Η ζωή του Ελ Γκρέκο από τα γαλλικά ως τα κινεζικά

Τι θα μπορούσε να προσφέρει ένα ακόμα βιβλίο για τον σπουδαίο Δομήνικο Θεοτοκόπουλο; Μια άλλη ματιά ίσως πάνω στη ζωή και το έργο του, που ξεκίνησε από τη γενέτειρά του Κρήτη και αργότερα, στην Ιταλία και στην Ισπανία, εξέλιξε την τέχνη του. Αυτό ακριβώς κάνει ο συγγραφέας και σκηνοθέτης Μπάμπης Πλαϊτάκης στο ιστορικό μυθιστόρημα «Ο Γκρέκο και ο μέγας ιεροεξεταστής (Πατέρα Γκρέκο)», όπου εξετάζει επίσης τη σχέση του Γκρέκο με τον γιο του Γιωργή Μανουήλ και τις διαμάχες του με την Καθολική Εκκλησία.

Το βιβλίο κυκλοφόρησε στην πρώτη του έκδοση στην Ελλάδα το 2001, με τον τίτλο «Πατέρα Γκρέκο» (εκδόσεις Μινώταυρος) και σε δεύτερη έκδοση, το 2003, από τις εκδόσεις Εξάντας ως «Ο Γκρέκο και ο μέγας ιεροεξεταστής». Η επανακυκλοφορία του φέτος από τις εκδόσεις 24 Γράμματα οφείλεται στην ανάγκη του συγγραφέα να εμπλουτίσει με εικονογράφηση το αρχικό κείμενο, το οποίο μάλιστα μεταφράστηκε σε αρκετές γλώσσες. Ενδεικτικά, το 2012  «Ο Γκρέκο και ο μέγας ιεροεξεταστής» εκδόθηκε στην Κίνα από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις του Πεκίνου (πόλη στην οποία ο συγγραφέας πήγε για να δώσει δυο διαλέξεις –  στο Πανεπιστήμιο του Πεκίνου και στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Κίνας), ενώ το 2014 εκδόθηκε στην Ισπανία από τις εκδόσεις Milenio. Το 2019 επανεκδόθηκε στο Παρίσι από τις εκδόσεις Complicités με αφορμή τη σημαντική έκθεση στο Grand Palais – τη μεγαλύτερη για τον Ελ Γκρέκο που έχει γίνει στη Γαλλία. Λεπτομέρεια που αξίζει να σημειωθεί: στην ισπανική έκδοσή του από τις Milenio με τίτλο «El Greco y el Gran Inquisidor» πωλείται από 124 έως 226 δολάρια από το διαδικτυακό βιβλιοπωλείο δυσεύρετων εκδόσεων www.abebooks.com.

Από πού προέρχεται η αγάπη σας για το έργο του Ελ Γκρέκο και τι σας ώθησε να γράψετε ένα βιβλίο για αυτόν;

Ξεκινάει από τα παιδικά μου χρόνια, από την εποχή που ζούσα στη γενέτειρά μου, το Ηράκλειο Κρήτης, που υπήρξε και γενέτειρα του Γκρέκο. Μεγάλωσα με τρία πρότυπα: Ελευθέριος Βενιζέλος για την πολιτική, Νίκος Καζαντζάκης για τα γράμματα και Δομήνικος Θεοτοκόπουλος για την τέχνη. Μεγάλος πια αποφάσισα να ασχοληθώ σοβαρά με την «περίπτωση» Ελ Γκρέκο, που θαύμαζα από μικρός.

Πόσο χρόνο χρειαστήκατε για να ολοκληρώσετε το μυθιστόρημα και ποια ήταν η μεγαλύτερη δυσκολία στη συγγραφή του;

Αφιέρωσα πάνω από πέντε χρόνια – έρευνα, ταξίδια, συγγραφή – και σχεδόν έναν χρόνο για να ξαναγράψω το βιβλίο μου στα γαλλικά. Η μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισα ήταν τα κενά που υπάρχουν στην πορεία της ζωής του, ειδικά στην κρητική και ιταλική του περίοδο. Για την ισπανική περίοδο διαθέτουμε περισσότερα ντοκουμέντα. Επρεπε λοιπόν να καλύψω αυτά τα κενά επινοώντας καταστάσεις που να «δένουν» με τις προηγούμενες αλλά και με τις επόμενες. Ετσι οδηγήθηκα στο να επινοήσω την εκδίωξή του από το Παλάτσο Φαρνέζε στη Ρώμη. Το βιβλίο είχε ήδη ολοκληρωθεί όταν ανακαλύφθηκε μια άγνωστη μέχρι τότε επιστολή του Γκρέκο στην Ιταλία, όπου ούτε λίγο ούτε πολύ ο ίδιος ο Θεοτοκόπουλος επιβεβαίωνε αυτό το γεγονός – διαμαρτυρόμενος στον καρδινάλιο για αυτή την εκδίωξη… Αυτό ήταν και η μεγαλύτερη απολαβή και συγκίνηση που ένιωσα γράφοντας αυτό το βιβλίο.

Τι θα πρέπει να περιμένει ο αναγνώστης από τη νέα έκδοση, είτε έχει στη διάθεσή του την παλιά είτε όχι;

Η νέα έκδοση ανταποκρίνεται σε μια βαθιά επιθυμία μου που δεν μπορούσα να ζητήσω διότι το κόστος της έκδοσης θα ήταν υψηλό: το κείμενο να συνοδεύεται κι από τα πιο σημαντικά έργα του Θεοτοκόπουλου. Οι πρώτοι που το έκαναν ήταν οι Πανεπιστημιακές Εκδόσεις του Πεκίνου κι αυτό ήταν μια ευχάριστη έκπληξη για μένα όταν πήγα στην Κίνα. Και σήμερα έχω την ικανοποίηση να το δω στην Ελλάδα. Σε αυτή εδώ την έκδοση η ποιότητα είναι ξεχωριστή: η σελιδοποίηση είναι πολύ προσεγμένη, το κείμενο αναπνέει καλύτερα, η ανάγνωση είναι πιο ευχάριστη και στο τέλος ο αναγνώστης μπορεί να δει τα πλέον εμβληματικά έργα του Γκρέκο και να τα συνδέσει με το κείμενο του βιβλίου.

Σας κάνει εντύπωση η αποδοχή που έχει το βιβλίο σε τόσο πολλές, διαφορετικής κουλτούρας χώρες ή απλώς το όνομα «Ελ Γκρέκο» είναι τόσο ισχυρό;

Σίγουρα το όνομα «Ελ Γκρέκο» έπαιξε μεγάλο ρόλο, αλλά έπαιξαν ρόλο κι άλλοι παράγοντες – δεδομένου ότι κυκλοφορούν αρκετά βιβλία στον κόσμο για τον Γκρέκο. Κατ’ αρχάς το βιβλίο πάτησε πάνω σε γερές ιστορικές βάσεις, ύστερα από πολυετή έρευνα. Και θέλω να πιστεύω ότι έπαιξε ρόλο κι η πρωτότυπη σύλληψη της ζωής του Θεοτοκόπουλου με τρόπο που το έργο να φωτίζει τη βιογραφία και η βιογραφία να αντανακλάται στο έργο. Η δομή, εάν θέλετε, του βιβλίου, η δραματοποίηση της ζωής του Γκρέκο. Σε αυτό βέβαια με βοήθησε και η κινηματογραφική – σκηνοθετική μου εμπειρία. Στην τέχνη, ως γνωστόν, δεν φτάνει να διηγηθείς μια ιστορία, αλλά αυτό που μετράει είναι «πώς» θα διηγηθείς αυτή την ιστορία.