Βιώσιμη ανταγωνιστικότητα και κοινοτικοί πόροι

Οι ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται στη φάση της ανάκαμψης έπειτα από την ύφεση στην οποία οδήγησε η αναγκαστική επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας προκειμένου να διαφυλαχθεί η δημόσια υγεία.

Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ενωσης υπήρξε άμεση και καίρια. Κινητοποιώντας μια δέσμη νέων χρηματοδοτικών εργαλείων και επιτρέποντας μια σειρά από (προσωρινές) ευελιξίες (κρατικές ενισχύσεις, Διαρθρωτικά Ταμεία κ.ά.), η Ευρώπη περιόρισε σημαντικά τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις της πανδημίας και επέτρεψε τη δυναμική ανάταξη των οικονομιών της.

Η Ελλάδα εκμεταλλεύθηκε αποτελεσματικά αυτό το προσωρινό πλαίσιο. Το 2021 αναμένεται να κλείσει με ανάπτυξη 6,9% του ΑΕΠ, ποσοστό μεγαλύτερο του κοινοτικού μέσου όρου. Μόνο τα προγράμματα της Πολιτικής Συνοχής δέσμευσαν πόρους που ξεπερνούν τα 9 δισ. ευρώ, τα οποία κατευθύνθηκαν κυρίως στην ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και των εργαζομένων και δευτερευόντως στη στήριξη του συστήματος της δημόσιας υγείας.

Ωστόσο ο δυναμισμός της ανάκαμψης θα εξαρτηθεί από την τελική επίδραση δύο «γνωστών-άγνωστων» μεταβλητών. Πρώτον, την πορεία της πανδημίας, η οποία είναι συνάρτηση του ελέγχου της διασποράς της αλλά και της εμφάνισης νέων μεταλλάξεων.

Δεύτερον, την εξέλιξη κρίσιμων παραμέτρων του οικονομικού περιβάλλοντος (πληθωρισμός, ενεργειακό κόστος), κυρίως όμως την ικανότητα υλοποίησης δημοσίων και ιδιωτικών επενδύσεων για την προώθηση της βιώσιμης ανταγωνιστικότητας (competitive sustainability) με βασικούς άξονες τη διπλή, «πράσινη» και ψηφιακή, μετάβαση.

Στη φετινή Ετήσια Εκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη (Annual Sustainable Growth 2022), που μόλις εκδόθηκε για τις προοπτικές και τις προϋποθέσεις της ανάπτυξης των ευρωπαϊκών οικονομιών, αναδεικνύεται το κρίσιμο ζήτημα της αξιοποίησης των κοινοτικών πόρων.

Η Εκθεση επισημαίνει ειδικά τη σημασία της επίτευξης της συμπληρωματικότητας ανάμεσα σε επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις καθώς και την έναρξη εφαρμογής των νέων προγραμμάτων της Πολιτικής Συνοχής. Εδώ οι πρώτες ενδείξεις είναι ενθαρρυντικές για τη χώρα μας, καθώς αναγνωρίζονται πλέον οι θετικές επιδόσεις μας στην αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων και οι οποίες λήφθηκαν υπόψη στην αναβάθμιση των ελληνικών τραπεζών από τους οίκους αξιολόγησης Moodys και S&P.

Η Ελλάδα ξεκίνησε εγκαίρως την αναγκαία προετοιμασία για την αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων. Το Σχέδιο Ελλάδα 2.0 και το νέο Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΣΠΑ) για την περίοδο 2021-2027 είναι τα πρώτα στρατηγικά κείμενα κρατών-μελών της ΕΕ που εγκρίθηκαν για τη διαχείριση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και της Πολιτικής Συνοχής αντίστοιχα.

Ταυτόχρονα δημιουργούνται νέες δομές, σχεδιάζονται νέα διαχειριστικά εργαλεία και ολοκληρωμένα πληροφοριακά συστήματα για την παρακολούθηση των έργων, προωθούνται θεσμικές παρεμβάσεις για την ταχύτερη υλοποίηση των έργων (νέο πλαίσιο για τις δημόσιες συμβάσεις, μηχανισμός ωρίμασης έργων με όχημα το ΤΑΙΠΕΔ, κ.ά.) ενώ, ακόμη, προωθούνται παρεμβάσεις στην εφαρμογή των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων (ο νέος εφαρμοστικός νόμος του ΕΣΠΑ ήδη βρίσκεται σε διαβούλευση).Είναι προφανές πως η επιτυχής διαχείριση των οικονομικών προκλήσεων της πανδημίας καθορίζεται από το πλαίσιο της οικονομικής διακυβέρνησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο και το κανονιστικό πλαίσιο για την απορρόφηση των κοινοτικών χρηματοδοτήσεων. Ωστόσο, σε εθνικό επίπεδο εκκινούμε από καλή αφετηρία την προσπάθεια για την πλήρη αξιοποίηση των κοινοτικών πόρων με στόχο την ενίσχυση της βιώσιμης ανταγωνιστικότητας της οικονομίας που θα ανοίξει έναν κύκλο ευημερίας για όλους τους έλληνες πολίτες.

Ο Δημήτρης Σκάλκος είναι γενικός γραμματέας Δημοσίων Επενδύσεων και ΕΣΠΑ στο υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων.