Στην γκρίζα ζώνη του ανθρωπισμού

(Προσοχή, ακολουθούν σκληρές «εικόνες», που μπορεί να σοκάρουν)

Η Γιοάνα Λάπινσκα δεν είναι ακτιβίστρια. Μία 42χρονη «product manager» είναι, υπεύθυνη προϊόντων σε κάποια εταιρεία, που ζει σε ένα χωριό 3.000 κατοίκων, το Μπιαλοβιέζα, στη μέση του δάσους Μπιαλοβιέζα, στην πολωνική πλευρά του, μόλις τέσσερα χιλιόμετρα από τα σύνορα με τη Λευκορωσία. Οταν όμως άρχισε να βλέπει ανθρώπους πεινασμένους, διψασμένους και παγωμένους, συγκρότησε μαζί με δεκάδες ακόμα κατοίκους της περιοχής ένα παράλληλο τοπικό δίκτυο αρωγής, σε συντονισμό με το Grupa Granica, την «Ομάδα των Συνόρων», ένα δίκτυο 14 ΜΚΟ που διαχειρίζεται τις ειδοποιήσεις για παροχή βοήθειας.

«Μια μέρα», είπε στον ανταποκριτή της ισπανικής εφημερίδας El Pais που τη συνάντησε, «έκανα τα ψώνια μου σε ένα γειτονικό χωριό και ξαφνικά πήρα ένα μήνυμα από το Grupa Granica το οποίο ενημέρωνε για μία ομάδα μεταναστών που χρειάζονταν νερό. Είπα, “ΟΚ, δώστε μου λίγα λεπτά”. Αγόρασα νερό και απλά πήγα εκεί. Ηταν εννέα άτομα, Ιρακινοί και Τούρκοι, και ήταν πολύ ευγνώμονες. Ενας ήταν ξυπόλυτος, κάποιος του έφερε ένα ζευγάρι μπότες». Και έτσι ξεκίνησε μια προσπάθεια που έγινε όλο και πιο εντατική, καθώς διογκωνόταν η μεταναστευτική κρίση.

Το δίκτυο δέχεται αιτήματα για βοήθεια μέσω των τηλεφωνικών αριθμών του Grupa Granica, που κυκλοφορούν μεταξύ των προσφύγων. Απαξ και καταφέρουν να περάσουν από τη Λευκορωσία στην Πολωνία, στέλνουν μηνύματα και την «πινέζα» με την τοποθεσία τους μέσω εφαρμογής. «Τους ρωτάμε πόσοι είναι, τι χρειάζονται, και παίρνουμε πράγματα από ένα σύστημα αποθηκευτικών χώρων που διατηρούμε σε σπίτια. Οδηγούμε μέχρι εκεί, προσπαθώντας να μη μας ακολουθήσει κανείς, παρκάρουμε κάπου που να μη φαινόμαστε, μπαίνουμε στο δάσος και ψάχνουμε τους ανθρώπους. Κάποιες φορές δεν τους βρίσκουμε, γιατί έχουν μετακινηθεί. Αλλες, τους βρίσκουμε, και είναι σε αξιοθρήνητη κατάσταση» λέει ένα άλλο μέλος του δικτύου, η Κάσια Βάπα, κάτοικος της κωμόπολης Χαϊνούφκα, περίπου 30 χιλιόμετρα από τα σύνορα. «Είναι πολύ αδύναμοι, και το δάσος είναι πολύ υγρό. Πολλοί έχουν μώλωπες από τα χτυπήματα των λευκορώσων στρατιωτών. Και φοβούνται» προσθέτει. «Είναι πολύ στενάχωρο να τους δίνεις νερό και να τους βλέπεις να πίνουν σαν να είναι το τέλος του κόσμου» επαυξάνει η Λάπινσκα. «Τους δίνεις φαγητό, που έχουν να δουν πέντε μέρες, συχνά και περισσότερο, έχει τύχει ακόμα και 15 μέρες, και κάνουν εμετό γιατί έχει πάθει το στομάχι τους, λόγω του νερού που πίνουν από τα ποτάμια».

Από νομική πλευρά, τα μέλη του τοπικού δικτύου αρωγής κινούνται σε μία γκρίζα ζώνη. To να προσφέρεις τροφή και ρουχισμό σε πρόσφυγες δεν είναι παράνομο στην Πολωνία – αν και η Λάπινσκα φοβάται πως κάποιος δικαστής θα μπορούσε να το θεωρήσει ως συνέργεια στην παράνομη διακίνηση ανθρώπων, θα μπορούσε να θεωρήσει την ίδια ως συνεργό των μαφιόζων διακινητών. Η μεταφορά τους με αυτοκίνητο, πάλι, ακόμα και χωρίς να διασχίσεις σύνορα, και η στέγασή τους μπορεί να θεωρηθούν ποινικά αδικήματα, αν και κανείς από το δίκτυο δεν έχει συλληφθεί προς το παρόν, «είναι σαφές ότι αυτό που κάνουμε είναι καθαρά ανθρωπιστικό», θέλει να πιστεύει η Λάπινσκα.

Η ταχύτητα με την οποία γεννήθηκε αυτό το δίκτυο αρωγής οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στο ότι προϋπήρχε: πολλά μέλη του είχαν συνασπιστεί στο παρελθόν εναντίον ενός σχεδίου αποψίλωσης που είχε θέσει σε εφαρμογή η εθνολαϊκιστική κυβέρνηση του PiS στο δάσος Μπιαλοβιέζα – ένα μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Η Λάπινσκα συμμετέχει σε κάθε περίπτωση και σε μια άλλη τοπική πρωτοβουλία, γνωστή ως Πράσινα Φώτα: ένα πράσινο φως στο σπίτι, ως σημάδι προς τους πρόσφυγες, ότι μπορούν να χτυπήσουν αυτή την πόρτα για να ζητήσουν βοήθεια. «Βασίζεται στην καλή θέληση. Εναπόκειται στον καθένα να βοηθήσει όπως μπορεί. Δείχνει επίσης στους άλλους ότι είναι ΟΚ να βοηθάς. Ο κόσμος φοβάται να βοηθήσει ή να πει ότι βοηθάει. Είναι ένα θέμα ταμπού» λέει η Λάπινσκα.

Η Κάσια Βάπα δεν έχει πράσινο φως στο σπίτι της, ομολογεί όμως ότι έχει ανοίξει την πόρτα του σε πολλούς ταλαιπωρημένους μετανάστες. «Ο δικός μου τρόπος να πολεμάω αυτή την κατάσταση είναι να βοηθάω» λέει αυτή η καθηγήτρια Αγγλικών και μεταφράστρια, Πολωνίδα λευκορωσικής καταγωγής, όπως και η πλειονότητα των 15.000 κατοίκων της Χαϊνούφκα. «Γιατί άπαξ και υπάρχει κάποιος που πεθαίνει πίσω από τον κήπο μου, η κατάσταση έχει αποφασίσει για μένα. Δεν μπορώ απλά να πω “δεν με νοιάζει” και να γυρίσω στο κρεβάτι μου».

Πολλά έχουμε πει για τον υβριδικό πόλεμο που διεξάγει, με τις πλάτες του Βλαντίμιρ Πούτιν, αυτός ο ανεκδιήγητος δικτάτορας της Λευκορωσίας, ο Αλεξάντερ Λουκασένκο, σωρεύοντας μετανάστες που ο ίδιος έχει μεταφέρει από τη Μέση Ανατολή στα σύνορα της ΕΕ, ανεβάζοντας σε άλλο επίπεδο τη χρήση απελπισμένων για μια καλύτερη ζωή μεταναστών ως πιόνια σε έναν διπλωματικό εκβιασμό. Ας πούμε δυο λόγια και για τους ανθρώπους.

Αλήθεια, σοκαρίστηκε κανείς διαβάζοντας για ανθρώπους που βοηθούν ανθρώπους;