Το άλλο πρόσωπο {LF}της αμερικανικής τέχνης

Στη μάχη της επούλωσης με τις πληγές που έχει ανοίξει το παρελθόν ρίχνεται και το Μουσείο Τέχνης της Κομητείας του Λος Αντζελες (Lacma) καθώς επιχειρεί μέσα από μια νέα έκθεση όχι απλώς να διορθώσει τις παλιές αμαρτίες, δηλαδή την πλήρη σχεδόν απουσία έργων τέχνης που απεικόνιζαν μαύρους ή είχαν φιλοτεχνηθεί από μαύρους καλλιτέχνες. Αναδεικνύει τέτοιου είδους έργα ως όμορφα και γεμάτα δύναμη, συμπεριλαμβάνοντας ανάμεσά τους και δημιουργίες μαύρων εικαστικών που θεωρούνται από τα μεγαλύτερα ταλέντα των δύο τελευταίων αιώνων.

Για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός συγκεντρώθηκαν περισσότερα από 140 έργα που κατά κύριο λόγο προέρχονται από τις μόνιμες συλλογές του μουσείου, τα οποία σε διάλογο μεταξύ τους επιχειρούν να αφηγηθούν μια πιο ολοκληρωμένη ιστορία των Αφροαμερικανών, της ζωής και των επιτευγμάτων τους τα τελευταία 200 χρόνια.

«Το πορτρέτο έχει χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο αυτοπροσδιορισμού από τους μαύρους Αμερικανούς για αρκετές γενιές», επισημαίνουν οι επιμελήτριες της έκθεσης «Πορτρέτα Μαύρων Αμερικανών» Κρίστιν Γουάι Κιμ και Λιζ Αντριους. Η έκθεση, που ξεκίνησε πριν από λίγες ημέρες και διαρκεί ως τις 17 Απριλίου 2022, αποτίνει επίσης φόρο τιμής σε μια διοργάνωση – ορόσημο που πραγματοποιήθηκε στο μουσείο το 1976 υπό τον τίτλο «Δύο αιώνες μαύρης αμερικανικής τέχνης», την οποία είχε επιμεληθεί ο καλλιτέχνης και ιστορικός τέχνης Ντέιβιντ Ντρίσκελ, ο οποίος πέθανε πέρυσι.

ΑΠΟ ΤΟ 1800. Τα έργα παρουσιάζονται χρονολογικά και θεματικά, με το παλαιότερο να αποτελεί δημιουργία της περιόδου κοντά στο 1800. Πρόκειται για την ελαιογραφία ενός καλοντυμένου μαύρου άνδρα με μπλε σακάκι και κόκκινο μαντίλι και με αποφασιστική έκφραση στο πρόσωπο. Η ταυτότητά του είναι άγνωστη, αλλά εικάζεται ότι είναι ο Πολ Καφ, ένας απελεύθερος από τη Νέα Αγγλία, ο οποίος τελικά απέκτησε τον δικό του στόλο πλοίων. Η άφιξη της φωτογραφίας έγινε αφορμή για περισσότερα πορτρέτα Αφροαμερικανών, καθώς γινόταν ολοένα πιο διαθέσιμο και προσιτό μέσο. Το ντύσιμο και η συμπεριφορά των απεικονιζομένων στα φωτογραφικά καρέ μαρτυρούν τις αλλαγές στην κοινωνική τους θέση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί μια δαγκεροτυπία του 19ου αιώνα, στην οποία έχει αποτυπωθεί η μορφή  μιας καλοχτενισμένης μαύρης γυναίκας να κρατά ένα βιβλίο, ένδειξη της εγγραμματοσύνης της.

Μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, πολλοί Αφροαμερικανοί μετακόμισαν από τον Νότο στις βόρειες και δυτικές πολιτείες της Αμερικής. Το Χάρλεμ της Νέας Υόρκης έγινε καταφύγιο μαύρων συγγραφέων, καλλιτεχνών και μουσικών και έδρα της λεγόμενης Αναγέννησης του Χάρλεμ. Υπάρχουν πορτρέτα των ταλέντων της εποχής και άλλα που έχουν φιλοτεχνηθεί από τα ταλέντα εκείνης της εποχής, συμπεριλαμβανομένων του ποιητή Λάνγκστον Χιουζ, της γλύπτριας Ογκούστα Σάβατζ και του φωτογράφου Τζέιμς βαρ ντερ Ζι.

Ακολουθούν ηγετικές φιγούρες μεταγενέστερων κινημάτων, όπως της εποχής των πολιτικών δικαιωμάτων (1954-68) και του κινήματος των Μαύρων Τεχνών (1965-75), καθώς και σύγχρονες αυτοπροσωπογραφίες των εικαστικών Αρθουρ Τζάφα, Κέρι Τζέιμς Μάρσαλ και Πολ Μπάγκι Σεπούγια, αλλά και λιθογραφίες του Τσαρλς Γουάιτ, τον οποίο το Lacma τίμησε με μια αναδρομική έκθεση το 2019.

Η έκθεση δεν θα μπορούσε να θεωρείται ολοκληρωμένη χωρίς την παρουσία έργων δύο από τους πιο γνωστούς ζωγράφους πορτρέτων στην Αμερική σήμερα, της Εϊμι Σέραλντ και του Κεχίντε Ουάιλι. Η καλλιτέχνις από τη Βαλτιμόρη είναι εκείνη που φιλοτέχνησε το πορτρέτο της Μισέλ Ομπάμα και ο συνάδελφός της το πορτρέτο του Μπαράκ Ομπάμα, τα οποία ανήκουν στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτρέτων στην Ουάσιγκτον.