Η «φωνή» της Νέας Δημοσιογραφίας

Η θλίψη να αποχαιρετάς σημαντικούς ανθρώπους έχει και μια κρυφή πτυχή απόλαυσης: την αναδρομή στον κόσμο σύγχρονων μύθων. Οι στιγμές της ζωής τους, τα έργα τους, ο τρόπος που βγήκαν στο προσκήνιο με θόρυβο και ένταση ή διακριτικά αλλά με παρατεταμένη παρουσία μάς φέρνουν απέναντι στο άθροισμα της πληρότητάς τους. Αυτό μας έδωσε και η είδηση του θανάτου της Τζόαν Ντίντιον, η οποία έφυγε από επιπλοκές Πάρκινσον στα 87 της χρόνια την προπαραμονή των Χριστουγέννων, στο διαμέρισμά της στη Νέα Υόρκη.

Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες εξερεύνησε την ταραγμένη, σαθρή κατάσταση της αμερικανικής ψυχής στα μυθιστορήματα, τα δοκίμια, τις κριτικές και τα απομνημονεύματά της. Και ως μία από τις πένες της Νέας Δημοσιογραφίας των δεκαετιών του 1960 και του 1970 συνέβαλε ώστε το ρεπορτάζ να αποκτήσει το κύρος της καλλιτεχνικής μορφής.

Η Τζόαν Ντίντιον γεννήθηκε στο Σακραμέντο στις 5 Δεκεμβρίου 1934, σε μια οικογένεια τέταρτης γενιάς από την Καλιφόρνια. Ο πατέρας της πουλούσε ασφάλειες και αργότερα κερδοσκοπούσε στην αγορά των ακινήτων. Η μητέρα της, όπως η ίδια έγραψε αργότερα για εκείνην, αρεσκόταν στην κοινωνική ζωή «παραθέτοντας τσάγια με τον τρόπο που οι άλλες μητέρες ανέπνεαν».

Οι οξείες, συχνά αντίθετες απόψεις της για θέματα τόσο ποικίλα όπως ο άρρωστος και γηρασμένος Τζον Γουέιν, οι ταινίες του Γούντι Αλεν και η κίνηση στο Λος Αντζελες συνδυάστηκαν με το ευθύ ύφος της που της έδωσε παγκόσμια απήχηση όταν έγραφε για τον εμφύλιο στο Ελ Σαλβαδόρ ή τις κοινότητες των Κουβανών στο Μαϊάμι των 80s. «Προσπαθήστε να αναδιατάξετε μία από τις προτάσεις της», έγραψε κάποτε ο κριτικός των «New York Times» Τζον Λέοναρντ, «και τότε θα έχετε συνειδητοποιήσει ότι η πρόταση, αναπόφευκτα, ήταν ένα ολόγραμμα».

Σε πολλά από τα πρώτα της δοκίμια εξιστόρησε τις ζοφερές πραγματικότητες της μεταπολεμικής Καλιφόρνιας. Οπως στην κλασική συλλογή δοκιμίων της «Slouching Towards Bethlehem» (Βαδίζοντας προς τη Βηθλέεμ) επιλέγει για μότο της στίχους του Γέιτς, αποκαλύπτοντας τις επιρροές της: η απόφοιτη του Μπέρκλεϊ Τζόαν Ντίντιον, το 1968, ενδιαφέρεται να μείνει όρθιο το πολιτισμικό κέντρο εν μέσω κατακλυσμικών αλλαγών.

«Λέμε ιστορίες στον εαυτό μας για να ζήσουμε…» γράφει στη φημισμένη αρχή του δοκιμιακού «White Album». Γραμμένο στη δεκαετία 1968-1978, το «Λευκό άλμπουμ» είναι μια συλλογή ορισμένων από τα πιο σημαντικά δοκίμια της, αφού είχε βιώσει τις αναταράξεις της δεκαετίας του ’60.

Η ίδια η Ντίντιον, βέβαια, δεν υποτίμησε ποτέ τη δύναμη της εικόνας στην παρουσίαση του εαυτού της. Λίγο μετά το «Βαδίζοντας στη Βηθλεέμ» φωτογραφίστηκε για το περιοδικό «Time» με κρύο βλέμμα, ποζάροντας μπροστά από την κίτρινη Corvette Stingray της με ένα τσιγάρο στο χέρι. Παρέμεινε περσόνα για τον κόσμο της μόδας πολλά χρόνια αργότερα, όταν ο Γιούργκεν Τέλερ το 2015 τη φωτογράφισε για μια διαφήμιση της Celine με τα μαλλιά της κομμένα σε καρέ και το πρόσωπό της αινιγματικό, κρυμμένο πίσω από ένα ζευγάρι μεγάλα μαύρα γυαλιά ηλίου.

Ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970 μαζί με τον σύζυγό της συγγραφέα Τζον Γκρέγκορι Νταν είχαν κατοχυρωθεί ως οι νέες φωνές της καλιφορνέζικης λογοτεχνίας, δύο σταρ της δυτικής ακτής, στο επίκεντρο ενός κύκλου καλλιτεχνών: Στίβεν Σπίλμπεργκ, Πίτερ Μπόιλ, Μάρτιν Σκορσέζε, Πολ Νιούμαν, Τζόαν Γούντγουορντ, Κάθριν Ρος. Στο τελετουργικό του οίκου της η Ντίντιον υποδεχόταν τότε τους καλεσμένους (και υποψήφιους συνεργάτες) με «κρύα πρασόσουπα, αντιπάστι, γαλλικές μπαγκέτες, φρούτα, τυρί μπρι και λευκό κρασί», όπως θα αποκάλυπτε ο ίδιος ο Νταν.

Χρηματοδότησαν σε μεγάλο βαθμό το λογοτεχνικό τους έργο γράφοντας και αναθεωρώντας σενάρια του Χόλιγουντ. Οι ταινίες τους περιελάμβαναν τα «Πανικός στο Νιντλ Παρκ» (1971) με πρωταγωνιστή τον νεαρό Αλ Πατσίνο, «Ενα αστέρι γεννιέται» (1976) με τους Μπάρμπρα Στρέιζαντ και Κρις Κριστόφερσον, «Αληθινές εξομολογήσεις» (1981) με τους Ρόμπερτ ντε Νίρο και Ρόμπερτ Ντιβάλ, σε μια διασκευή του νουάρ μυθιστορήματος του Νταν για ένα έγκλημα στο Λος Αντζελες.

ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ. Στην τελευταία εικοσαετία η Ντίντιον έγινε γνωστή με τα απομνημονεύματά της, γράφοντας συναισθηματικά αποστασιοποιημένη για τον θάνατο και το πένθος. Στο «The Year of Magical Thinking» (2005) εντόπισε τα ελλειπτικά, απειλητικά για τον θάνατο μοτίβα σκέψης που κυριάρχησαν στη ζωή της μετά την ξαφνική απώλεια του συζύγου της, από καρδιακή προσβολή, στο σπίτι. Οπου ο Νταν και η Ντίντιον είχαν μόλις επιστρέψει μετά την επίσκεψή τους στο νοσοκομείο, στο οποίο νοσηλευόταν η υιοθετημένη κόρη τους.

Το βιβλίο πούλησε περισσότερα από 1 εκατομμύριο αντίτυπα, απέσπασε το Εθνικό Λογοτεχνικό Βραβείο και μεταφέρθηκε ως θεατρικό έργο στο Μπρόντγουεϊ με την ερμηνεία της Βανέσα Ρεντγκρέιβ. Και με τον τίτλο «Η χρονιά της μαγικής σκέψης» (μτφ. Ξένια Μαυρομμάτη, Κέδρος, 2011) είναι το μόνο της βιβλίο που κυκλοφορεί στα ελληνικά ως αντιπροσωπευτικό δείγμα της λογοτεχνίας του πένθους και του συνδυασμού στοιχείων ρεπορτάζ και απομνημονευμάτων. Η επιτυχία της σκοτείνιασε από τον θάνατο της κόρης της Κιντάνα Ρου Νταν, λίγο μετά τη δημοσίευσή του. Η Ντίντιον το περιγράφει το 2011 με το «Blue Nights».