Οι αναγκαίες θεσμικές αλλαγές που είναι απλές αλλά δύσκολο να γίνουν

Η διαπάλη των εξουσιών μέσα στο δημοκρατικό πολίτευμα και η τάση του ανταγωνισμού που καλλιεργείται μεταξύ τους, οδηγούν σταδιακά στην υποταγή της ασθενέστερης στην ισχυρότερη. Η δικαστική λειτουργία που αποκτά δημοκρατική νομιμοποίηση και σύνδεση με τη λαϊκή κυριαρχία μέσω της Βουλής και της Κυβέρνησης, βρίσκεται στην πιο ευάλωτη θέση. Για να μπορέσει να σταθεί στα πόδια της και να επιτελέσει τον ελεγκτικό της ρόλο χρειάζεται ισχυρή θεσμική προστασία. Η εκτελεστική εξουσία συχνά δεν αντιλαμβάνεται τη θεσμική αυτή ενίσχυση της Δικαιοσύνης ως αναγκαίο προαπαιτούμενο για την εδραίωση της Δημοκρατίας αλλά ως μια ασύμφορη παραχώρηση στον ανταγωνιστή και ελεγκτή της. Γι’ αυτό ενδεχομένως οι κατά καιρούς αναφορές περί ενίσχυσης της δικαστικής ανεξαρτησίας έχουν περισσότερο χαρακτήρα διακηρυκτικού πολιτικού λόγου παρά αποτύπωσης της πραγματικής βούλησης της πολιτείας.

Η Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων διατύπωσε αναλυτικά τις θέσεις της στο Διεθνές Forum «Ελλάδα 2040» που διοργανώθηκε με αφορμή την επέτειο των 200 χρόνων από την ίδρυση του νέου Ελληνικού Κράτους. Επιχειρώντας να συμπυκνώσω την τοποθέτησή μας σε λίγες γραμμές, θα έλεγα ότι δύο είναι οι βασικές θεσμικές αλλαγές που πρέπει να γίνουν σ’ αυτήν την κατεύθυνση. Η πιο σημαντική άμεση παρέμβαση της εκτελεστικής λειτουργίας στα εσωτερικά της Δικαιοσύνης εντοπίζεται στην επιλογή της ηγεσίας της σύμφωνα με το άρθρο 90 παρ. 5 Σ. Κατά την πρόσφατη διαδικασία της συνταγματικής αναθεώρησης η Γενική Συνέλευση της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων στις 15-12-2018 διατύπωσε την άποψη ότι ο τρόπος αυτός πρέπει να αλλάξει και να αντικατασταθεί με μια περισσότερο συμμετοχική διαδικασία στην οποία λόγο θα έχουν και οι ίδιοι οι δικαστικοί λειτουργοί. Σε όμοια συμπεράσματα είχε καταλήξει και η GRECO (η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά της Διαφθοράς) στον τέταρτο κύκλο αξιολόγησής της για την Ελλάδα που συνέταξε το έτος 2015 (παράγραφος 82 των συμπερασμάτων της). Το ισχύον καθεστώς πλήττει καίρια την αξιοπιστία της δικαστικής λειτουργίας και κλονίζει την εμπιστοσύνη των πολιτών στην αμεροληψία των επιλεγέντων προσώπων. Η μυστικότητα και η επιλογή χωρίς αιτιολογία, δημιουργούν την πεποίθηση στην κοινή γνώμη ότι οι διαδικασίες δεν είναι αντικειμενικές, ακόμα κι αν τα επιλεγέντα πρόσωπα συγκεντρώνουν τα περισσότερα προσόντα.

Η Ενωσή μας έχει θέσει τα τελευταία χρόνια επανειλημμένα στις Κυβερνήσεις ως μείζον ζήτημα την απαγόρευση κατάληψης δημόσιων αξιωμάτων από αφυπηρετήσαντες δικαστικούς λειτουργούς για χρονικό διάστημα τουλάχιστον δύο ετών μετά την αφυπηρέτηση. Η στελέχωση Ανεξάρτητων Αρχών, ο διορισμός σε κυβερνητικές θέσεις συνταξιούχων δικαστών και εισαγγελέων και μάλιστα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα μετά τη συνταξιοδότηση είναι εύλογο να δημιουργούν προβληματισμούς και να γεννούν δυσπιστία στην κοινωνία για την αμεροληψία κάποιου κατά το διάστημα που υπηρετούσε στη Δικαιοσύνη. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι ενώ η Ενωσή μας ζητά επιτακτικά την απαγόρευση αυτής της πρακτικής, αντίθετα οι Κυβερνήσεις επιμένουν να τη διατηρούν.

Για την αύξηση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας στη δικαστική λειτουργία χρειάζονται συγκεκριμένες θεσμικές αλλαγές. Ορισμένες από αυτές απαιτούν συνταγματική αναθεώρηση ενώ για άλλες αρκεί μια απλή νομοθετική αλλαγή. Η ευκαιρία για συνταγματική αναθεώρηση χάθηκε πρόσφατα. Ωστόσο ούτε πρόθεση για νομοθετική βελτίωση στρεβλών διατάξεων φαίνεται να υπάρχει. Η αξίωση των δικαστικών λειτουργών και της κοινωνίας για θεσμικά κατοχυρωμένη ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης πρέπει να είναι διαρκής και επίμονη.

Ο Χριστόφορος Σεβαστίδης είναι διδάκτωρ Νομικής, εφέτης, πρόεδρος της Ενωσης Δικαστών και Εισαγγελέων