Τα Γλυπτά, η Μελίνα, ο Μπόρις και μια πόρτα

Η επαναφορά στο τραπέζι των συζητήσεων της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα έγινε, για άλλη μία φορά, αφορμή να θυμηθούμε τη Μελίνα Μερκούρη. Ηταν εκείνη που αφύπνισε το αρχαιολογικό μας φιλότιμο όταν το 1982 έθεσε το θέμα στη Γενική Διάσκεψη της Unesco στο Μεξικό. Εκείνη που, το 1983, σχεδόν κουτούλησε (τόσο απειλητικά είχε πλησιάσει το πρόσωπό της στο δικό του) τον διευθυντή του Βρετανικού Μουσείου Ντέιβιντ Ουίλσον όταν του είπε ότι θέλει πίσω τα Μάρμαρα και αυτός της απάντησε ότι υπάρχουν πολλοί Παρθενώνες στον κόσμο. Εκείνη που γινόταν έξαλλη όταν ανέφεραν τα Γλυπτά ως Ελγίνεια. «Δεν υπάρχουν Ελγίνεια! Τι θα πει Ελγίνεια; Υπάρχει ο Δαυίδ του Μιχαήλ Αγγέλου. Ο Μυστικός Δείπνος του Ντα Βίντσι. Ο Ερμής του Πραξιτέλη. Οι ψαράδες του Τέρνερ. Η Καπέλα Σιξτίνα… Δεν υπάρχουν Ελγίνεια Μάρμαρα. Υπάρχουν τα Μάρμαρα του Παρθενώνα».

Το όνειρό της για την επιστροφή των Μαρμάρων δεν είχε κάποια πολιτική σκοπιμότητα ούτε επρόκειτο για υπουργική φιγούρα. Ηταν το δικό της όραμα που προέκυψε από έναν …μεγάλο θυμό – ο θυμός ήταν πάντα για τη Μελίνα Μερκούρη κινητήριος δύναμη. Η απαρχή του βρίσκεται στο 1961, στα γυρίσματα της «Φαίδρας» του Ζυλ Ντασσέν. Υπήρχε μια σκηνή με τη Μελίνα και τον Αντονι Πέρκινς που επρόκειτο να γυριστεί στο Βρετανικό Μουσείο, μπροστά στα Γλυπτά του Παρθενώνα. Δεν τους έδωσαν όμως άδεια για κινηματογράφιση στο συγκεκριμένο σημείο. Εγινε έξαλλη, απείλησε θεούς και δαίμονες, της φαινόταν αδιανόητο ότι απαγόρευαν να φανούν σε μια ελληνική ταινία τα τεμαχισμένα δικά μας μνημεία. Από τότε έκανε την επιστροφή τους σκοπό της ζωής της.

Το 1986, έκανε εκείνη την περίφημη ομιλία στην Οξφόρδη – ήρθε πάλι στην επικαιρότητα αυτές τις μέρες μαζί με τη φωτογραφία της με τον νυν πρωθυπουργό της Βρετανίας – ύστερα από πρωτοβουλία του Μπόρις Τζόνσον, τότε φοιτητή και προέδρου του Oxford Union (πρόκειται για τον παλαιότερο φοιτητικό σύλλογο στον κόσμο). Το αμφιθέατρο ήταν κατάμεστο, τα λόγια και το πάθος της Μελίνας είχαν συνεπάρει τους πάντες, κάποιοι είχαν βουρκώσει, ήταν και η ίδια πολύ συγκινημένη. Πίσω από το βάθρο από το οποίο μιλούσε υπήρχαν οι δύο πόρτες εξόδου. Είχε ζητήσει εκ των προτέρων να υπάρχει πάνω από τη μία πόρτα μια πινακίδα «που θα έγραφε «Yes» και πάνω από την άλλη, μία που θα έγραφε «No». Το τέλος της ομιλίας της ζήτησε να βγουν από την πόρτα με το «Yes» όσοι συμφωνούσαν με την επιστροφή των Γλυπτών, και από την πόρτα του «No» όσοι διαφωνούσαν. Εσπευσαν όλοι να βγουν από το «Yes», έγινε χλαπαταγή. Κι εκείνη, αφηρημένη, συζητώντας με κάποιους, κίνησε για την πόρτα με το «No». Την τελευταία στιγμή την πρόλαβαν οι συνεργάτες της.

Αυτή ήταν η Μελίνα. Ισως το πιο επιδραστικό άτομο στην Ελλάδα. Μάλλον διότι δεν χρειάστηκε ποτέ να επανεφεύρει τον εαυτό της από τότε που ήταν 15 ετών έως ότου έγινε η «Τελευταία Ελληνίδα Θεά».