Σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες

Η τετραλογία του Arne Dahl ολοκληρώνεται με εντυπωσιακό τρόπο, με το εξαιρετικό «Τέσσερα διά τέσσερα» (εκδ. Μεταίχμιο, σε μετάφραση Γρηγόρη Κονδύλη). Η πλοκή, ως συνήθως στα έργα του μεγάλου σουηδού εκπρόσωπου της αστυνομικής λογοτεχνίας, πολυεπίπεδη, καθώς με αφετηρία τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν στο παρόν οι ήρωές του, παρακολουθούμε το οδυνηρό ταξίδι τους με προορισμό το εφιαλτικό παρελθόν τους. Εξι μήνες μετά την ολοκλήρωση της υπόθεσης που περιγράφεται στο «Πέντε συν τρία» (εκδ. Μεταίχμιο), ο Σαμ Μπέργερ έχει χάσει το «σταθερό σημείο του περιστρεφόμενου κόσμου», όπως λίαν εμπνευσμένα και συμβολικά αναφέρεται, και το οποίο αποτελείται από τους δίδυμους γιους του και την αγαπημένη του Μόλυ Μπλουμ. Ακόμη χειρότερα, η Μπλουμ εξαφανίζεται από προσώπου γης ενώ κυοφορεί το παιδί του και παρά τις απεγνωσμένες προσπάθειές του ο Μπέργερ δεν έχει κατορθώσει να ανακαλύψει το κρησφύγετό της. Η έμπιστη και μόνιμη συνεργάτις του Ντεζιρέ Ρούσενκβιστ, αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο ολικής κατάρρευσης του Μπέργερ, τον πιέζει να επισκεφτεί μια ψυχοθεραπεύτρια, εξειδικευμένη στη θεραπεία θυμάτων εγκληματικών ενεργειών. Και είναι εκείνη που, στη διάρκεια της διαδικασίας για τη θεραπεία του, θα ζητήσει από τον Μπέργερ κάτι που αρχικά φαίνεται μάλλον απλό. Να εντοπίσει πού βρίσκεται μια ασθενής της, που έχει απαχθεί από αγνώστους.

Αυτή η αποστολή θα αποδειχθεί στην πορεία πιο δύσκολη από το αναμενόμενο, ένα σταυρόλεξο για δυνατούς λύτες. Οσο κι αν ιντριγκάρει αρχικά τον Μπέργερ, θα τον οδηγήσει σταδιακά να χάσει τον προσανατολισμό του, να βουλιάξει στα σκοτεινά νερά απύθμενων ωκεανών μέχρι να ανακαλύψει ότι η απαγωγή της νεαρής ασθενούς συνδέεται με τραγικό τρόπο με μια υπόθεση που ερευνούσε η ίδια η Μπλουμ δεκατέσσερα χρόνια πριν. Τότε που ως μυστική αστυνομικός είχε παρεισφρήσει σε ένα παρακλάδι της ρώσικης μαφίας και στη διάρκεια της αποστολής της αναγκάστηκε να κάνει πράγματα που δεν θέλει να θυμάται. Οι εφιάλτες του παρελθόντος αναβιώνουν τώρα και η απειλή για τη ζωή της Μπλουμ, του Μπέργερ και της νεογέννητης κόρης τους είναι αληθινά τρομακτική.

Στη συνέντευξή μας, κατά την τελευταία επίσκεψη του στην Αθήνα, ο Arne Dahl είχε υποστηρίξει ότι «η σύγχρονη ευρωπαϊκή αστυνομική λογοτεχνία πρέπει να ανεβάσει την ποιότητά της και να θέσει ως στόχο να δημιουργήσει έργα, που να πλησιάζουν τη λογοτεχνία των μεγάλων κλασικών συγγραφέων, όπως για παράδειγμα του Ντοστογέφσκι κ.λπ». Η πρώτη μου αντίδραση ήταν ότι κάτι τέτοιο ακουγόταν πολύ αισιόδοξο. Σχεδόν εξωπραγματικό. Φαίνεται όμως ότι ο κορυφαίος ίσως σύγχρονος ποιοτικός σουηδός συγγραφέας το έχει βάλει σκοπό να μας εκπλήξει, με τη συγγραφή της τετραλογίας του. Τα δύο πρώτα μέρη ήταν όντως πολύ καλά. Το τρίτο ανέβηκε σε υψηλότερο επίπεδο. Και το «Τέσσερα διά τέσσερα» είναι πραγματικά εξαιρετικό.

Αναφέραμε την πολύπλοκη, πολυεπίπεδη, σκοτεινή πλοκή. Οι χαρακτήρες του μυθιστορήματος είναι πολύ δυνατοί κι εντυπώνονται ανάγλυφα στους αναγνώστες. Ο Μπέργερ, η Μπλουμ, η αρχιεπιθεωρήτρια Ρούσενκβιστ, οι σχέσεις κι η αλλοεπίδρασή τους έχουν δουλευτεί με μαεστρία μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια. Η σκιαγράφηση του προφίλ τους παραπέμπει σε ψυχολόγο – ψυχαναλυτή, που τους έχει μπροστά του, ξαπλωμένους στον καναπέ του γραφείου του και περιγράφει σκέψεις και συναισθήματα με χειρουργική ακρίβεια. Το ίδιο ισχύει και για τους «κακούς» της υπόθεσης, από τον αποκρουστικό συνταγματάρχη μέχρι τον τελευταίο μπράβο της εγκληματικής οργάνωσης. Οσο για την ατμόσφαιρα, τα λόγια περιττεύουν. Σκοτεινή, ζοφερή έως τρομακτική ντύνει με τον απειλητικό της μανδύα πρόσωπα και τοπία, δημιουργώντας σκηνές και εικόνες, που κόβουν την ανάσα των ηρώων, αλλά και των αναγνωστών.

Το ύφος

Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο όλων όμως κρύβεται στο ύφος του συγγραφέα, στον μοναδικό, προσωπικό τρόπο γραφής του. Εδώ ο Dahl παίζει στο γήπεδό του, εκεί όπου νιώθει άνετα. Γνωρίζει το σπορ της υψηλής αισθητικής της γραφής και αποδίδει στο μέγιστο ποιοτικό επίπεδο. Η εμπειρία του ως ποιητή βοηθάει κι αυτή από την πλευρά της. Υπάρχουν λέξεις, φράσεις, περιγραφές, περίτεχνα δουλεμένες, γεμάτες εικόνες και νοήματα, που παρασύρουν σε μια εκπληκτική αναγνωστική εμπειρία και απογειώνουν την απόλαυση του κειμένου. Και όλα αυτά χωρίς να γίνονται τροχοπέδη για την εξέλιξη της πλοκής. Αντιθέτως, συμβάλλουν δίκην αδρεναλίνης στην εκτόξευση της ενσυναίσθησης και μας δίνουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουμε συμπάσχοντας το προσωπικό δράμα των ηρώων, καθώς οι προσωπικοί δαίμονες του Μπέργερ και της Μπλουμ, που πηγάζουν από το παρελθόν, τους ανυψώνουν στο βάθρο ηρώων αρχαίας τραγωδίας.

Ισως η παρομοίωση με τον Ντοστογέφσκι ηχεί αιρετική έως και ιερόσυλη, αλλά θεωρώ ότι τηρουμένων των αναλογιών ο Arne Dahl στο γκραν φινάλε της περίφημης τετραλογίας του επιβεβαιώνει ότι αποτελεί μια πολύ ιδιαίτερη, υψηλού επιπέδου προσωπικότητα στο σύγχρονο ευρωπαϊκό αστυνομικό μυθιστόρημα και προσεγγίζει πολύ κοντά στις απρόσιτες κορυφές του Ορους της Σύγχρονης Αστυνομικής Λογοτεχνίας. Το πού μπορεί να φτάσει παραμένει άλυτο μυστήριο. Για τη μετάφραση του Γρηγόρη Κονδύλη τι να πω. Το alter ego του μεγάλου Σουηδού φαίνεται ότι ακολουθεί την ίδια πορεία με τον συγγραφέα. Ανεπανάληπτη αισθητική απόλαυση, απόλυτα αντάξια με το εξαιρετικό κείμενο του συγγραφέα.

Ο Γρηγόρης Αζαριάδης γράφει για την αστυνομική λογοτεχνία. Εχει εκδώσει πέντε βιβλία. Τα δύο τελευταία – «Σκοτεινός λαβύρινθος» (2018) και «Παραπλάνηση» (2020) – στις Εκδόσεις «Μεταίχμιο»

{1BSYG}Arne Dahl{1BSYG}{CR}{2BTIT}4 διά 4{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Γρηγόρης Κονδύλης{CR}Εκδ. Μεταίχμιο, σελ. 512{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 17,70 ευρ{4BTIM}ώ