«Το φιλμ νουάρ θέτει {LF}ωμά, ηθικά ερωτήματα»

«Βρίσκω ότι το αμερικανικό όνειρο είναι η γεννήτρια πολλών εφιαλτών» λέει ο Γκιγέρμο ντελ Τόρο, ο μεξικανός καλλιτέχνης που είχε γευτεί την εμπειρία του αμερικανικού ονείρου πολύ πριν από την οσκαρική επιτυχία των ταινιών του «Ο λαβύρινθος του Πάνα» και «Η μορφή του νερού». «Και όπως έχω πολλές φορές στη ζωή μου πει, η επιτυχία μπορεί να γίνει πολύ βασανιστική. Ως καλλιτέχνης, έχω νιώσει την επιτυχία να με τσακίζει, όχι επειδή κερδίζεις την αναγνώριση και το χειροκρότημα από τον κόσμο, αλλά επειδή τα κερδίζεις έχοντας εκφράσει αυτό που είσαι. Χρειάστηκε να περάσει αρκετός χρόνος για να τα βγάλω πέρα με αυτόν τον διχασμό».

Ο Γκιγέρμο ντελ Τόρο, ένας θηριώδης, παχύσαρκος άντρας με μούσι, γυαλιά, ανάκατα μαλλιά και παιδικό βλέμμα, μιλά γρήγορα και με συγκροτημένο πάθος. Μπορεί και μεταφέρεται με ευκολία από το ένα θέμα στο άλλο και δεν ξεχνά ποτέ ότι ο λόγος για τον οποίο είναι παρών στη διαδικτυακή συνέντευξη είναι για να «πουλήσει» την τελευταία ταινία του, «Το μονοπάτι των χαμένων ψυχών» (Nightmare alley).

Γυρισμένο τρία χρόνια μετά τη μεγάλη επιτυχία του «Η μορφή του νερού», η οποία κέρδισε το Οσκαρ καλύτερης ταινίας το 2017 – και ο ίδιος το Οσκαρ σκηνοθεσίας -, «Το μονοπάτι των χαμένων ψυχών» είναι μια ταινία πάνω στην ψευδαίσθηση, στη μάχη ανάμεσα στην αλήθεια και στο ψέμα, «τυλιγμένη» μέσα σε μια νουάρ ατμόσφαιρα περασμένων εποχών. Γραμμένο σε συνεργασία Ντελ Τόρο – Κιμ Μόργκαν, το σενάριο βασίζεται στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Γουίλιαμ Λίντσεϊ Γκρέσαμ (το οποίο μεταφέρθηκε για πρώτη φορά στον κινηματογράφο το 1947 από τον Εντουαρντ Γκόουλντινγκ) και περιγράφει την ιστορία ενός τυχοδιωκτικού «μετρ της απάτης» (Μπράντλεϊ Κούπερ), ο οποίος θα μπλέξει σε μια αδιανόητη περιπέτεια όταν γνωρίζεται με μια ψυχίατρο (Κέιτ Μπλάνσετ) που τελικά αποδεικνύεται πιο επικίνδυνη. Ολο αυτό το σκηνικό, όπου ρόλο παίζουν επίσης οι Γουίλεμ Νταφόε, Τόνι Κολέτ και Ρούνεϊ Μάρα, λαμβάνει χώρα σε ένα «εργοστάσιο απάτης», έναν περιοδεύοντα θίασο ανθρώπων που βγάζουν το ψωμί τους μεταμορφώνοντας το ψέμα σε αλήθεια.

ΤΑ ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ. Ο Ντελ Τόρο, που γεννήθηκε στις 9 Οκτωβρίου 1964 στη Γουαδαλαχάρα του Μεξικού, απέκτησε από πολύ μικρός το μικρόβιο του σινεμά και λάτρευε την ατμόσφαιρα των νουάρ: τόσο των κλασικών αμερικανικών που γυρίστηκαν όταν το είδος ήκμασε στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 όσο και των ευρωπαϊκών νεονουάρ που ήρθαν αργότερα. «Εκτίμησα κατ’ αρχάς το γράψιμο, τα μυθιστορήματα που στήριξαν το είδος με εμβληματικούς συγγραφείς όπως ο Ρέιμοντ Τσάντλερ, ο Κορνέλ Γούλριτς, ο Ντάσιελ Χάμετ, ο Ντόναλντ Γουέστλεϊκ και ο Τζέιμς Χάντλεϊ Τσέιζ» είπε. «Το νουάρ είναι ένα είδος που θέτει πολύ ωμά, ηθικά ερωτήματα, κατά κάποιο τρόπο αγγίζει την παραβολή. Και πάντα με ελκύει ότι αντανακλά την εποχή που οι ταινίες αυτές γυρίστηκαν, τόσο οι παλιές όσο και οι πιο καινούργιες. Οταν βλέπεις ένα νουάρ με τον Ρόμπερτ Μίτσαμ γυρισμένο στη δεκαετία του 1940, παίρνεις την αίσθηση της περιόδου, της μεταπολεμικής ατμόσφαιρας και του άγχους που εκείνη την εποχή επικρατούσε. Και όταν βλέπεις τον “Μεγάλο αποχαιρετισμό” του Ρόμπερτ Ολτμαν με τον Ελιοτ Γκουλντ είναι σαν να βλέπεις τη θολούρα της Αμερικής στα χρόνια μετά τον πόλεμο του Βιετνάμ όταν η ταινία γυρίστηκε. Ολες αυτές οι ταινίες έχουν μια ευαισθησία για το τι συνέβαινε στον κόσμο την εποχή που γυρίζονταν».

Ο Ντελ Τόρο πιστεύει τα όσα λέει. Η αγάπη του για το νουάρ, άλλωστε, τον ώθησε να σκηνοθετήσει μια μικρού μήκους νουάρ ταινία με ήρωες διεφθαρμένους αστυνομικούς και φόντο τη μεξικανική επαρχία. «Ημουν ερωτευμένος με το είδος γιατί νομίζω ότι, όπως και ο τρόμος, βγάζει το καπάκι της προσποίησης της κανονικότητας» είπε.

Ο τρόμος και το νουάρ, αυτές οι μεγάλες κινηματογραφικές αγάπες του Ντελ Τόρο, κατά κάποιο τρόπο εμπεριέχονται σε όλες τις ταινίες του, στις οποίες ρόλο συχνότατα παίζουν πρόσωπα και σώματα «μεταμορφωμένα» (αρκεί να θυμηθούμε το «Hellboy») ή ξωτικά και παράξενα πλάσματα σαν αυτά που μας εντυπωσίασαν τόσο πολύ τόσο στον «Λαβύρινθο του Πάνα» όσο και στη «Μορφή του νερού». Είναι επίσης στοιχεία που διακρίνονται σε ταινίες που ο Ντελ Τόρο έχει παραγάγει χωρίς να σκηνοθετήσει, όπως το «Ορφανοτροφείο» και «Τα μάτια της Τζούλια».

Από τον τρόμο και τη μεταμόρφωση εξάλλου ο Ντελ Τόρο έκανε τα πρώτα βήματά του στον κινηματογράφο. Μαθήτευσε δίπλα στον Ντικ Σμιθ, τον θρυλικό υπεύθυνο μακιγιάζ στην κλασική ταινία τρόμου «Ο εξορκιστής». Με τις ευλογίες του και για μία δεκαετία περίπου, ο Ντελ Τόρο δούλεψε πάνω στο μακιγιάζ και τα οπτικά εφέ ιδρύοντας, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, τη δική του εταιρεία Necropia (και ενώ είχε ήδη σκηνοθετήσει τη δική του πρώτη μεγάλου μήκους ταινία «Η κυρία Ερλιντα και ο γιος της»). Ο «Κρόνος» ήταν η ταινία που του άνοιξε την πόρτα στο Χόλιγουντ και το «Mimic», όπου γιγάντιες κατσαρίδες απειλούν τη Νέα Υόρκη, είναι η πρώτη αμερικανική ταινία που σκηνοθέτησε. Ενα μάλλον άχαρο αμερικανικό ντεμπούτο, που ωστόσο επεφύλασσε μια λαμπρή συνέχεια.