Το ψέμα του Δημητράκη

Είχε μεστώσει πια ο Δεκέμβρης. Κοντεύανε Χριστούγεννα. Η κυρα-Μαριά είχε αρχίσει παρά τα εβδομήντα χρόνια που βάραιναν την πλάτη της να ετοιμάζει το φτωχικό σπιτάκι για τις γιορτές. Μη φανταστείτε δα τίποτα μεγάλες ετοιμασίες και φανταχτερά στολίσματα. Μια απλή γενική καθαριότητα θα έκανε, θα έβαζε και την υφαντή στρώση στον καναπέ της σάλας, άντε το πολύ-πολύ ν’ άναβε την Αγια Νύχτα κι εκείνο το παλιό λουξ του πετρελαίου που αποστρατεύτηκε από την υπηρεσία , αφ’ ότου αγόρασε ο προκομμένος της το καινούριο και το κρέμασε καταμεσής της ταβέρνας από τα χοντρά δοκάρια της οροφής.

Ο προκομμένος της – ο μαστρο-Γιώργης δηλαδή όπως τον έλεγε όλο το υπόλοιπο χωριό – διατηρούσε κολλητά με το σπιτάκι τους ένα μικρό υποτυπώδες ταβερνείο που πέρναγαν τις βραδιές τους κάμποσα κοπέλια του χωριού, τακτικοί θαμώνες, όχι τόσο για τους μεζέδες του μάστορα όσο για το καταπληκτικό κρασί που τους σερβίριζε. Εφτιαχνε ο άτιμος το καλύτερο κρασί του χωριού. Είχε μάθει την τέχνη της οινοποιίας από τον πατέρα του κι από τον παππού του και δόξα τω Θεώ τα κατάφερνε κάθε χρόνο μια χαρά. Τ’ αμπέλι του στο πέρα χωριό το είχε περιποιημένο όσο κανένα άλλο χτήμα του. Κι εκείνο του έδινε για ανταμοιβή πέντε μεθύρες (σ.σ.: μεγάλες κανάτες) κρασί κάθε χρόνο. Κρασί διαμάντι…

Το ταβερνείο το διατηρούσε πιο πολύ για να περνά την ώρα του τις ατέλειωτες νύχτες του χειμώνα. Μόλις σουρούπωνε ερχόταν η γριά του και κάθονταν στο τζάκι κι εκείνος τράβαγε κοντά τους το μεγάλο σκαμνί κι έριχνε στη φωτιά δυο τρία μεγάλα κούτσουρα φτιάχνοντας μια τετρακάμινη φωτιά όπως συνήθιζε με περηφάνια να λέει.

Κάθονταν με τη γριά του χωρίς να μιλούν και κοιτούσαν τη φωτιά που θέριευε και πάσχιζε με μανία να αφανίσει τα χοντρά κούτσουρα που την τάιζε ο γέρος. Κάθε βράδυ κατά τις οχτώ θα ‘ρχόταν η παρέα με φωνές και γέλια να κάτσει στο ένα από τα δυο τραπεζάκια του «μαγαζιού» και να παραγγείλει κρασί και μεζέ. Και το κρασί καλά. Είχε άφθονο και πρώτης ποιότητος. Μεζέ όμως; Πάντα κάτι βρισκότανε στο τέλος για να συνοδέψουν την οκά τα κοπέλια. Καμιά συκωταριά, κανένα κομμάτι παστό χερνό, λίγο ζαμπόνι, μια πατάτα, δυο ελιές… Κι έτσι περνούσαν οι κρύες νύχτες του χειμώνα κοντά στη φωτιά μες στο φτωχικό τους ταβερνείο.

Εκείνο το πρωινό της παραμονής των Χριστουγέννων ο μαστρο-Γιώργης είχε σηκωθεί από νωρίς. Βγήκε από την πόρτα του σπιτιού του κι ένιωσε το κρύο να τον περνά ως το κόκαλο. Γύρισε τα μάτια κατά το πέρα χωριό όπως πάντα συνήθιζε να κάνει κι αντίκρισε όλη την πλαγιά σκεπασμένη με χιόνι. Πίσω του οι βουνοκορφές των Φαναριών ήταν χαμένες μέσα στα σύννεφα και κατέβαζαν έναν αέρα σκέτο δηλητήριο. Ανοιξε γρήγορα την πόρτα της ταβέρνας και χώθηκε μέσα ανάβοντας τη λάμπα του πετρελαίου. Σκάλισε λίγο τη στάχτη κι έριξε στο τζάκι δυο τρία λιανά ξυλόκλαδα για ν’ ανάψει φωτιά. Εβαλε την κατσαρόλα με το νερό στη φωτιά κι έφτιαξε δυο μυρωδάτες φασκομηλιές. Φώναξε τη γριά του να έρθει κι έπιασε τις ασκούδες από το φανάρι. Εκοψε δυο φέτες ψωμί και τις έβαλε κοντά στη φωτιά να ζεσταθούν.

Η κυρα-Μαριά μπήκε μέσα τυλιγμένη με τη χοντρή της σάρπα μουρμουρίζοντας:

– Βάτσα… Βάτσα… ήντα δαίμονας είν’ εουτός; Δεν πρόκειται σήμερα να ξεμυτίσει άνθρωπος απού την πόρτα του.

– Χαρά στη μοίρα μου, μουρμούρισε ο γέρος, αναλογιζόμενος πώς θα περάσει όλη τη μέρα μοναχός με τη γριά. Δεν υπάρχει περίπτωση, σκέφτονταν, θα φάμε τα μουστάκια μας. Και σ’ αυτό το σημείο κυριολεκτούσε. Γιατί εκτός απ’ αυτόν, με την πάροδο των χρόνων είχε αποκτήσει κι η κυρα-Μαριά ένα μουστάκι σαν αυτά που βγάζουν τα παλληκαράκια τα δεκαξάρικα. Ηπιαν τη φασκομηλιά τους και ζεστάθηκαν καλά. Η γριά σηκώθηκε και τράβηξε για το σπίτι να συγυρίσει και να κάνει τις τελευταίες δουλειές πριν έρθουν τα παιδιά της. Την είχαν ειδοποιήσει πως θ’ ανέβαιναν απ’ τη Χώρα με το απογευματινό λεωφορείο και θα κάθονταν μαζί τους τρεις ολόκληρες μέρες. Ο γέρος είχε κάμει το κουμάντο του. Είχε παραγγείλει του χασάπη να του φέρει ένα τετάρτι ζούλα αμπροστινό και μισό ρίφι με τα συκωτοάρδουμά του. Να βράσουνε, να ψήσουνε, να τηγανίσουνε, να το φάνε όπως θένε. Μες στο χωριό δεν ακουγότανε μιλιά κι ας είχε πάει εννιά η ώρα. Μόνο κανένα σκυλί γάβγιζε πού και πού πέρα μακριά κατά τη μεριά του μύλου. Ο μαστρο-Γιώργης είχε φουντώσει τη φωτιά και δεν την άφηνε να χωνέψει λες και περίμενε κάτι. Κι αυτό το κάτι δεν άργησε να έρθει.

Βήματα αβέβαια κι αργά μαζί με ένα αδιευκρίνιστο παραμιλητό ακούστηκαν στο γλιστερό καλντιρίμι. Ανοιξε το πάνω μέρος της κοφτής πόρτας και είδε μέσα στο πυκνό χιόνι που είχε ξαναρχίσει να πέφτει τον Δημητράκη με δυο ντουράδες στα χέρια να κατευθύνεται προς την πόρτα του μαγαζιού. Ο Δημητράκης ήταν ένας καλοκάγαθος χωριανός που έκανε συνήθως θελήματα και πού και πού κανένα μεροκάματο για να ‘χει να πορεύεται. Κι όχι τόσο για φαγώσιμα, όσο για τσιγάρο και πιοτί. Τ’ άρεσε του Δημητράκη το άτιμο το κρασί και το τράβαγε σαν νεράκι. Αμα του τύχαινε κέρασμα μπορούσε να ξεκινήσει να πίνει από τις εφτά αυγές. Χωρίς κανένα πρόβλημα.

Προχωρούσε στο πλακόστρωτο αργά-αργά κι ο μαστρο-Γιώργης τον παρατηρούσε ερευνητικά γιατί δεν μπορούσε να καταλάβει αν αυτό το σιγανό κι αβέβαιο βήμα του Δημητράκη οφείλονταν στις γλίστρες του χιονιού ή σε κανένα πρωινό κολατσιό με πιώμα. Βγήκε από την ταβέρνα και πήγε κοντά του να τον βοηθήσει. Τον καλημέρισε, του πήρε τα δυο σηκώματα από τα χέρια του και ξαναχώθηκε στην ταβέρνα. Ξοπίσω του μπήκε κι ο Δημητράκης με τα χέρια μπροστά στο στόμα του χουχουλίζοντας για να τα ζεστάνει. Πήγε στη φωτιά κι έκατσε κοντά-κοντά για να στεγνώσει και να ζεσταθεί. Γύρισε κατά τη μεριά του μαστρο-Γιώργη που προσπαθούσε ν’ ανοίξει τους ντουράδες και του είπε:

– Χιονιάς δηλητηριασμένος, μάστορα. Θα μας ξεκάμει. Τους ντουράδες μου τους έδωσε ο χασάπης, είναι λέει τα κρέατα που παράγγειλες. Για τα λεφτά λέει μη σε νοιάζει, άμα περάσεις στην πλάτσα θα τον πληρώσεις.

Ο μαστρο-Γιώργης έβγαλε έξω το ρίφι με τη συκωταριά του, τ’ αρδούμια και όλα τα λικά του. Εβγαλε και τη ζούλα απ’ τον άλλο ντουρά. Κρέατα απίθανα. Χασέδες. Ο μαστρο-Γιώργης τα τακτοποίησε και γύρισε στον Δημητράκη.

– Να σου κάμω μια φασκομηλιά; τον ρώτησε.

– Ο-χι, του απάντησε πεισματικά ο Δημητράκης, τραβώντας παρατεταμένα τη δεύτερη συλλαβή.

Ο γέρος κατάλαβε. Τι φασκομηλιές και πράσινα άλογα προξένευε του Δημητράκη… Τέτοια μέρα, τέτοια λόγια. Θα του βάλω κρασί σκέφτηκε, αλλά θα το τραβήξω το πράγμα σιγά-σιγά να περάσει κάμποση ώρα. Τώρα που βρήκα παρέα δεν την αφήνω.

– Ακου Δημητράκη, του είπε. Αφού ήρθες κι είναι έτσι κι ο καιρός θα κάτσεις μαζί μας. Δεν θα φύγεις αν δεν καλοσυνέψει. Σιγά-σιγά θα στήσωμε και τσικάλι να φάμε κι αν τραβά η όρεξή μας μπορεί να πιούμε και μισή οκά.

Ο Δημητράκης δεν μίλησε. Κουνούσε το κορμί του σκυμμένος στη φωτιά. Δεν είχε προφανώς καμία αντίρρηση σ’ όσα του ‘λεγε ο γέρος, αλλά αργούσε βρε παιδί μου, αργούσε πολύ…

Ο μαστρο-Γιώργης έφερε κοντά στο τζάκι ένα χαμηλό τραπεζάκι που τόχανε για να τρώνε με τη γριά του κι έβγαλε απάνω την κουλούρα του ψωμιού και το σκουτέλι με τις ασκούδες. Πήγε στο φανάρι κι έκοψε ένα κομμάτι συκωταριά, έπιασε και δυο αρδουμάκια, τα έβαλε σε ένα πιάτο και τ’ ακούμπησε κοντά στη φωτιά. Εφερε επιτέλους και τη μισή οκά, έπιασε δυο ποτηράκια και τ’ ακούμπησε στο τραπέζι. Εριξε στη φωτιά τα αρδούμια κι έδωσε ένα πηρούνι στον Δημητράκη για να τα γυρίζει στα κάρβουνα. Πήγε στην πόρτα και φώναξε τη γριά του ναρθεί, μάζεψε ντουράδες και λάτρες, έκλεισε το φανάρι και ξανάκατσε στη φωτιά.

Εκοψε ψωμί και περίμενε να γίνει ο μεζές. Του μαστρο-Γιώργη του άρεσε η καλή παρέα κι έτσι όπως ήρθε σήμερα το πράγμα μ’ αυτήν την αστοχιά κι αυτόν τον παλιόκαιρο, δεν βαριέσαι, καλός ήταν κι ο Δημητράκης. Θα πέρναγε η ώρα, θα λέγανε κανένα καλαμπούρι, θα πίνανε δυο κρασιά ώσπου να γεννηθεί το θείο βρέφος. Φαΐ, πιοτό υπήρχε. Ζέστη είχανε. Τι άλλο να ζητήσει κανείς απ’ τη ζωή του;

Τις σκέψεις του διέκοψε ο Δημητράκης που τίναζε το αρδούμι για να φύγουν σταχτές και κάρβουνα. Τόβαλε στο πιάτο μπροστά στο γέρο και του ‘δωσε πηρούνι και μαχαίρι.

– Κόψε το μαστρο-Γιώργη, του λέει. Αλλά το καλύτερο δεν τόφερες ακόμα, του είπε δείχνοντάς του την οκά του κρασιού αδειανή. Τι περιμένεις;

Ο μαστρο-Γιώργης κόμπιασε. Πήγε να κόψει το μεζέ αλλά σταμάτησε και κοίταζε ακίνητος και προβληματισμένος τη φωτιά. Μα καλά, δεν έβαλα κρασί μέχρι τη μέση της οκάς; αναρωτήθηκε. Κι αν έβαλα, πούντο;

Εκοψε απρόθυμα τον μεζέ και σκέφτονταν μήπως είχε αρχίσει να ξεχνά. Του είχε ξανασυμβεί παλιότερα να πάει σε πελάτες την οκά αδειανή ενώ νόμιζε πως την είχε γεμίσει. Τα ξανάπαθα σκέφτηκε. Ευτυχώς που λείπει η γριά και δεν πήρε χαμπάρι, μουρμούρισε. Περίεργος όμως ο γέρος κοίταξε προσεκτικά τα ποτηράκια μήπως έχουν καμιά σταγόνα. Τίποτα. Ξεραΐλα. Αρα δεν έφερα κρασί, σκέφτηκε. Σηκώθηκε, πήρε την οκά να τη γεμίσει, έβαλε πάλι μια φωνή στη γριά και ξανακάθισε στο τραπεζάκι γεμίζοντας τα ποτήρια.

– Αντε εβίβα το πρώτο. Να μου ζήσεις γέρο μου με το κεχλιμπάρι σου, αναφώνησε ενθουσιασμένος ο Δημητράκης.

– Στην υγειά σου Δημητράκη και καλά Χριστούγεννα, απάντησε ο γέρος σηκώνοντας το ποτήρι του.

Η γριά μπήκε κουκουλωμένη και καλημέρισε τον Δημητράκη. Τον αγαπούσε γιατί ήταν άκακο παιδί αλλά και συγγενάκι της. Μακρινός συγγενής αλλά από τους πιο αγαπητούς. Την μπούκωσαν λίγο αρδούμι αλλά πήγε χαμένο. Το μάσησε δυο φορές και το πέταξε γιατί ήταν ακάμωτο όπως είπε, αλλά και γιατί της έβγαζε λίγο και το περιεχόμενό του. Τους άφησε στη φωτιά και πήρε να συγυρίζει την ταβέρνα. Οχι πως περίμενε πελάτες τέτοια μέρα, αλλά με τα παιδιά της θα τρώγανε εκεί το βράδυ. Επρεπε λοιπόν να καθαρίσει και να στολίσει στοιχειωδώς.

Ο Δημητράκης γέμιζε τα ποτήρια, ο γέρος έκοβε τους μεζέδες, μεσημέριασε.

Είχανε πιει κάμποσο κι ήρθανε σε τσακίρι κέφι, όπως έλεγε η κυρα-Μαριά.

– Αντε, άντε, σηκωθείτε πια, τους φώναξε τάχα μου μαλώνοντάς τους.

Ο Δημητράκης είχε πιάσει το σκοπό των καλάντων, τον οποίο σημειωτέον τον τραγουδούσε πολύ συχνά μες στη χρονιά όταν ερχότανε σε κέφι, και βέβαια τώρα που ήταν στην εποχή τους είχε και το επετειακό άλλοθι.

Σήκως απάνω κι άνοιξε ν’ ανέβωμεν απάνω

να χαίρεσαι τον άντρα σου τον πετροπελεκάνο.

Σήκως απάνω κι άνοιξε την πόρτα την καρένια

του χρόνου που θε νάρθωμε νάναι μαλαματένια.

Ο Δημητράκης είχε ανεβάσει την τραγιάσκα ψηλά λόγω ζέστης, έβγαλε τα «Εθνος» χύμα, άναψε τσιγάρο και τράβηξε βαθιά ρουφηξιά που πρέπει να καπνίστηκαν μέχρι και τα δάχτυλα των ποδιών του.

Ο μαστρο-Γιώργης έριξε κι άλλο κούτσουρο στη φωτιά και κοίταξε έξω από το παράθυρο τις χοντρές στούπες που συνέχιζαν να πέφτουν.

– Δεν θα βγούνε κι οι καλαντιστάδες σήμερα μ’ αυτόν τον καιρό, είπε στη γριά του.

– Αστειεύεσαι; είπε κι εκείνη. Ποια λωλή θα βγάλει τα παιδιά της όξω μ’ αυτόν τον καιρό;

Ο μαστρο-Γιώργης δεν ξανασηκώθηκε για κρασί, γιατί όσο έφερνε κρασί δεν υπήρχε περίπτωση να φύγει ο Δημητράκης. Η ταβέρνα είχε γίνει τεκές. Θες το τζάκι που ψιλοκάπνιζε, θες ο γέρος κι ο Δημητράκης που χοντροκάπνιζαν, είχαν γεμίσει την ταβέρνα με καπνούς.

– Αντε να σηκωθούμε ν’ ανοίξουμε να ξεμυρίσει ο τόπος, είπε ο μαστρο-Γιώργης χτυπώντας ελαφρά την πλάτη του Δημητράκη.

Ο Δημητράκης κατάλαβε.

Ευχαριστημένος, φαγωμένος, πιωμένος, σηκώθηκε.

– Και του χρόνου με υγεία, μάστορα, να χαίρεσαι τσι νομάτοι σου, κι ευχαριστώ σου, είπε στον γέρο πηγαίνοντας κατά την εξώπορτα.

– Αντε στο καλό και χρόνια πολλά, Δημητράκη, του είπε ο γέρος ακολουθώντας τον μέχρι έξω για να δει τον καιρό.

Εκλεισε και γύρισε να σβήσει τα κούτσουρα για να τ’ ανάψει πάλι το βράδυ που θα ‘ρχονταν και τα παιδιά. Δεν πρόλαβε να τα τακτοποιήσει στο τζάκι κι η πόρτα μισάνοιξε και φάνηκε στο άνοιγμα το κεφάλι του Δημητράκη.

– Μαστρο-Γιώργη, του είπε με σκυμμένο κεφάλι, επειδή αυτές τις μέρες θα πάω να κοινωνήσω πρέπει να με συγχωρέσεις γιατί σου είπα ψέματα.

– Τι ψέματα μου είπες, βρε Δημητράκη;

– Να, τότε με την πρώτη οκά που μπερδεύτηκες. Δεν έκανες λάθος. Είχες φέρει κρασάκι.

– Και τι έγινε το κρασάκι; του είπε γελώντας ο γέρος.

– Εγώ το τράβηξα από μέσα, είπε χαμηλώνοντας το κεφάλι ακόμα περισσότερο ο Δημητράκης.

– Ε και που μου είπες ψέματα; χασκογέλασε ο γέρος.

– Μετά που έβαλες κρασί στα ποτήρια σου είπα εβίβα το πρώτο…

Ο μαστρο-Γιώργης ξέσπασε σε τρανταχτά γέλια με την αφέλεια του Δημητράκη.

– Βρε Δημητράκη, του είπε γελώντας και κρατώντας την κοιλιά του, δεν μου είπες ψέματα. Το πρώτο ποτήρι ήτανε, αφού το άλλο το τράβηξες απ’ την οκά.

– Α, έτσι είναι; εντάξει μαστρο-Γιώργη μου, να ‘σαι καλά. Αλάφρωσα…

Ο Δημητράκης ανακουφισμένος γύρισε και τράβηξε προσεχτικά κατά την πλάτσα κρατώντας τους τοίχους.

-Βλέπω, Δημητράκη, έχεις γίνει θρήσκος τελευταία, του φώναξε ο γέρος καθώς τον είδε να στρίβει στη γωνία.

– Το μόνο μυστήριο που λαβαίνω μέρος, μαστρο-Γιώργη μου, είναι η Θεία Κοινωνία. Κοινωνάω συνεχώς…

– Ας είν’ καλά το κρασάκι, μουρμούρισε καλοκάγαθα ο μαστρο-Γιώργης κλείνοντας την πόρτα πίσω του.

Ο Νικόλας Κατεινάς είναι πολιτικός επιστήμονας. Ποιήματα και διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί στον αθηναϊκό και κυκλαδίτικο Τύπο