Η Σύνοδος για τη Δημοκρατία και το πρόβλημα του Μπάιντεν

«Βρισκόμαστε σε σημείο καμπής στην ιστορία μας (…) Η δημοκρατία δεν είναι κάτι που συμβαίνει κατά τύχη. Είμαστε αναγκασμένοι να την ανανεώνουμε με κάθε νέα γενιά. Κατά την άποψή μου δε, αυτή είναι η καθοριστική πρόκληση της εποχής μας». Αυτά, ανάμεσα σε πολλά άλλα, είπε ο Τζο Μπάιντεν κατά το άνοιγμα της πρώτης διεθνούς Συνόδου για τη Δημοκρατία, η οποία διήρκεσε δύο ημέρες και ολοκληρώθηκε χθες.

Η διοργάνωση μιας τέτοιας συνόδου αποτελούσε μία από τις προεκλογικές δεσμεύσεις του Μπάιντεν, ο οποίος είχε θέσει ως στόχο της εξωτερικής του πολιτικής να αποδείξει (και μέσω αυτής) ότι «οι ΗΠΑ επέστρεψαν». Οτι, με άλλα λόγια, είναι έτοιμες να αναλάβουν πάλι τα ηνία και την ηγεσία του δημοκρατικού κόσμου – τα οποία, όπως θα θυμούνται οι περισσότεροι, είχε παραδώσει ο Μπαράκ Ομπάμα στην Ανγκελα Μέρκελ, λίγο προτού αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο. Οσο για τους αποδέκτες του μηνύματος, δεν χωράει αμφιβολία ότι είναι κυρίως το Πεκίνο και η Μόσχα.

Αναμφίβολα, ο καθένας από τους ηγέτες των 111 χωρών που είχαν προσκληθεί από τον πρόεδρο των ΗΠΑ είχε να βάλει τη δική του «πινελιά» στη συζήτηση περί της δημοκρατίας στην εποχή μας, όπως και για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει. Τα ερωτήματα και τα προβλήματα, ωστόσο, δεν είναι λιγότερα την επόμενη ημέρα, τώρα που η αυλαία έχει πέσει. Πολύ περισσότερο καθώς υπάρχουν πολλές διαφορετικές εκδοχές ανάμεσα στους συμμετέχοντες αναφορικά με την έννοια και το περιεχόμενο της δημοκρατίας στην εποχή μας.

Οι μεγάλες αντιφάσεις. Η αλήθεια δε είναι ότι πολλές από τις αντιφάσεις προκύπτουν από τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον πρόεδρό τους. Μία από αυτές αφορά τα κριτήρια με τα οποία επελέγησαν οι συμμετέχοντες. Γιατί, για παράδειγμα, εστάλη πρόσκληση στην κυβέρνηση της Πολωνίας, όχι όμως και στην αντίστοιχη της Ουγγαρίας, έστω και αν αμφότερες ακολουθούν παράλληλη πορεία και συνιστούν απειλή για τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ; Επίσης, δικαιούμαστε να υποθέσουμε πλέον ότι ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και ο Αμπντελφατάχ αλ Σίσι συγκαταλέγονται οριστικά από τον Λευκό Οίκο στη «διεθνή του αυταρχισμού» – και αν ναι, τι σημαίνει αυτό για τις σχέσεις της Τουρκίας και της Αιγύπτου με τις ΗΠΑ; Ειδικά όσον αφορά την πρώτη, μπορεί άραγε μια αντιδημοκρατική χώρα να είναι μέλος του ΝΑΤΟ, μιας Συμμαχίας που κατά δήλωσή της έχει στόχο την προάσπιση της δημοκρατίας;

«Σκιές» δεν υπάρχουν, όμως, μόνο σε σχέση με τις συμμετοχές. Πολύ απλά διότι για τις ΗΠΑ σήμερα, όπως παραδέχονται και πολλοί αμερικανοί πολιτικοί και διανοούμενοι, η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία δεν βρίσκεται εκτός των συνόρων τους, αλλά στο εσωτερικό. Η τετραετία Τραμπ, η πόλωση στην κοινωνία, τα πρωτοφανή γεγονότα της 6ης Ιανουαρίου με την εισβολή στο Καπιτώλιο, οι τεράστιες διακρίσεις εις βάρος των Αφροαμερικανών και φαινόμενα όπως η «εξαίρεση του Τέξας» αποδεικνύουν του λόγου το αληθές. Γι’ αυτά τα προβλήματα, λοιπόν, τι θα κάνει ο Μπάιντεν;