Το μανιφέστο του Ντίκενς πίσω από τον Σκρουτζ

«Προσπάθησα σε αυτό το μικρό βιβλίο με τα φαντάσματα να βάλω το φάντασμα μιας ιδέας». Οι πρώτες φράσεις που διαβάζει ο αναγνώστης στο βιβλίο του Καρόλου Ντίκενς «Μια χριστουγεννιάτικη ιστορία» μπορεί να μη τον βάζουν απαραίτητα στο εορταστικό κλίμα των Χριστουγέννων με το οποίο έχει συνδεθεί το διάσημο έργο του άγγλου συγγραφέα. Και αυτό γιατί στην πραγματικότητα μαρτυρούν τον πραγματικό του στόχο: τον πολιτικό ακτιβισμό. Το βιβλίο του Ντίκενς, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1843 και αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της βρετανικής κουλτούρας έως σήμερα, πέρα από ένα διαχρονικό παραμύθι λύτρωσης και δεύτερων ευκαιριών είναι ένα πολιτικό «μανιφέστο».

Σύμφωνα με τον Μάικλ Σλάτερ, βιογράφο του Ντίκενς που μίλησε στην «Guardian», η «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» είναι «η αντίδραση του Ντίκενς απέναντι στη στάση της κυβέρνησης και της άρχουσας τάξης στη δεκαετία του 1840 που έλεγαν πως αν οι φτωχοί δεν μπορούσαν να βρουν δουλειά και δεν μπορούσαν να φροντίσουν τον εαυτό τους, θα έπρεπε να πάνε στα φτωχοκομεία». Αυτή η αντίληψη ήταν κομμάτι της επικρατούσας βικτωριανής κοινής γνώμης, σύμφωνα με την οποία οι φτωχοί αποτελούσαν πρόβλημα το οποίο έπρεπε να αντιμετωπιστεί αντί να βοηθήσουν τους ανθρώπους, κάτι το οποίο έβρισκε τον συγγραφέα εντελώς αντίθετο. Ο ίδιος, έχοντας βιώσει από πρώτο χέρι τη δυστυχία της φτώχειας όταν οι γονείς του κατέπεσαν οικονομικά και εκείνος, αν και παιδί, έπρεπε να εγκαταλείψει το σχολείο για να πάει να δουλέψει σε εργοστάσιο, θέλησε να στείλει ένα σαφές κοινωνικό μήνυμα σε εορταστικό περιτύλιγμα.

«Η “Χριστουγεννιάτικη ιστορία” δεν είναι απλώς μια χαρούμενη, αναζωογονητική ιστορία που μπορούμε να μιμηθούμε με σύγχρονους τρόπους» τονίζει από την πλευρά του ο καθηγητής Ρόμπερτ Μέιχιου, συγγραφέας πολλών βιβλίων για τον Ντίκενς. «Είναι ένα σοβαρό έργο ηθικής μυθοπλασίας και ίσως επειδή τείνουμε να το θεωρούμε ως χριστουγεννιάτικη ιστορία, δεν αντιλαμβανόμαστε πόσο σοβαρό είναι». Αντίστοιχη παρατήρηση κάνει και ο Πίτερ Ακρόιντ στο βιβλίο του «Ντίκενς», όπου τονίζει πως όλα τα έργα του βικτωριανού συγγραφέα απεικόνιζαν άγρια και ρεαλιστικά τη φτώχεια και τις ανισότητες της Αγγλίας του 19ου αιώνα. Βιβλία όπως τα «Ολιβερ Τουίστ» και «Ντέιβιντ Κόπερφιλντ» άνοιξαν τα μάτια των πολιτών στη σοβαρότητα της κατάστασης που είχαν μπροστά τους αλλά προτιμούσαν να μη βλέπουν. Τα κείμενά του περιγράφουν μια αδίστακτη κοινωνία στην οποία πολλά παιδιά καταδικάστηκαν από τη γέννησή τους στη φτώχεια, κάτι που το καταγγέλλει με τον τρόπο του ο Ντίκενς, όπως και τις υπόλοιπες αδικίες που εντόπιζε ο ίδιος.

ΟΙ ΠΡΩΤΕΣ ΥΛΕΣ. Οπως περιγράφει ο Ακρόιντ και θυμάται η εφημερίδα «El Pais», ο Ντίκενς έγραψε το βιβλίο σε μόλις έξι εβδομάδες, κατά τις οποίες υπέφερε από άσχημο κρυολόγημα. Περπατούσε για ώρες στις φτωχογειτονιές του Λονδίνου προσπαθώντας να αντλήσει έμπνευση και να χτίσει την πλοκή του. Αυτές τις πρώτες ύλες τις μπόλιασε με τις δικές του παιδικές αναμνήσεις από το εργοστάσιο βερνικιών παπουτσιών και τον αδίστακτο κόσμο εργασίας στις αρχές της Βιομηχανικής Επανάστασης. Την ίδια περίοδο είχε δει το φως της δημοσιότητας και μια κρατική έκθεση για την παιδική εργασία, σύμφωνα με την οποία ακόμα και 8χρονα παιδιά δούλευαν έως 16 ώρες την ημέρα, έξι ημέρες την εβδομάδα, κάτι που επιβεβαίωσε την ανάγκη του Ντίκενς για καταγγελία της κατάστασης.

Χτίζοντας λοιπόν την «Χριστουγεννιάτικη ιστορία», κατάφερε να φτιάξει ένα παγκόσμιο παραμύθι που, περνώντας από τη λύτρωση, τη δυνατότητα να αλλάξει κανείς τη ζωή του προς το καλύτερο, κατέληξε στο πνεύμα των Χριστουγέννων όπως το γνωρίζουμε σήμερα και σε ελεγεία για την κοινωνική ανοχή. Αν πρέπει να κρατήσουμε κάτι από το επίκαιρο έργο του Ντίκενς, ίσως να είναι πως η γιορτή των Χριστουγέννων δεν κρύβεται στα λαμπάκια και στα στολίδια αλλά στη στροφή προς τη συμπόνια και τη γενναιοδωρία.