Οταν η βία δεν αρκεί

Μια άλλη πλευρά του Τενεσί Γουίλιαμς και του αμερικανικού Νότου, εξίσου θλιβερή και θλιμμένη αλλά με σαφή χαρακτηριστικά βίας και χυδαιότητας, πραγματεύεται το έργο «Killer Joe» του Τρέισι Λετς. Ενας άλλος «Γυάλινος κόσμος», σπασμένος, κομματιασμένος, με μια διαφορετική ποίηση(;) που φέρνει στη σκηνή μια οικογένεια, ή μάλλον τα απομεινάρια μιας οικογένειας.

Πατέρας, γιος και κόρη μαζί με τη μητριά τους φέρνουν βόλτα μια δύσκολη, σκληρή καθημερινότητα. Οταν ο γιος, καταχρεωμένος έμπορος ναρκωτικών, φτάσει στο απόλυτο μηδέν, αποφασίζει να σκοτώσει τη μητέρα του για να εισπράξει, μαζί με τους δικούς του, την ασφάλεια ζωής της. Για να το πετύχει, ζητά από έναν επαγγελματία εκτελεστή που εργάζεται ως ντετέκτιβ της αστυνομίας του Τέξας να αναλάβει τη δουλειά. Μη έχοντας να του δώσει προκαταβολή, του δίνει ως εγγύηση την αδελφή του – με τη σύμφωνη γνώμη και του πατέρα τους. Το κορίτσι, ένα αθώο πλάσμα που έχει μείνει έξω από τον βούρκο που τους έχει όλους καταπιεί, μετατρέπεται σε αντικείμενο συναλλαγής.

Η βρώμικη δουλειά γίνεται από αυτόν τον σύγχρονο καουμπόι που στο μεταξύ έχει εγκατασταθεί και αλώνει τους πάντες και τα πάντα. Μόνο που οι εξελίξεις είναι ανεξέλεγκτες και οι συνέπειες ανατρεπτικές.

Αμερικανός θεατρικός συγγραφέας, σεναριογράφος και ηθοποιός, βραβευμένος με Πούλιτζερ και Τόνι, ο Τρέισι Λετς (Tracy Letts, 1965) έγραψε το 1993 το «Killer Joe» με αφετηρία την κατάρρευση του αμερικανικού ονείρου μέσα στο σύγχρονο σκηνικό. Το έργο, είκοσι χρόνια μετά, μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη με πρωταγωνιστή τον Μάθιου ΜακΚόναχι. Με την παθογένεια της οικογένειας στο επίκεντρο, ο Λετς συνδυάζει ακραίες καταστάσεις, όπου η φτώχεια και η βία καθορίζουν τις ζωές των ανθρώπων. Η γυναίκα παραμένει είδος δεύτερης κατηγορίας, χρηστικό αντικείμενο και δέκτης κάθε είδους βίας.

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ. Ο Γιάννης Στάνκογλου επέλεξε, στην πρώτη του σκηνοθεσία, ένα έργο που συνδυάζει ακραία και συγχρόνως ρεαλιστικά στοιχεία και μια θεματολογία διαχρονική – μέσα στην υπερβολή της, αλλά εξαιρετικά επίκαιρη. Η παράσταση ακολουθεί τα βασικά χαρακτηριστικά του έργου, μέσα σε ένα εξίσου ρεαλιστικό σκηνικό, που θέλει να αποτυπώσει το σαθρό και αρρωστημένο της συνθήκης ζωής των ηρώων του Λετς. Περιθωριακοί όλοι τους – εκτός από την κόρη, που μοιάζει και είναι παράταιρη, και από θύμα θα καταλήξει θύτης.

Ο σκηνοθέτης – και πρωταγωνιστής, καθώς ο Γιάννης Στάνκογλου έχει αναλάβει και τον επώνυμο ρόλο – κάνει εξαρχής σαφείς τις προθέσεις του. Θέλει να δημιουργήσει μια φυσική ατμόσφαιρα νοσηρής παρακμής. Θέλει να αναπαραστήσει το βίαιο αυτών των ανθρώπων με αντίστοιχες σκηνές (ξυλοδαρμός, αίμα, σεξ), ενταγμένο σε μια κανονικότητα – εξού και το γυμνό. Ωστόσο ένα τόσο ρεαλιστικό θέατρο έχει υψηλές απαιτήσεις. Δεν αρκεί το ξύλο και τα μαυρισμένα μάτια για να το πετύχει κανείς αυτό. Και η παράσταση «Killer Joe» διαχειρίζεται τα τεκταινόμενα χωρίς να φτάσει στο βάθος τους. Λείπουν η εσωτερική ένταση, ο φόβος και η αγωνία των ηρώων που σπαράζουν και βυθίζονται μέσα στον βούρκο της ζωής τους. Μοιραία η σκηνοθετική γραμμή που προσπαθεί, χωρίς να καταλήγει στο ουσιαστικό, συμπαρασύρει και τους ηθοποιούς: Παίζουν, υποδύονται, χειρονομούν και χειροδικούν αλλά δεν «είναι». Η απόσταση από τον υπόκοσμο του αμερικανικού Νότου παραμένει μεγάλη…

Για τον Εκτορα

Τολμηρό και ενδιαφέρον το εγχείρημα, σχεδόν προκλητικό στο άκουσμά του, αποδεικνύεται όμως βαθιά απολαυστικό όσο και πρωτότυπο. Με τον λόγο και την αφήγηση να πρωτοστατούν, ο Δημήτρης Λάλος με το ταλέντο και τη φωνή του μας (επανα)συστήνει τον Εκτορα με απώτερο στόχο την «αποκατάσταση» του ονόματος και της φήμης του ομηρικού ήρωα. Κι έτσι να οδηγηθεί στην κάθαρση.

Στην παράσταση «Εκτορος Κάθαρσις» (θέατρο Tempus Verum – Εν Αθήναις) επιστρατεύεται η ραψωδία ως θεατρικό μέσο, με το κείμενό της να είναι το αποτέλεσμα της σύνθεσης των στίχων που αφορούν τον ήρωα του Τρωικού Πολέμου -από τον ηθοποιό και σκηνοθέτη. Ετεροαναφορικοί ή αυτοαναφορικοί οι στίχοι αυτοί γεννούν εικόνες που μεταφράζονται μέσα από την αφήγηση και τη φαντασία του θεατή σε ζωντανές θεατρικές σκηνές. Μάχες και πολεμικές αντιπαραθέσεις, έχθρες και απειλές, προσωπικές και οικογενειακές σχέσεις, θύτες και θύματα, νίκες, ήττες, ιδανικά -αγάπη και θάνατος. Εχουν βία και αίσθημα, έχουν δύναμη και ζωντάνια.

Είναι απίστευτη η δυναμική που κρύβει ο λόγος – στην έξοχη μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη, έτσι όμως μοιράζεται μέσα από την αφήγηση του υποκριτή στο κοινό. Μόνος επί σκηνής, ο Δημήτρης Λάλος συνδιαλέγεται με τον Ομηρο και φέρνει τον Εκτορα ενώπιον του κοινού. Ολοι είναι εκεί, παρόντες: η Ανδρομάχη και ο Αστυάνακτας, ο Πρίαμος και η Εκάβη, ο Πάρης, ο Αχιλλέας. Συνοδεία ζωντανής μουσικής – μαζί με τον αφηγητή Δημήτρη Λάλο, ο Αλέξης Κωτσόπουλος και το όργανό του, δημιουργούν ένα ολόκληρο σύμπαν.

Ηθοποιός υψηλών αποδόσεων και λεπτών κραδασμών ο Δημήτρης Λάλος προτείνει μια θεατρική τελετουργία με την «Εκτορος Κάθαρσις». Την ίδια στιγμή που οι ομηρικοί στίχοι ηχούν σαν παραμύθι, έστω κι αν δεν ξεκινάει με το «μια φορά κι έναν καιρό». Αλλωστε οι ραψωδοί ήταν οι πρώτοι – προφορικοί – παραμυθάδες. Γι’ αυτό και η παράσταση είναι και μια επιστροφή στην απαρχή των λέξεων και του λόγου. Με τη λιτότητα και την ποίηση που διατρέχει το Ομηρικό Επος.