«Πες μου, πώς νιώθεις ως λευκός;»

Ο Σίμιον δεν ήταν λευκός. Ενας Αφροαμερικανός ήταν, ο οποίος είχε εγκαταλείψει την πατρίδα του προκειμένου να γλιτώσει από τον άγριο ρατσισμό που αντιμετώπιζε κάθε Αφροαμερικανός, και είχε αναζητήσει καταφύγιο στο Παρίσι. Εκεί, σε ένα μπαρ της γαλλικής πρωτεύουσας, έμπλεξε σε καυγά με κάποιον Αλγερινό. Η αστυνομία έριξε τον Αλγερινό στη φυλακή. Τον Σίμιον τον άφησαν να φύγει. Στο Παρίσι, οι αρχές επεφύλαξαν στον ανοικτόχρωμο Αλγερινό τη συμπεριφορά που συναντούσε ο σκουρόχρωμος Αμερικανός πίσω στις ΗΠΑ – αυτόν τον τελευταίο, εδώ τον αντιμετώπισαν με σεβασμό. «Πες μου, πώς νοιώθεις ως λευκός;» τον χλεύασε ο Αλγερινός.

Ο Σίμιον είναι ο κεντρικός χαρακτήρας ενός μυθιστορήματος του 1963, με τίτλο «The Stone Face», κάτι σαν «Το αγέλαστο πρόσωπο», και την υπογραφή του Ουίλιαμ Γκάρντνερ Σμιθ, ενός από τους πολλούς Αφροαμερικανούς που αναζήτησαν και βρήκαν στα μέσα του περασμένου αιώνα καταφύγιο στη Γαλλία από τον φυλετικό διαχωρισμό και τη μισαλλοδοξία των ΗΠΑ. «Υπάρχει περισσότερη ελευθερία σε ένα τετράγωνο του Παρισιού από ό,τι σε ολόκληρες τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής!» διακήρυττε το 1951 ένας άλλος από αυτούς, συγγραφέας κι εκείνος, ο Ρίτσαρντ Ράιτ.

Αντίθετα όμως με τον Ράιτ, ο Σμιθ συνειδητοποίησε σταδιακά τη διφορούμενη θέση που καταλάμβανε στη γαλλική κοινωνία. «Εδώ είμαστε εμείς οι αράπηδες» λέει στον Σίμιον ένας Αλγερινός. Μπορεί οι Αφροαμερικανοί να ένιωθαν ελεύθεροι στη Γαλλία, για άλλους όμως η ελευθερία ήταν εξίσου περιορισμένη, όπως και για τους μαύρους στις ΗΠΑ. Μπορεί η Γαλλία να υπερηφανευόταν για τις οικουμενικές αξίες της, μπορεί να είχε αγκαλιάσει τους Αφροαμερικανούς, είχε όμως, όπως και οι ΗΠΑ, κατασκευάσει τους δικούς της «αράπηδες».

«Το αγέλαστο πρόσωπο» μόλις επανεκδόθηκε στη Βρετανία, ο Κέναν Μάλικ, ωστόσο, ο αρθρογράφος της «Guardian», το είχε ήδη διαβάσει από χρόνια, και το θυμήθηκε παρακολουθώντας, την περασμένη Τρίτη, τη σχεδόν ταυτόχρονη είσοδο της Ζοζεφίν Μπέικερ στο γαλλικό Πάνθεον και την επισημοποίηση της υποψηφιότητας του Ερίκ Ζεμούρ για τη γαλλική προεδρία. Γιατί ήταν σαν να βλέπει μπροστά του αντιμέτωπες τις δύο πλευρές της Γαλλίας: οι ύψιστες τιμές σε μία από τις πρώτες Αφροαμερικανίδες που αναζήτησαν καταφύγιο στην πατρίδα του Διαφωτισμού, για να γίνει στη συνέχεια, και με τη σειρά, σταρ του μιούζικ χολ, μέλος της Αντίστασης κατά των ναζί και ακτιβίστρια υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων, και η διεκδίκηση του ύπατου γαλλικού αξιώματος από έναν άνθρωπο καταδικασμένο δις για υποκίνηση φυλετικού μίσους, έναν δημοσιογράφο / συγγραφέα / τηλεπερσόνα που βλέπει τους γάλλους μουσουλμάνους ως «αποικιστές» και τη μετανάστευση ως «εισβολή».

«Η δική μου Γαλλία είναι η Ζοζεφίν» διακήρυξε ο γάλλος πρόεδρος, ο Εμανουέλ Μακρόν, βλέποντας πρωτίστως σε αυτήν μία μαχήτρια των ελευθεριών. «Η Ζοζεφίν Μπέικερ είναι η Γαλλία» διακήρυξε με τη σειρά του ο Ερίκ Ζεμούρ, βλέποντας πρωτίστως σε αυτήν ένα πρότυπο «αφομοίωσης». Μιλούν την ίδια γλώσσα αλλά μοιάζει πια αδύνατο να συνεννοηθούν, να καταλάβουν η μία την άλλη, αυτές οι δύο Γαλλίες για τις οποίες γίνεται λόγος εδώ και χρόνια και αυτό είναι το πιο δυσοίωνο, τέσσερις μήνες και κάτι πριν από τις προεδρικές εκλογές.

Ο Ζεμούρ διαθέτει πλέον το δικό του κόμμα, Reconquête, Ανακατάκτηση, από την ισπανική Ρεκονκίστα, τη διαδικασία κατάκτησης των μουσουλμανικών εδαφών της ιβηρικής χερσονήσου από τα χριστιανικά βασίλεια του Βορρά. Διαθέτει και νέο λογότυπο, έναν κλάδο ελαίας στα χρώματα της γαλλικής σημαίας – γιατί στη βερβερική, στη γλώσσα των (εβραίων) προγόνων του, «αζεμούρ» σημαίνει «ελιά» και κυρίως γιατί το σύμβολο αυτό ήταν πανταχού παρόν στις απεικονίσεις του Ναπολέοντα και των γάλλων βασιλέων. Διαθέτει και νέο σύνθημα, «το αδύνατο δεν είναι γαλλικό», ναπολεόντειας έμπνευσης και αυτό. Και έναν ιδιαίτερο τρόπο να κλείνει τις ομιλίες του, «Ζήτω η Ρεπουμπλίκ και κυρίως, κυρίως, ζήτω η Γαλλία!», γιατί στα μάτια του η Γαλλία είναι μεγαλύτερη και παλαιότερη από τη Ρεπουμπλίκ, από τη Γαλλική Δημοκρατία – τι είναι άλλωστε η δημοκρατία για κάποιον που υπερασπίζεται τον στρατάρχη Πετέν, έναν συνεργάτη των ναζί, και κηρύττει μόνο το μίσος και την καταστροφολογία;

Η πρώτη επίσημη προεκλογική συγκέντρωση του Ερίκ Ζεμούρ, το απόγευμα της Κυριακής, στο Parc des Expositions του Βιλπέντ, 20 χιλιόμετρα έξω από το Παρίσι, προσέλκυσε κάπου 11.000 ανθρώπους. Και αν έπρεπε να την περιγράψει κάποιος μόνο με μία λέξη αυτή θα ήταν: «βία». Βία στην ομιλία του, βία και στην αίθουσα. Δημοσιογράφοι χρειάστηκε να φυγαδευτούν. Ακτιβιστές της οργάνωσης SOS-Racisme που θέλησαν να στήσουν, στο πίσω μέρος, μια ειρηνική διαμαρτυρία, φορώντας μπλουζάκια που σχημάτιζαν το μήνυμα «Οχι στον ρατσισμό!» ξυλοκοπήθηκαν άσχημα. Από την άλλη πλευρά, κάποιος άρπαξε και τον ίδιο τον Ζεμούρ από τον λαιμό, ενώ περνούσε ανάμεσα από το πλήθος, με τα χέρια θριαμβευτικά υψωμένα, πριν ανεβεί στη σκηνή, συνεργάτες του υποστήριξαν αργότερα πως τραυματίστηκε στον καρπό – θύμα και σωτήρας ταυτόχρονα, εξυπηρετήθηκε το αφήγημα. Και κάπως έτσι, η Μαρίν Λεπέν, ο μπαμπούλας του παρελθόντος, γίνεται μια «νορμάλ», μια «ακίνδυνη» υποψήφια. Πράγματι, «το αδύνατο δεν είναι γαλλικό».