Μια διπλωματική διέξοδος για την Ουκρανία

Η ολοένα πιο επιθετική ρητορική του Πούτιν, σε συνδυασμό με τον τεράστιο αριθμό στρατευμάτων που συγκεντρώνει η Ρωσία στα σύνορα με την Ουκρανία, οδηγεί στο συμπέρασμα πως το Κρεμλίνο προετοιμάζει μια εισβολή προκειμένου να επαναφέρει τη χώρα στη σφαίρα επιρροής του και να αποτρέψει την ένταξή της στο ΝΑΤΟ. Η Ευρώπη ενδέχεται να οδεύει προς την πιο θανατηφόρα διακρατική σύγκρουση μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Ωστόσο, ο πόλεμος κάθε άλλο παρά μπορεί να προεξοφληθεί, δεδομένου και του κόστους που θα πληρώσει η Ρωσία εάν εισβάλει στη γειτονική της χώρα. Ετσι, η διπλωματία έχει μια σοβαρή ευκαιρία να αποτρέψει τη σύγκρουση. Μάλιστα, η Μόσχα παρουσίασε πρόσφατα ένα λεπτομερές σχέδιο διαπραγματεύσεων για την ασφάλεια της Ευρώπης. Παρά το γεγονός ότι αρκετές από τις ρωσικές θέσεις δεν μπορούν να αποτελέσουν βάση προς συζήτηση, οι ΗΠΑ και οι ευρωπαίοι εταίροι τους μοιάζουν έτοιμοι να εμπλακούν, με τις ΗΠΑ να υπονοούν ότι οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να ξεκινήσουν στις αρχές του επόμενου έτους. Προετοιμαζόμενοι γι’ αυτό, οι σύμμαχοι της Δύσης οφείλουν να προετοιμάσουν έναν συνδυασμό μαστιγίων και καρότων.

Κατ’ αρχάς, το ΝΑΤΟ θα όφειλε να διαβεβαιώσει το Κρεμλίνο ότι δεν προτίθεται να ενσωματώσει την Ουκρανία ή να τη μετατρέψει σε ένα προκεχωρημένο φυλάκιο που θα είναι εξοπλισμένο με τα καλύτερα συστήματα της Δύσης. Βεβαίως, ο πρόεδρος Τζο Μπάιντεν και οι εταίροι του στο ΝΑΤΟ έχουν δίκιο να απορρίπτουν την απαίτηση του Πούτιν για μια εγγύηση ότι το ΝΑΤΟ δεν πρόκειται να προσφέρει στην Ουκρανία την προοπτική της ένταξης σε αυτό. Στην πράξη, ωστόσο, κάτι τέτοιο δεν βρίσκεται στα χαρτιά. Και αυτό ανοίγει ένα παράθυρο για τη διπλωματία.

Οι ΗΠΑ θα πρέπει, επίσης, να ηγηθούν των προσπαθειών εφαρμογής των συμφωνιών του Μινσκ – ένας οδικός χάρτης που καταρτίστηκε το 2014 και το 2015 προκειμένου να τερματίσει τη ρωσική επέμβαση στο Ντονμπάς. Ενόσω Δύση και Ρωσία είναι πιθανότατα αναγκασμένες να συνεχίσουν να συμφωνούν ότι διαφωνούν όσον αφορά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας, το πλαίσιο του Μινσκ δίνει τη δυνατότητα τερματισμού της διαμάχης στην Ανατολική Ουκρανία. Εάν η Μόσχα εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της, τότε οι Δυτικοί θα άρουν σταδιακά τις οικονομικές κυρώσεις που έχουν επιβληθεί μετά το 2014.

Τέλος, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ πρέπει να κεφαλαιοποιήσουν την προσφορά της Ρωσίας για ευρύτερες διαπραγματεύσεις όσον αφορά την ασφάλεια της Ευρώπης. Το διευρυνόμενο χάσμα στις σχέσεις της με τη Δύση, εξάλλου, την έχει ωθήσει πιο κοντά στην Κίνα, δημιουργώντας μια σχέση η οποία ενισχύει τόσο τον Πούτιν όσο και τον κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ. Ωστόσο, σε αυτή τη σχέση η Ρωσία είναι ο μικρός εταίρος, κάτι που σιωπηρά θα πρέπει να την έχει κάνει να αισθάνεται άβολα με την ενισχυόμενη ισχύ και φιλοδοξία της Κίνας – κάτι που, με τη σειρά του, προσφέρει στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη μια ευκαιρία να τη μετακινήσουν προς την πλευρά της Δύσης.

Την ίδια στιγμή βεβαίως, η Δύση είναι αναγκαίο να τονίσει την ετοιμότητά της να επιβάλει σκληρές οικονομικές κυρώσεις. Στην ατζέντα βρίσκονται ο αποκλεισμός της Ρωσίας από το διεθνές σύστημα πληρωμών SWIFT, οι κυρώσεις σε βάρος σημαινόντων ρωσικών τραπεζών, η μη λειτουργία του αγωγού Nord Stream 2, η στοχοποίηση των ολιγαρχών που βρίσκονται στον εσωτερικό κύκλο του Πούτιν. Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ οφείλουν επίσης να ξεκαθαρίσουν πως είναι έτοιμοι να ενισχύσουν τα ανατολικά τους σύνορα και να εξοπλίσουν την ουκρανική αντίσταση εάν η Ρωσία εισβάλει.

Πρακτικά, οι ΗΠΑ είναι αναγκαίο να ηγηθούν μιας αποφασιστικής προσπάθειας του ΝΑΤΟ να δοθεί και ευκαιρία στη διπλωματία, προετοιμάζοντας και βαριές κυρώσεις στην περίπτωση που αυτή αποτύχει.

Ο Τσαρλς Κάπτσαν είναι στέλεχος του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, καθηγητής διεθνών θεμάτων στο Πανεπιστήμιο Τζορτζτάουν. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο του «Το τέλος της αμερικανικής εποχής: Η εξωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών και η γεωπολιτική του 21ου αιώνα» (εκδ. Λιβάνη, 2007, μτφ. Ευάγγελος Μαγκανιώτης)