Το μοντέλο Μαδούρο

H διαπίστωση πλανάται έτσι κι αλλιώς στον αέρα, είναι χρήσιμο όμως να επιβεβαιώνεται από μια προσωπικότητα όπως η Αν Απλμπάουμ. «Τα κακά παιδιά κερδίζουν» τιτλοφορεί η αμερικανίδα καθηγήτρια και συγγραφέας ένα εκτενές άρθρο της στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Atlantic. Και δεν διστάζει να κατονομάσει ποιους εννοεί: τους ηγέτες της Ρωσίας, της Κίνας, της Λευκορωσίας, του Ιράν, της Βενεζουέλας, της Κούβας, της Τουρκίας. Είναι αλήθεια πως δεν «κερδίζουν» όλοι στην ίδια έκταση. Το βέβαιο είναι όμως ότι χάνουν παντού τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι φιλελεύθερες αξίες. Αν ο 20ός αιώνας χαρακτηρίστηκε από μια αργή, άνιση μάχη που έλαβε τέλος με τη νίκη της φιλελεύθερης δημοκρατίας επί ιδεολογιών όπως ο κομμουνισμός, ο φασισμός και ο επιθετικός εθνικισμός, ο 21ος αιώνας χαρακτηρίζεται μέχρι στιγμής από την αντίστροφη τάση.

Τι έχει αλλάξει; Το ότι ένα αυταρχικό καθεστώς δεν διοικείται πλέον από ένα «κακό παιδί», αλλά από υπερσύγχρονα δίκτυα που αποτελούνται από κλεπτοκρατικές οικονομικές δομές, υπηρεσίες ασφαλείας (στρατός, αστυνομία, παραστρατιωτικές οργανώσεις, παρακολουθήσεις) και επαγγελματίες προπαγανδιστές. Τα μέλη αυτών των δικτύων συνδέονται μεταξύ τους όχι μόνο στο εσωτερικό μιας χώρας, αλλά και μεταξύ των διαφόρων χωρών. Και αυτό που τους ενώνει είναι η επιθυμία να διατηρήσουν, ή να αυξήσουν, την προσωπική τους ισχύ και τον προσωπικό τους πλούτο.

Αντίθετα με τους ηγέτες της Σοβιετικής Ενωσης, που ενδιαφέρονταν για την εικόνα τους στον κόσμο, οι σημερινοί δυνάστες δεν δίνουν δεκάρα για την κριτική που δέχονται. Οι πιο έμπειροι διδάσκουν μεθόδους καταστολής στους πιο πρωτόγονους: αυτό έκανε ο Πούτιν στέλνοντας στις 18 Αυγούστου στο Μινσκ ένα αεροπλάνο με πράκτορες της FSB, αστυνομικούς και δημοσιογράφους, για να δείξουν στον Λουκασένκο πώς αντιμετωπίζονται οι διαφωνούντες στη σύγχρονη εποχή. Είναι αυτό που ο σέρβος ακτιβιστής Σέρτζα Πόποβιτς αποκαλεί «μοντέλο Μαδούρο»: οι αυταρχικοί ηγέτες που το υιοθετούν είναι διατεθειμένοι να δουν τις χώρες τους να καταρρέουν, να απομονώνονται και να γνωρίζουν μια μαζική φτώχεια, αν είναι με τον τρόπο αυτό να παραμείνουν στην εξουσία. Το έκανε ο Ασαντ στη Συρία. Το κάνουν οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν.

Οι τακτικές που χρησιμοποιούνταν στο παρελθόν για την αντιμετώπιση αυτών των καθεστώτων δεν λειτουργούν πλέον. Χρειάζονται νέα όπλα. Οπως γράφει η Απλμπάουμ, πρέπει να κλείσουμε τους φορολογικούς παραδείσους, να εφαρμόσουμε τους νόμους για το ξέπλυμα χρήματος, να σταματήσουμε να πουλάμε τεχνολογία παρακολουθήσεων στους δικτάτορες, να συντονίσουμε την απάντηση των δημοκρατικών χωρών όταν αυτοί οι δικτάτορες διαπράττουν εγκλήματα στο εξωτερικό. Κυρίως, όμως, να ξαναπιστέψουμε οι ίδιοι στη δημοκρατία. Στην αντίθετη περίπτωση, οι δυνάστες θα συνεχίσουν να κλέβουν, να εκβιάζουν, να βασανίζουν και να τρομοκρατούν όχι μόνο στις δικές τους χώρες, αλλά και στις δικές μας.