Οι προηγούμενες αποδόσεις καθορίζουν τις μελλοντικές…

Την περασμένη εβδομάδα υπήρξαν στην Ελλάδα δυο αθλητικά πάρτι που καταστράφηκαν από ομάδες σε αυτά φιλοξενούμενες. Την περασμένη Κυριακή σαράντα χιλιάδες οπαδοί της ΑΕΚ πήγαν στο ΟΑΚΑ για να δουν την Ενωση να κερδίζει επιτέλους μετά από τρία χρόνια τον Ολυμπιακό: τελικά είδαν τον Ολυμπιακό να βάζει τρία γκολ και να φεύγει νικητής. Μια μέρα μετά κάποιες χιλιάδες οπαδοί του Ολυμπιακού γέμισαν το ΣΕΦ για να δουν, όχι απλά μια νίκη της ομάδας τους με τον αιώνιο αντίπαλο Παναθηναϊκό, αλλά έναν αληθινό θρίαμβο. Πριν από το ματς ο Ολυμπιακός ήταν αήττητος στο ΣΕΦ και ο ΠΑΟ έκανε συλλογή από ήττες στην Ευρωλίγκα. Μετά το ματς ο Νέντοβιτς και η παρέα του πανηγύρισαν και γυρίζοντας στη βάση τους γνώρισαν την αποθέωση από μερίδα των οργανωμένων οπαδών του ΠΑΟ. Ενώ στο ΣΕΦ έπεσε νεκρική σιγή από τη στιγμή που ο Σαντ Ρος ευστόχησε σε ένα σουτ έξω από τα 6,25 – του συμβαίνει σπάνια, αλλά το κατάφερε την κατάλληλη στιγμή.

Ψυχολογία
Στην Ελλάδα όταν μιλάμε για αθλητισμό (ειδικά για ομάδες…) κάνουμε πολύ συχνά αναφορά στην ψυχολογία – κατά τη γνώμη μου οι πιο πολλές από αυτές τις αναφορές είναι μάλλον κωμικές. Το αστείο προκύπτει από το ότι αναφερόμαστε στις ομάδες σαν να μην είναι σύνολα (οργανισμοί ολόκληροι…) αποτελούμενα από πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους, αλλά σαν να είναι κάτι σαν ένας άνθρωπος, που «ζει και αναπνέει για τα ντέρμπι», «αντιδρά όταν βρίσκεται με την πλάτη στον τοίχο», «καταθέτει την ψυχή του» και άλλα πολλά τέτοια. Στο μπάσκετ στον κατάλογο των κλισέ προστέθηκαν τελευταία και πολλά αμερικάνικα – ας είναι καλά το ΝΒΑ και οι φανς του. Ετσι διαβάζεις π.χ. ότι σε μια ομάδα λειτουργεί το «refuse to lose» – κι αναρωτιέσαι πού διάβολο το βρίσκεις αυτό και γιατί δεν πάνε να το αγοράσουν και οι αντίπαλοι.

Νικητής
Ολα αυτά είναι ωραία για ένα λόγο: γιατί αρέσουν πολύ στους οπαδούς να τα ακούν και να τα πιστεύουν. Για τον οπαδό η ομάδα είναι πραγματικά πάντα μια γροθιά και πως αρκεί κάποιος παίκτης να φορέσει τη φανέλα της για να μάθει τα μυστικά της, να αποκτήσει DNA νικητή. ‘Η τη σφραγίδα του loser αν τα πράγματα δεν πάνε καλά κι ο οπαδός θυμώσει.

Ζιοβάνι
Φυσικά δεν ισχύει τίποτα από αυτά. Κάθε ομάδα αποτελείται από πολλούς διαφορετικούς ανθρώπους που δύσκολα έχουν την ίδια προσέγγιση του παιχνιδιού: άλλοι είναι περισσότερο αγχώδεις, άλλοι πιο cool, άλλοι τη δυσκολία ενός ματς δεν την καταλαβαίνουν γιατί είναι ξένοι. Ο Ζιοβάνι π.χ., αυτός ο καταπληκτικός αρτίστας, ποτέ δεν καταλάβαινε τη διαφορά του Τσάμπιονς Λιγκ και του ελληνικού πρωταθλήματος! Οσο για την περίφημη «εμψύχωση» κι αυτή δεν αποδίδει πάντα, όχι γιατί ο εμψυχωτής δεν ξέρει τη δουλειά, αλλά γιατί όσοι τον ακούν δεν ξέρεις τι καταλαβαίνουν. Ο Κυριάκος Καραταΐδης τον καιρό που ο Ολυμπιακός έχανε πάντα εκτός έδρας στην Ευρώπη μου είχε πει ότι κάποτε στο Οπόρτο υπήρξε η μεγαλύτερη επιχείρηση εμψύχωσης όλων των εποχών. Πριν αρχίσει το ματς είχαν όλοι υπερφανατιστεί με όρκους νίκης κ.λπ. Χτυπούσαν τα ντουλάπια στα αποδυτήρια: οι Πορτογάλοι αναρωτιόντουσαν τι συμβαίνει. Και μόλις άρχισε το ματς στο πέμπτο λεπτό ο Ολυμπιακός έχανε με 1-0…

Υπερβολές
Από τη στιγμή που παίκτες, προπονητές, ακόμα και παράγοντες λειτουργούν διαφορετικά η συζήτηση «περί ψυχολογίας της ομάδας» ή οι διάφορες επισημάνσεις του τύπου «αυτοί είναι losers και οι άλλοι νικητές» είναι υπερβολές. Κι όμως, όσο παράξενο και να μοιάζει, υπάρχει κάτι που μετατρέπει τις ομάδες, υπό προϋποθέσεις, σε κάτι που μοιάζει με ενιαίο μηχανισμό. Δεν έχει να κάνει με την ψυχολογία, ούτε φυσικά με τη μεταφυσική. Δεν είναι εύκολα εξηγήσιμο, αλλά είναι υπαρκτό: υπάρχουν μέσα στη σεζόν παιχνίδια που σου δίνουν την εντύπωση πως μια ομάδα γίνεται πραγματικά μια γροθιά. Συνήθως συμβαίνει όταν αντιλαμβάνονται όλοι τη δυσκολία του ματς.

Ζέμαν
Κάποτε ο σπουδαίος τεχνικός Ζντένεκ Ζέμαν προπονούσε τη Λάτσιο. Ηταν ένας μεγάλος δάσκαλος επιθετικού ποδοσφαίρου: οι ομάδες του υπήρξαν από τις επιθετικότερες που έχω δει. Στο πρώτο ντέρμπι που έδωσε ως προπονητής της Λάτσιο κόντρα στη Ρόμα όταν πριν από αυτό ρωτήθηκε για τη στρατηγική του, είπε ότι δεν θα αλλάξει τίποτα διότι είναι ένα ματς που δίνει τρεις βαθμούς όπως όλα. Η ομάδα του έχασε από τη Ρόμα με 3-0 κι εναντίον του υπήρξαν διαδηλώσεις οπαδών! Στα τρία περίπου χρόνια που έμεινε στη Λάτσιο ο Ζέμαν δεν ξαναέχασε άλλο ντέρμπι. Και δεν είπε ποτέ του ότι αυτό είναι ένα ματς σαν όλα τα άλλα.

Υποστήριξη
Τι θέλω να πω; Πως υπάρχουν παιχνίδια που κάποιες ομάδες ξέρουν να τα προετοιμάζουν ενώ κάποιες άλλες, μπερδεμένες λιγάκι από προηγούμενες αποτυχίες, τα υποφέρουν, όποια κι αν είναι η υποστήριξη από τους οπαδούς τους. Συχνά μάλιστα όσο μεγαλύτερη είναι αυτή τόσο πιο μεγάλο είναι και το πρόβλημα! Είναι θέμα «ψυχολογίας»; Οχι ακριβώς. Θα έλεγα ότι είναι συνήθως θέμα διαχείρισης της όποιας δυσκολίας από την πλευρά των διοικήσεων. Αν ξέρουν πώς να επιβάλουν ένα συναγερμό, αν μπορούν να μεταδώσουν σε παίκτες και προπονητές την υποχρέωση να αγωνιστούν όσο σοβαρότερα μπορούν, τότε οι ομάδες μπορεί να κάνουν εμφανίσεις αληθινά εξαιρετικές και συχνά κόντρα στο μομέντουμ της στιγμής. Ο Ολυμπιακός είχε βάλει περισσότερα από δυο γκολ στο πρωτάθλημα μόνο στον Απόλλωνα: κι όμως πέτυχε τρία σε βάρος της ΑΕΚ που τον περίμενε με το μαχαίρι στα δόντια. Ο ΠΑΟ του μπάσκετ κατέβηκε στο ΣΕΦ με πολλά ερωτηματικά για τις δυνατότητές του. Βρέθηκε να χάνει με 14 πόντους. Αλλά έχοντας επίγνωση της αποστολής γύρισε το ματς. Να σημειώσω και κάτι άλλο: ο Ολυμπιακός στο ΟΑΚΑ είχε οκτώ παίκτες που δεν είχαν αγωνιστεί όταν πέρυσι ο Ολυμπιακός είχε κερδίσει με 5-1 την Ενωση στο ίδιο ματς. Αλλά όλοι είχαν επίγνωση της αποστολής – πράγμα που δεν είναι θέμα ψυχολογίας, ούτε «φανέλας», αλλά διοικητικής καθοδήγησης κυρίως.

Αποδόσεις
Και μετά υπάρχει και κάτι άλλο που πάντα παίζει ρόλο στις ομάδες σε αυτές τις περιπτώσεις: οι διηγήσεις των προηγούμενων. Αν έχεις να θυμάσαι μόνο ήττες το ματς γίνεται ένας μεγάλος μπελάς. Ο Τιμούρ Κετσπάγια μου έλεγε κάποτε πως πριν από ένα ματς με τον Ολυμπιακό είχε παρακαλέσει τους παλιότερους παίκτες του στην ΑΕΚ να μη μιλάνε για τον αντίπαλό τους: «Είχαν να πουν μόνο πράγματα που προκαλούσαν κατάθλιψη», είχε πει. Οσο κι αν λέμε πως ένα ματς είναι κάθε φορά μια καινούργια αυτοτελής ιστορία, φαίνεται πως οι προηγούμενες αποδόσεις καθορίζουν τις μελλοντικές…