Εκρηκτική, θεατρική, ατμόσφαιρα

ν δεν μπορείς, μην παίζεις. Εδώ είναι όλοι ίσοι»: Η φράση που ξεπηδά μέσα από τους «Παίχτες» του Γκόγκολ είναι αυτή που ταιριάζει και στην ίδια την παράσταση που σκηνοθετεί σε δική του μετάφραση και διασκευή ο Γιώργος Κουτλής. Ο 32χρονος δημιουργός είναι ο επικεφαλής μια επταμελούς θεατρικής ομάδας, ενός θιάσου που είναι κάτι σαν ροκ μπάντα. Κι όλοι μαζί ενώνουν το ταλέντο και τις δυνάμεις τους, οδηγώντας την παράσταση σε μια έκρηξη, ή για την ακρίβεια ξεκινώντας από μια έκρηξη…

Εκ των κορυφαίων συγγραφέων και δραματουργών ο, ουκρανικής καταγωγής, Νικολάι Βασίλιεβιτς Γκόγκολ (1809-1852) ανήκει, με το έργο του, στη μεγάλη ρωσική λογοτεχνία του 19ου αιώνα. Ξεχωρίζουν το μυθιστόρημά του «Νεκρές ψυχές», το διήγημά του «Το ημερολόγιο ενός τρελού» (που έχει μεταφερθεί σε μορφή μονολόγου στη σκηνή ουκ ολίγες φορές) και από τα θεατρικά του τα «Παντρολογήματα» και φυσικά «Ο επιθεωρητής», μια από τις πλέον εύστοχες σατιρικές κωμωδίες του παγκόσμιου ρεπερτορίου.

Μόλις στη δεύτερη σκηνοθεσία του (η πρώτη ήταν στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού), ο Κουτλής, με σπουδές στο Ωδείο Αθηνών και στη Ρωσική Ακαδημία θεατρικής τέχνης, ενορχηστρώνει μια παράσταση, που εμπεριέχει το «τώρα» μέσα από ένα κλασικό κείμενο. Θεματικά ο Γκόγκολ πραγματεύεται τη χαρτοπαιξία μέσα από τη μανία του παίκτη να κυριαρχήσει, με κάθε μέσο και χωρίς κανέναν ενδοιασμό. Μια μανία επικράτησης και επιβολής στον άλλον, όποιος κι αν είναι. Στον χώρο, ένα απομακρυσμένο ρωσικό πανδοχείο, φιλοξενούνται θύτες και θύματα της τράπουλας. Η συνύπαρξή τους θα δημιουργήσει «συμμαχίες» και από αυτές θα ξετυλιχτεί ένα κουβάρι όπου το παιχνίδι και η ζωή θα εναλλάσσονται μέχρι τελικής πτώσεως.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Με το έργο του Γκόγκολ οδηγό και παρόν, στήνεται, στο θέατρο Κιβωτός, το σκηνικό ενός νυχτερινού κέντρου, με τα σημάδια μιας ξεπεσμένης αριστοκρατίας εμφανή και γοητευτικά. Η ορχήστρα διαθέτει έναν λαμπερό κονφερανσιέ, μια σαρωτική μορφή που εκφράζεται με κάθε τρόπο και τραβάει το κοινό σαν μαγνήτης. Είναι ο ίδιος που δεν αργεί να τη μετατρέψει σε πανδοχείο με τη χαρτοπαιξία να κυριαρχεί και τους ενοίκους του να πρωταγωνιστούν.

Εχοντας στα χέρια του το κείμενο του Γκόγκολ, ο Κουτλής διατηρεί ζωντανό το ρωσικό στοιχείο μέσα στο καταιγιστικό σκηνικό περιβάλλον όπου η ομάδα των ηθοποιών εντάσσεται, ακολουθώντας ή και καθορίζοντας τον αντίστοιχο ρυθμό. Η ακρίβεια, σε ό,τι έχει να κάνει με την ουσία του έργου, συνομιλεί με την εκρηκτική ατμόσφαιρα, που εμπεριέχει τις ακρότητες του παίκτη που είτε χάνει είτε κερδίζει είναι πάντα έτοιμος για το παιχνίδι.

Καθαρό αποτέλεσμα μιας παρέας ηθοποιών που λειτουργεί ως χημική ένωση, οι «Παίχτες» διαθέτουν τον ενθουσιασμό αλλά και μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία ακραίων, σχεδόν, αντιφατικών στοιχείων. Οσο εξωστρεφείς κι αν είναι άλλο τόσο εκθέτουν τις εσωτερικές τους ρωγμές και αδυναμίες, αφήνοντας να διαφανεί η (ρωσική) ψυχή τους.

Ο Γιάννης Νιάρρος είναι καθηλωτικός, ένας συνδυασμός ταλέντου και ενέργειας, που του επιτρέπει να μεταπηδά από τη μια κατάσταση στην άλλη με μια εξαιρετική αμεσότητα και ειλικρίνεια. Δίπλα του ο Βασίλης Μαγουλιώτης, ο Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος, ο Ηλίας Μουλάς συμβάλλουν με τη σκηνική τους παρουσία και ερμηνεία στο συνολικό αποτέλεσμα, όπως και ο Γιώργος Τζαβάρας και ο Γιώργος Μπουκαούρης. Συγκινητικός και αληθινός ο Χρήστος Στέργιογλου.

Στον αέρα το Φεστιβάλ;
Τα πράγματα είναι σοβαρά, πολύ σοβαρά, και τα χρονικά περιθώρια έχουν ήδη ξεπεραστεί. Το Ελληνικό Φεστιβάλ βρίσκεται στο «και πέντε» για την ανεύρεση μιας λύσης που θα του επιτρέψει την ομαλή λειτουργία του – άρα και την εφαρμογή του καλοκαιρινού του προγράμματος.
Η πάγια νοοτροπία που εδώ και χρόνια ακολουθείται και υπαγορεύει την ανανέωση των ετήσιων συμβάσεων που λήγουν κάθε τέλος του έτους εφέτος δεν εφαρμόστηκε. Η εξήγηση άπτεται της ίδιας της φύσης των συμβάσεων: Από τη στιγμή που είναι ορισμένου χρόνου, αυτός ο χρόνος κάποια στιγμή έπρεπε να λήξει. Και αυτό καθορίστηκε από το υπουργείο Εσωτερικών, μέσα στο πλαίσιο της πάγιας πολιτικής μείωσης των δημοσίων υπαλλήλων της κυβέρνησης.
Ως μέση λύση ορίστηκε η μείωση του προσωπικού, και έτσι από τους 43 συμβασιούχους εργαζομένους μόνο οι 30 θα πάρουν το πράσινο φως για το ’22, γεγονός που όμως ανατρέπει τον προγραμματισμό του Φεστιβάλ. Το σχεδόν έτοιμο καλλιτεχνικό πρόγραμμα για να υλοποιηθεί απαιτεί, σύμφωνα με τους υπευθύνους του Φεστιβάλ, πέρα από τους πέντε αορίστου χρόνου, περισσότερους και από τους ήδη 43. Σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό και το ψηφιακό οργανόγραμμα που διαθέτει πλέον ο καλλιτεχνικός οργανισμός, υπολογίζονται σε 67.
Τη λύση θα μπορούσε να δώσει το ΑΣΕΠ –μια λύση που για να ευοδωθεί απαιτείται χρόνος, κι αυτός δεν είναι άμεσος, γιατί έληξαν οι προθεσμίες. Το Διοικητικό Συμβούλιο του Φεστιβάλ με τον πρόεδρό του Δημήτρη Πασσά και την καλλιτεχνική του διευθύντρια Κατερίνα Ευαγγελάτου, σύμφωνα με πληροφορίες, έχουν ζητήσει από κοινού μια συνάντηση με τους υπουργούς Πολιτισμού και Εσωτερικών ώστε να τεθούν επί τάπητος όλα τα κρίσιμα θέματα. Από πλευράς ΥΠΠΟΑ το ζήτημα χειρίζεται με προσοχή και ενδιαφέρον ο υφυπουργός Σύγχρονου Πολιτισμού Νικόλας Γιατρομανωλάκης.
Και ενώ το πάγιο πρόβλημα των συμβασιούχων επανέρχεται και ζητά λύση, το Φεστιβάλ μοιάζει να είναι στον αέρα. Γιατί η υλοποίησή του δεν περιορίζεται στο «κλείσιμο» παραστάσεων και καλλιτεχνών. Υπάρχει από πίσω μια ολόκληρη διαδικασία που πρέπει να ακολουθηθεί ώστε ό,τι έχει προγραμματιστεί να φτάσει στην ολοκλήρωσή του. Η τέχνη απέδειξε περίτρανα αυτή τη δύσκολη διετία που περνάμε ότι μπορεί να σταθεί όρθια και να κρατήσει κι εμάς. Γιατί πέρα από τους εργαζομένους που κινδυνεύουν να χάσουν τη δουλειά τους, κινδυνεύουμε εμείς οι ίδιοι αν τη στερηθούμε. Κι αυτό θα έπρεπε κάποια στιγμή να γίνει αντιληπτό από όλες τις πλευρές – εγκαίρως και με σοβαρότητα.