Ενας καταιγισμός λέξεων

ια συνάντηση, μια κατά μέτωπον αναμέτρηση, μια μονομαχία: Αυτό είναι το έργο «2 Αδελφές, Μυρτώ & Γιούλικα» του Πασκάλ Ραμπέρ (Pascal Rambert, 1962) που ξεκίνησε τις παραστάσεις του στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης. Δύο γυναίκες, δύο αδελφές, που έχουν χρόνια να συναντηθούν, βρίσκονται ενώπιος ενωπίω μετά τον θάνατο της μητέρας τους. Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή και για τις δύο, τα συναισθήματα που μοιράζονται η μία για την άλλη μπορεί να αποδεικνύονται πιο έντονα από αυτά που τους έχει προκαλέσει η απώλεια. Κι έτσι η σκηνή μετατρέπεται σε γήπεδο, ή μάλλον σε ρινγκ.

Ο γάλλος συγγραφέας, σκηνοθέτης και χορογράφος Πασκάλ Ραμπέρ αποτελεί μια ιδιαίτερη περίπτωση δημιουργού κυρίως στη σκηνή αλλά και στη μεγάλη οθόνη. Εμπνευσή του στάθηκαν, μεταξύ άλλων, ο Αντουάν Βιτέζ και η Πίνα Μπάους. Ο ίδιος υπογράφει τις δικές του παραγωγές, οι περισσότερες από τις οποίες είναι βασισμένες σε συγκεκριμένους ηθοποιούς. Συνεργάζεται με θέατρα της πατρίδας του, ενώ παράλληλα ταξιδεύει, με τα έργα του να μεταφράζονται και να παίζονται ανά τον κόσμο, με ντόπιους καλλιτέχνες. Εχει βραβευτεί από την Κομεντί Φρανσέζ (Comédie Française) και έχει λάβει το Μεγάλο Βραβείο Δραματικής Λογοτεχνίας.

Ο Ραμπέρ εμπνεύστηκε τις «2 Αδελφές» πριν από τέσσερα χρόνια, όταν κατά τη διάρκεια μιας πρόβας το βλέμμα του παγιδεύτηκε από μια σκηνή ανάμεσα σε δύο γυναίκες, δύο συγκεκριμένες ηθοποιούς (Marina Hands – Audrey Bonnet). Εγραψε για εκείνες τις «2 Αδελφές («Soeurs») Marina et Audre» και στη συνέχεια μετέφερε το ίδιο έργο σε άλλους τόπους, άλλες σκηνές, με άλλες ηθοποιούς και σε άλλες γλώσσες.

Τώρα είναι η πρώτη φορά που έρχεται στην Ελλάδα για να δουλέψει με ηθοποιούς της χώρας μας. Η επιλογή της Μυρτώς Αλικάκη και της Γιούλικας Σκαφιδά έγινε ύστερα από ακρόαση. Ο ίδιος άλλωστε επηρεάζεται, εμπνέεται και καθορίζεται από την ενέργεια που εκπέμπει κάθε καλλιτέχνης, γι’ αυτό και οι παραστάσεις «ανανεώνονται» και προσαρμόζονται σε αυτή τη μεταβαλλόμενη ενέργεια.

Θαυμαστής ή μάλλον εραστής των λέξεων, ο Πασκάλ Ραμπέρ παραδίδει ένα κείμενο που πέρα από την ένταση και το συναίσθημα που προκαλεί, είναι γεμάτο λέξεις – η μετάφραση της Εφης Γιαννοπούλου αποδίδει το νόημα με την ένταση που απαιτείται.

ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΟΣ. Λέξεις οργανωμένες, λέξεις βαλμένες στη σειρά που σχεδόν «βομβαρδίζουν» τον θεατή με τον συνδυασμό τους, λέξεις εύκολες και δύσκολες, λέξεις με βάρος ή και χωρίς. Πολύπλοκες ή απλές, σύνθετες και μεγάλης ακρίβειας, ενίοτε χειρουργικής, δημιουργούν έναν σκηνικό κόσμο με ρεαλιστικά χαρακτηριστικά. Ωστόσο αυτός ο καταιγισμός γίνεται κουραστικός, όταν η χρήση των λέξεων μοιάζει σχεδόν εσκεμμένη και λιγότερο χρήσιμη για την εξέλιξη της σύγκρουσης.

Οι δύο αδελφές συναντιούνται σε μια αρχικά άδεια σκηνή – κατά τη διάρκεια της παράστασης θα γεμίσει από χρωματιστές πλαστικές καρέκλες, που η μία θα βάζει σε σειρά και τάξη και η άλλη θα προσπαθεί να ανατρέψει. Εκεί, στον χώρο που η Μυρτώ θα δώσει μια διάλεξη, εισέρχεται με τη βαλίτσα της η Γιούλικα. «Δεν με ειδοποίησες» λέει η μία στην άλλη και ο «αγώνας» αρχίζει αναδεικνύοντας δύο τόσο διαφορετικές αλλά και συγχρόνως τόσο αλληλοσυμπληρωματικές γυναίκες.

Η Μυρτώ Αλικάκη φέρει από την αρχή την ατμόσφαιρα της ηρωίδας και του συγγραφέα: Είναι εκείνη που έμεινε πίσω, που υπέμεινε, που δοκιμάστηκε. Με την ερμηνεία της αγγίζει ακραίες περιοχές. Η Γιούλικα Σκαφιδά – εκείνη που επιστρέφει – μοιάζει να βρίσκει τον σκηνικό βηματισμό της σταδιακά, πριν και οι δύο καταλήξουν στην καταληκτική έκρηξη.

Διαχρονικός και σύγχρονος
Εκατό χρόνια από τη γέννηση του Ιάκωβου Καμπανέλλη συμπληρώνονται την Πέμπτη 2 Δεκεμβρίου 2021 – τον περασμένο Μάρτιο έκλεισε μια δεκαετία από τον θάνατό του (29 Μαρτίου 2011). Γεννήθηκε στη Νάξο το 1921 και χαριτολογώντας έλεγε και απολάμβανε πως ήρθε στον κόσμο έναν αιώνα μετά την Ελληνική Επανάσταση: Ετος Καμπανέλλη πάντως, όπως ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισμού ανακηρύχθηκε το 2022 – για να μη συμπέσει με τους εορτασμούς από τα 200 του 1821…
«Νομίζω πως το θέατρο δεν θα πάψει ποτέ να υπάρχει. Νομίζω, όσο κι αν αυτό μπορεί να ακούγεται σαν παράδοξο, πως αυτή η πανάρχαια Τέχνη, είναι και Τέχνη του μέλλοντος. Οχι επειδή θα το θέλουν αυτό οι δημιουργούντες το θέατρο, συγγραφείς, ηθοποιοί, σκηνοθέτες και λοιποί συντελεστές κάθε θεατρικής παράστασης, αλλά επειδή θα το θέλει και στο μέλλον το κοινό, οι θεατές, εσείς»: Με αυτά τα λόγια ξεκινούσε το δικό του μήνυμα για την Παγκόσμια Ημέρα Θεάτρου το 2001 – και δύσκολα θα μπορούσε να διαφωνήσει κανείς μαζί του. Γιατί αυτό ήταν ο Ιάκωβος Καμπανέλλης, διαχρονικός και σύγχρονος. Και αγαπούσε πολύ το θέατρο.
Ηθοποιός άλλωστε ήθελε να γίνει, μια επιθυμία που ούτε ο ίδιος μπορούσε να εξηγήσει καθώς στα νεανικά του χρόνια ούτε παραστάσεις έβλεπε ούτε επαφή με τον καλλιτεχνικό χώρο είχε. Ακόμα κι όταν γύρισε από το Μαουτχάουζεν πάλι ηθοποιός ήθελε να γίνει. Επειδή όμως δεν τα κατάφερε όπως είχε παραδεχτεί, στράφηκε στη συγγραφή θεατρικών έργων. Το σίγουρο είναι πως η ατμόσφαιρα του θεάτρου τον μάγευε.
Κι ας απορούσε πως με τη βιωμένη εμπειρία του στρατόπεδου στις αποσκευές του η θεατρική τέχνη με την ψευδή της συνθήκη κατάφερνε να τον συγκλονίσει. Πώς δηλαδή μια παράσταση έκλεβε από τη ζωή και γινόταν η ίδια ζωή.
Βαθιά ανθρώπινος, όπως και τα έργα του, ο Καμπανέλλης άφησε μια μεγάλη παρακαταθήκη κι ένα διπλό αποτύπωμα, αποδεικνύοντας ότι μπορείς να είσαι και σημαντικός και σεμνός. Ηταν ο δικός του τρόπος να παραμείνει αθάνατος…