Ο αντιφεμινιστικός λαϊκισμός

Η είδηση ότι ένα από τα ανερχόμενα πολιτικά ρεύματα στη Νότια Κορέα είναι ένα ρητά «αντιφεμινιστικό» κίνημα, με κεντρικό σύνθημα «ενάντια σε αυτές που μισούν τους άντρες», υπενθυμίζει  ότι σε πείσμα μιας υποτιθέμενης «καθολικής» αποδοχής βασικών θέσεων και αιτημάτων του φεμινιστικού κινήματος, τουλάχιστον στο θεσμικό πλαίσιο και την επίσημη ρητορική των περισσότερων φιλελεύθερων δημοκρατιών, ένας σκληρός πυρήνας αντιφεμινιστικών θέσεων αποτελεί βασική πλευρά της πολιτικής στρατηγικής, της ρητορικής και της αισθητικής ενός σημαντικού φάσματος πολιτικών δυνάμεων στα δεξιά του πολιτικού τόξου.

Στον ευρωπαϊκό Νότο, το Vox στην Ισπανία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός σκληρά ακροδεξιού πολιτικού σχηματισμού που έχει επενδύσει συστηματικά σε μια πολιτική ρητορική που στοχοποιεί τον φεμινισμό και αναπαράγει ρητά σεξιστικούς και πατριαρχικούς τόπους, σε μια συγκυρία που η ισπανική κοινωνία προσπαθούσε να αναμετρηθεί με μια οδυνηρή πραγματικότητα έμφυλης βίας (συμπεριλαμβανομένου πλήθους γυναικοκτονιών). Και η ελληνική Ακροδεξιά, στη νεοναζιστική εκδοχή της Χρυσής Αυγής, επίσης είχε μια αντιφεμινιστική ρητορική, που κυρίως εκφράστηκε μέσα από μια μυθολογία της «ελληνίδας γυναίκας» που βασικό της καθήκον κατά βάση είχε την τεκνοποιία, ρητορική που συνόδευε έναν ανοιχτά ρατσιστικό λόγο.

Παρότι οι μεγάλοι σχηματισμοί της Ακροδεξιάς στη Δυτική Ευρώπη, ιδίως αυτοί που επιδιώκουν να γίνουν τμήμα του πολιτικού mainstream, έχουν επιλέξει να έχουν μια επίσημη θέση υπέρ μιας εκδοχής «ισότητας των δύο φύλων» και επισήμως έχουν εγκαταλείψει τις ρητά ομοφοβικές προηγούμενες θέσεις τους, προβάλλοντας την παρουσία γυναικών ή γκέι στις γραμμές τους, μεγάλο μέρος της ρητορικής τους και της αισθητικής τους παραμένει βαθιά σεξιστικό και αντιφεμινιστικό. Μάλιστα, συχνά η βασική μορφή που παίρνει αυτή η σεξιστική πολιτική τοποθέτηση είναι να υποστηρίζουν ότι ως κόμματα υποστηρίζουν τα δικαιώματα των γυναικών πιο αποτελεσματικά από τις «φεμινίστριες», τις οποίες κατηγορούν ότι σπέρνουν το μίσος και τη διχόνοια μέσα στις κοινωνίες, όπως και ότι αμφισβητούν τις παραδοσιακές «ταυτότητες». Σε ορισμένες περιπτώσεις μια αναφορά σε δικαιώματα των γυναικών χρησιμοποιείται για να νομιμοποιήσει ισλαμόφοβες αντιμεταναστευτικές πολιτικές.

«ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΤΩΝ ΤΑΥΤΟΤΗΤΩΝ». Βασικό leitmotiv της «νέας» Ακροδεξιάς τα τελευταία χρόνια δεν είναι τόσο να προσπαθεί να ανασύρει τις παλαιές φασιστικές ή δικτατορικές πολιτικές ταυτότητες (παρότι αυτές διατηρούνται ως «υπόγειες κουλτούρες» σε παραλλαγές «ιστορικού αναθεωρητισμού», υποβοηθούμενες από τη γενίκευση της κατηγορίας του «ολοκληρωτισμού» για την περιγραφή ανόμοιων σε τελική ανάλυση ιστορικών φαινομένων). Κυρίως είναι ότι προσπαθεί να κατηγορήσει και να στοχοποιήσει τις «πολιτικές των ταυτοτήτων». Σύμφωνα με αυτό το σχήμα μια σειρά από κινήματα (φεμινιστικό, ΛΟΑΤΚΙ+, αλληλεγγύης στους μετανάστες κ.λπ.) αμφισβητούν αυτονόητες ταυτότητες, όπως είναι η εθνική αναφορά, η έμφυλη διαφορά, η ετεροκανονιστική σεξουαλικότητα, διαρρηγνύοντας τον κοινωνικό ιστό, υπονομεύοντας θεσμούς όπως η οικογένεια, απειλώντας την εθνική συνοχή και τελικά διαλύοντας την πολιτική ενότητα της «φιλελεύθερης δημοκρατίας».

Η στρατηγική αυτή μιας ακροδεξιάς εκδοχής «πολιτικής των ταυτοτήτων» συνέχεται από τις βασικές ορίζουσες του ρατσισμού, του αυταρχισμού και της εχθρότητας προς τα κοινωνικά κινήματα. Αυτό είναι ακόμη πιο έντονο, εάν κανείς κοιτάξει όχι μόνο την επίσημη ρητορική των λαϊκιστικών ακροδεξιών κομμάτων αλλά όλο το σύμπαν της παρουσίας τέτοιων ρευμάτων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τον τρόπο όπου ρατσισμός, αντιμεταναστευτικό και αντιπροσφυγικό μίσος, σεξισμός και αντιφεμινισμός συνδυάζονται.

Ομως, θα ήταν λάθος να μείνουμε μόνο σε φαινόμενα που αφορούν την ευρωπαϊκή Ακροδεξιά. Μια ματιά στην ελληνική δημόσια σφαίρα είναι ιδιαίτερα διδακτική. Παρότι θεωρήθηκε σημαντική η στιγμή του «ελληνικού #MeToo», εντούτοις την ίδια στιγμή η πολεμική ενάντια στην «πολιτική ορθότητα», η διαρκής καταγγελία της «woke culture», οι ειρωνείες ενάντια στη χρήση της λέξης «γυναικοκτονία»,  οι αβάσιμες μυθολογίες ότι ένα συνονθύλευμα από φεμινίστριες και αντιρατσιστές προσπαθούν να «καταργήσουν τις κλασικές σπουδές», η δημιουργία κλίματος φόβου εξαιτίας της αμφισβήτησης των παραδοσιακών έμφυλων ταυτοτήτων αποτελούν στοιχεία που διαπερνούν τον λόγο όχι μόνο της Ακροδεξιάς αλλά ακόμη και «κεντρώων» σχολιαστών και εν γένει δημοσιολογούντων, την ώρα που παραμένουν αυθόρμητα ιδεολογικά αντανακλαστικά ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων.

Ολα αυτά δεν αφορούν απλώς το ιδεολογικό κλίμα ή την «περιρρέουσα ατμόσφαιρα». Ενέχουν τον κίνδυνο να οδηγήσουν σε σημαντικές θεσμικές υποχωρήσεις, όπως έχει φανεί το τελευταίο διάστημα. Το γεγονός ότι σε ένα φάσμα χωρών, από τις ΗΠΑ έως την Πολωνία, επανέρχονται απαγορεύσεις των αμβλώσεων (στην περίπτωση των ΗΠΑ μέχρι του σημείου νόμων που «επιβραβεύουν» τους πολίτες που καταγγέλλουν κλινικές και γιατρούς που προσφέρουν αμβλώσεις), ο τρόπος που το – βαθιά πατριαρχικό στον πυρήνα του – κίνημα για τα «δικαιώματα των μπαμπάδων» κερδίζει χώρο στο αίτημά του για «υποχρεωτική συνεπιμέλεια» είναι ενδεικτικά μιας τάσης να ανακοπεί η πρόοδος σε ζητήματα ισότητας.

Η νομιμοποίηση της βίας κατά των γυναικών

Η χειρότερη διάσταση αυτού του διάχυτου αντιφεμινιστικού λαϊκισμού είναι τελικά ο τρόπος που νομιμοποιεί τη βία κατά των γυναικών. Από την πραγματική επιδημία της ενδοοικογενειακής βίας μέχρι τις αλλεπάλληλες περιπτώσεις γυναικοκτονιών, είναι πλήθος οι αποδείξεις πως δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με ζητήματα που αφορούν τις «πρακτικές λόγου» αλλά τη διαμόρφωση ενός συνολικού ιδεολογικού συσχετισμού που έχει πραγματική επίδραση στο πώς ζουν, σκέφτονται και πράττουν οι άνθρωποι.