«Ο οίκτος γεννιέται από τον φόβο»

Υπήρξε κάτι που εσείς προσωπικά πήρατε από την ταινία «Τα όριά μας», όχι τόσο ως σκηνοθέτης αλλά ως άνθρωπος;

Με τον Γιάννη Χατζήμπεη ήμασταν φίλοι, αλλά όταν αποφασίσαμε να κάνουμε την ταινία συμβιώσαμε. Από αυτή τη συμβίωση το κυριότερο πράγμα που πήρα ήταν μαθήματα χαράς της ζωής. Το να βάζεις ένα στοίχημα σαν το Ιronman στη ζωή σου είναι μια τρέλα, πόσω μάλλον εάν έχεις και κάποια αναπηρία. Σε όλον τον αγώνα δεν είδα άλλον αθλητή με αναπηρία εκτός από τον Γιάννη. Ολοι αυτοί οι 3.150 αρτιμελείς αθλητές κατά τη διάρκεια του αγώνα πονούν φριχτά αλλά δεν αφήνουν τον πόνο να γίνει θλίψη. Αυτή είναι η αισιοδοξία που τους εκτοξεύει από την εκκίνηση ως τον τερματισμό και αυτό είναι το μάθημα που πήρα από την ταινία.

Πριν από τηνγνωριμία σας με τον Γιάννη Χατζήμπεη, είχατε παρακολουθήσει ποτέ Παραολυμπιακούς Αγώνες;

Βέβαια. Παρακολουθώ τους Παραολυμπιακούς Αγώνες με το ίδιο ενδιαφέρον, αν όχι μεγαλύτερο, απ’ ό,τι τους Ολυμπιακούς. Αυτό που μας προσφέρουν οι αγώνες γενικά είναι μια δυναμική έκφανση της ομορφιάς του ανθρώπινου σώματος με την έννοια της απόδοσης που μπορεί κανείς να πετύχει ύστερα από σκληρή προετοιμασία. Στην ταινία κορυφαίοι αρτιμελείς αθλητές (Μαθάς, Κρομμύδας, Σκουλαρίκης, Ντενίζ Δημάκη) μιλούν για την προετοιμασία. Η πάλη που έχει κάνει μια αρτιμελής αθλήτρια με τα ελαττώματά της για να φτάσει να αγωνίζεται κάπου δεν φαίνεται. Στους Παραολυμπιακούς το σωματικό ελάττωμα φαίνεται. Το βλέπεις να ξεπερνιέται από το ψυχικό σφρίγος του αθλητή. Αυτό εννοώ δυναμική έκφανση της ομορφιάς.

Πιστεύετε ότι οι Παραολυμπιακοί Αγώνες, όπως γενικότερα ο αθλητισμός για άτομα με αναπηρία, είναι αν όχι παραγνωρισμένα ζητήματα, πάντως ελάσσονος σημασίας, τουλάχιστον για τους αρτιμελείς θεατές; Και αν ναι, γιατί;

Στον καιρό του Αριστοτέλη ένας ανάπηρος ως δημόσιο θέαμα δεν μπορούσε να είναι τίποτ’ άλλο παρά γελωτοποιός. Οι άνθρωποι γελούσαν με την αναπηρία των άλλων, ενώ σήμερα εμείς οι δυο συζητούμε για το πόσοι μπορούν να εκτιμήσουν την ομορφιά ενός παραολυμπιακού αθλητή. Αρα έχουμε κάνει σημαντικά βήματα. Τώρα, ενώ μιλάω για την ομορφιά, σκέφτομαι το κιτς, την κακογουστιά που με την ομορφιά πάει πάντα παρέα. Υπάρχει πιο φανερή πραγμάτωση του κιτς από εκείνη των Ολυμπιακών Αγώνων, των βραβείων EΜΜΥ κ.λπ.; Κάνουν ακριβώς αυτό που λέει ένας ήρωας του Κούντερα: «Προσπαθούν να δείξουν έναν κόσμο όπου τα σκατά δεν υπάρχουν!». Ο ίδιος χαρακτήρας όμως παρακάτω μιλάει και για ένα «απολυταρχικό κιτς». Είναι η αισθητική που επιβάλλουν τα απολυταρχικά καθεστώτα. Αλλά παρεισφρέει και στη δημοκρατία. Να συγκινείσαι εκεί που «πρέπει να συγκινηθείς», να σέβεσαι την κυρίαρχη ηθική, να μην κοροϊδεύεις, να μην ειρωνεύεσαι.

Το χειρότερο πράγμα όχι μόνο για έναν αθλητή με αναπηρία, αλλά για κάθε άνθρωπο με αναπηρία, θεωρώ ότι είναι να τον αντιμετωπίζουν με «κατανόηση», η οποία μεταφράζεται σε οίκτο. Ηταν μια παγίδα που καταφέρατε να αποφύγετε στην ταινία σας. Πώς;

Αυτή την παγίδα χρειάστηκε να την ξεπεράσω πολύ νέος. Στα γυρίσματα της «Φανουρόπιτας» ήμουν 28 χρονών και έπρεπε να συνεργαστώ με ΑμεΑ, όπως η Ειρήνη Ζαχαρά και η Ειρήνη Μαυροματάκη, που έγινε ηθοποιός. Εκείνες μου έδωσαν τα πρώτα μαθήματα ενώ ήταν 18 χρονών, είχαν μόλις τελειώσει το λύκειο. Σε αυτή την ταινία ο Γιάννης μιλάει λίγο. Κάνει μια εξομολόγηση ζωής στην αρχή και μια στο τέλος. Στη δεύτερη λέει πως δεν κρύβει το χέρι που του λείπει. Αντίθετα το αφήνει να το βλέπουν οι άλλοι γιατί κατανοεί την «περιέργειά» τους και θέλει να τους δώσει χρόνο να επεξεργαστούν και να δεχθούν την αναπηρία του όπως την έχει δεχθεί κι αυτός. Ο οίκτος, όπως και η αποστροφή, πηγάζουν από τον φόβο. Βλέποντας έναν άνθρωπο που του λείπει το ένα χέρι φοβόμαστε μην το πάθουμε κι εμείς. Ο Γιάννης, με τον τρόπο του, μας μαθαίνει να ξεπερνάμε αυτόν τον φόβο.

INFO

Δαναός, 27-28/11, 1/12. Ταινιοθήκη: 28/11, 2- 5/12. Εισιτήριο: 6 ευρώ. Στις προβολές της πρώτης εβδομάδας ο Γιάννης Χατζήμπεης και ο Δημήτρης Γιατζουζάκης θα είναι παρόντες (μαζί ή εναλλάξ).