροι από το υπάρχον, της τάξεως μόνο των 50.000 τ.μ. Με προβλημάτισαν επίσης όλα όσα συμβαίνουν αυτή την εποχή στην Αίγυπτο, όπως η πρόσφατη εντυπωσιακή τελετή στο Κάιρο, όπου μούμιες και σαρκοφάγοι μεταφέρθηκαν από το παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο στην πλατεία Ταχρίρ, στο νέο μουσείο, το λεγόμενο «The National Museum of Egyptian Civilization», έκτασης 130.000 τ.μ. στην περιοχή Φουστάτ του παλαιού Καΐρου, που τα εσωτερικά του έχει σχεδιάσει o αρχιτέκτων Arata Isozaki. Παράλληλα και το υπό ανέγερση Νέο Μουσείο του Καΐρου κοντά στις Πυραμίδες (Grand Egyptian Museum), σχεδιασμένο από το ιρλανδικό γραφείο Heneghan Peng Architects, συνολικού εμβαδού 81.000 τ.μ. σε μία έκταση 495 στρεμμάτων. Με την υποστήριξη της Ιαπωνίας ως προς τη χρηματοδότηση, η Αίγυπτος αποκτά για την ανάδειξη ενός επίσης μεγάλου πολιτισμού, αρχαιολογικά μουσεία συνολικού εμβαδού 210.000 τ.μ., όσα τελικά είχε προδιαγράψει τότε ο Χαράλαμπος Μπούρας ότι απαιτούνται για το δικό μας Μουσείο στην Αθήνα.

Η πρόταση. Αναζητώντας μία διέξοδο, διέτρεξα προσεκτικά το Λεκανοπέδιο, και διαπίστωσα ότι υπάρχει μια περιοχή στον αστικό ιστό της Αθήνας, όπου θα μπορούσε να ανεγερθεί ένα νέο κτίριο ως επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου με ικανού μεγέθους εκθεσιακούς χώρους, ώστε να ενταχθούν και οι μουσειακές αναπαραστάσεις, καθώς επίσης συνεδριακό κέντρο, 3D κινηματογραφική αίθουσα και θέατρο, καταστήματα, εστιατόρια και καφέ, χώρους αναψυχής, ικανούς χώρους αποθήκευσης και στάθμευσης οχημάτων και ότι ακόμη απαιτείται σύμφωνα με τις σύγχρονες μουσειολογικές προσεγγίσεις. Οι επισκέπτες θα ήταν χρήσιμο αντί να κινούνται σε υπόγειους χώρους να μπορούν απολαμβάνουν τα αρχαιολογικά ευρήματα με φυσικό φως, έχοντας και μια πανοραμική θέα της πόλης. Και το κυριότερο να υπάρχει δυνατότητα επεκτάσεων όσο μέσα στον χρόνο αποκαλύπτονται ευρήματα με τις νέες ανασκαφές.

Προτείνεται λοιπόν, μια περιοχή πάνω από 800 στρέμματα που την γνωρίζω εδώ και 35 χρόνια, όταν ακόμα ήταν χέρσα, ανάμεσα στο Παλαιό Ψυχικό, τη Φιλοθέη και το Γαλάτσι, με μέτωπο στη Λεωφόρο Βεΐκου, ακριβώς απέναντι από το εντυπωσιακό Ολυμπιακό Κέντρο Γαλατσίου, σχεδιασμένο από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Τομπάζη, δίπλα στο Αλσος Βεΐκου. Μία αδόμητη και αδιαμόρφωτη πλαγιά, όπου σταδιακά τα τελευταία χρόνια, αναπτύχθηκαν πεύκα. Ανήκει στον Δήμο Γαλατσίου, και έχει το μεγάλο πλεονέκτημα ότι εκεί καταλήγει ο τελικός Σταθμός Βεΐκου τής υπό κατασκευή γραμμής 4 του Μετρό που απέχει 5 στάσεις από τον Σταθμό Εξαρχείων που εξυπηρετεί το υπάρχον Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Παράλληλα έχει εύκολη πρόσβαση με αυτοκίνητο, από όλα τα σημεία του Λεκανοπεδίου. Σε αυτή τη μεγάλη έκταση, προτείνεται μια ενδεικτική περιοχή συνολικού εμβαδού 90 στρεμμάτων, όπως φαίνεται με κίτρινο περίγραμμα στη φωτογραφία από το Google Earth, εντός της οποίας θα μπορούσε να δομηθεί ένα νέο κτίριο, που ακολουθώντας κλιμακωτά την κλίση, να εντάσσεται εισχωρώντας στο τοπίο με φυτεμένα δώματα.

Ενα κτίριο με δύο ή τρία υπέργεια επίπεδα και δύο τουλάχιστον υπόγεια, με κάλυψη της τάξεως των 40.000 – 50.000 τ.μ. και συνολικό εμβαδόν της τάξεως των 150.000 τ.μ., με προσόψεις και ανοίγματα προς τη Λεωφόρο Βεΐκου, τα οποία θα εξασφαλίζουν τη θέα και το φως, που επίσης θα μπορούσε να εισέρχεται από διαφορετικού μεγέθους ανοίγματα ανάμεσα στα φυτεμένα δώματα. Ετσι θα εξασφαλιστεί η συνέχεια του υπάρχοντος πρασίνου και θα μειωθεί η αίσθηση ενός μεγάλου κτιρίου. Ανάλογα παραδείγματα μουσείων έχει σχεδιάσει ο διάσημος Tadao Ando στην Ιαπωνία. Συγκεκριμένα στην Οσάκα το Tsikatsu-Asuka Historical Museum και κυρίως στο νησί Naoshima το Chichu Contemporary Art Museum, όπου τα κτίρια εντάσσονται στο φυσικό τοπίο με ένα τρόπο που δεν διακόπτουν τη συνέχειά του. Πρόκειται για υποδειγματικές λύσεις που εμπνέουν για μια ανάλογη προσέγγιση για το νέο Μουσείο.

Τέτοιοι χειρισμοί επιτρέπουν την ενοποίηση των φυτεμένων δωμάτων του νέου συγκροτήματος, με την ευρύτερη οριοθετημένη περιοχή των 90 στρεμμάτων, με εξωτερικές διαμορφώσεις και υπαίθρια εκθέματα ελεγχόμενα από το Μουσείο. Σε κάθε περίπτωση, θα μπορούσε να διαμορφωθεί όλη η περιοχή των 800 στρεμμάτων, σε ένα νέο πρότυπο άλσος, που θα δώσει τη δυνατότητα να συνδυαστεί και με το πάρκο Βεΐκου και να συνδέσει ουσιαστικά το Γαλάτσι με το Ψυχικό. Ενα μεγαλόπνοο σχέδιο, που εκτιμώ ότι ανταποκρίνεται στα οράματα του δασκάλου μου, και πραγματικά αξίζει να υλοποιηθεί για την καλύτερη δυνατή ανάδειξη του παρελθόντος του ευρωπαϊκού πολιτισμού, σε ένα μουσείο που είναι μοναδικό στον κόσμο και μπορεί να πραγματοποιηθεί σταδιακά κατά φάσεις.

Παράλληλα, το υπάρχον Αρχαιολογικό Μουσείο στην οδό Πατησίων, με την όποια επέκταση τελικά επιλεγεί, θα μπορούσε να φιλοξενήσει αρχαιολογικά ευρήματα μιας συγκεκριμένης περιόδου, ώστε να παρουσιαστεί με σχετική άνεση και να αξιοποιηθεί για ανάλογες περιοδικές εκθέσεις, τόσο από την Ελλάδα όσο και εισαγόμενες από το εξωτερικό, όπως αυτή στο Παρίσι που τρέχει ήδη. Είναι γνωστό, ότι δεν διαθέτουμε τέτοιους χώρους και αδυνατούμε να ανταποκριθούμε σε προτάσεις, ως ανταπόδοση των δικών μας προσφορών με σημαντικά εκθέματα σε εκθέσεις του εξωτερικού.

Την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, ενημερώθηκα για την ευγενική προσφορά της οικογένειας Νικολάου και Ειρήνης Λαιμού, για την εκπόνηση μελέτης αρχιτεκτονικού προσχεδίου της αναβάθμισης μέσω της υπόγειας επέκτασης του υπάρχοντος Μουσείου και πραγματικά εκτιμώ την πρωτοβουλία αυτή και τις μέχρι σήμερα σημαντικές προσπάθειες. Πρόθεσή μου όμως είναι, σεβόμενος τις εκτιμήσεις του δασκάλου μου, να υπενθυμίσω την πρόβλεψή του, και ως αρχιτέκτονας να διερευνήσω μια τέτοια δυνατότητα και προοπτική και να τη θέσω σε δημόσιο διάλογο, με στόχο να δρομολογηθούν οι όποιες διαδικασίες διερεύνησης. Και αν η σκέψη αυτή αποδειχθεί γόνιμη και υλοποιήσιμη, να προκηρυχθεί ένας διεθνής αρχιτεκτονικός διαγωνισμός, για να αποκτηθεί ένα σύγχρονο, καθαρόαιμο και εμβληματικό κτίριο, για το Νέο Μουσείο, αντάξιο του πολιτισμού μας.

Κατανοώ βέβαια, ότι κάθε νέα πρόταση για θέματα που έχουν μάλιστα ήδη δρομολογηθεί, αντιμετωπίζεται συνήθως με μία άρνηση, επιφύλαξη, ή μια αδράνεια και αυτό είναι φυσικό και αναμενόμενο. Ελπίζω όμως η πρότασή μου να οδηγήσει σε γόνιμο διάλογο, αξιοποιώντας όλες τις προσφερόμενες δυνατότητες για την επίτευξη του καλύτερου αποτελέσματος.

Ο Γιώργος Τριανταφύλλου είναι αρχιτέκτων και διατηρεί εδώ και ένδεκα χρόνια τον δικό του ιστότοπο triantafylloug.blogspot.com με σχετική θεματολογία