Αγγελοι και διάβολοι στο Παρίσι

Η Μιρέιγ Κνολ γεννήθηκε στο Παρίσι το 1932. Κόρη ενός ράφτη από την Ουκρανία, του Εμίλιο Κερμπέλ, και μίας Πολωνής, της Σάρα Σινκέλ, οι οποίοι είχαν εγκαταλείψει τις πατρίδες τους λόγω των πογκρόμ που υφίσταντο εκεί οι εβραίοι, μεγάλωσε στη συνοικία του Μαρέ. Ο πατέρας της είχε ήδη στήσει μία μικρή βιοτεχνία για αδιάβροχα στο γειτονικό, 2ο διαμέρισμα όταν ο πόλεμος και η Κατοχή ήρθαν να απειλήσουν τη ζωή των γάλλων και μη γάλλων εβραίων.

Ηδη από το 1940, το ζευγάρι πήρε την απόφαση να στείλει τη Μιρέιγ και τον αδελφό της στην επαρχία. O Εμίλιο Κερμπέλ, όμως, φυλακίστηκε και στάλθηκε στο Γκουρς, στη νότια Γαλλία, ένα πρώην στρατόπεδο για τους πρόσφυγες από τον ισπανικό Εμφύλιο, που έγινε επί Βισύ το μεγαλύτερο στρατόπεδο συγκέντρωσης για τους Εβραίους στη Γαλλία, ένα σημείο διέλευσης για απέλαση προς το Αουσβιτς και το Σομπιμπόρ. Η Σάρα Σινκέλ δεν είχε πια καμία αμφιβολία για το μέγεθος της απειλής. Και αυτή η επίγνωση ήταν που έσωσε την οικογένεια, τον Ιούλιο του 1942, από τη μαζική σύλληψη 13.000 εβραίων της Γαλλίας, ανάμεσά τους και 4.000 παιδιά, και τη συγκέντρωσή τους στο Χειμερινό Ποδηλατοδρόμιο του Παρισιού, από όπου εκτοπίστηκαν στα γερμανικά στρατόπεδα θανάτου. Και να σκεφτεί κανείς πως οκτώ δεκαετίες αργότερα, αυτός ο αχαρακτήριστος «ούτε υποψήφιος ούτε μη υποψήφιος» για τη γαλλική προεδρία Ερίκ Ζεμούρ διαλαλεί πως ο Πετέν προστάτευσε τους γάλλους εβραίους.

Αλλά ας μείνουμε στην ιστορία της Μιρέιγ. Εκείνη τη μέρα του Ιουλίου του 1942, βλέποντας αστυνομικούς να συλλαμβάνουν δεκάδες οικογένειες, η Σάρα Σινκέλ αρπάζει τα δύο της παιδιά και μαζί, καταφέρνουν να μπουν σε ένα λεωφορείο για το Μοντομπάν, στη νότια Γαλλία. Φτάνοντας στη διαχωριστική γραμμή μεταξύ κατεχόμενης και ελεύθερης ζώνης, περνούν χάρη στο βραζιλιάνικο διαβατήριο που είχε αποκτήσει η Σινκέλ, μένοντας για ένα διάστημα στη Βραζιλία πριν εγκατασταθεί στη Γαλλία. Λίγο αργότερα, από τύχη, αφήνεται ελεύθερος και ο πατέρας. Η οικογένεια περνάει στην Πορτογαλία, ζει έναν χρόνο στη Λισαβόνα, κατόπιν για έξι μήνες σε έναν προσφυγικό καταυλισμό. Μέχρι που το τοπικό παράρτημα της Κοινής Αμερικανοεβραϊκής Επιτροπής Διανομής τους προτείνει να μεταναστεύσουν στη Βραζιλία, τον Καναδά ή την Παλαιστίνη.

Επέλεξαν τον Καναδά, μεταφέρθηκαν εκεί εννέα μήνες πριν από την απελευθέρωση του Παρισιού, το 1944. Εμειναν τριάμισι χρόνια, κι έπειτα επέστρεψαν στη γαλλική πρωτεύουσα – για να βρουν, όπως και πολλές ακόμα εβραϊκές οικογένειες, τη βιοτεχνία για αδιάβροχα να έχει κατασχεθεί και τον θυρωρό της πολυκατοικίας εγκατεστημένο στο διαμέρισμά τους.

Το ημερολόγιο γράφει 1948, η Μιρέιγ είναι 16 χρόνων, δουλεύει σε ένα ραφτάδικο στο Μαρέ, εκεί γνωρίζει τον Κουρτ Κνολ, έναν αυστριακό εβραίο, επιζήσαντα του Αουσβιτς. Θα τον παντρευτεί στα 19 της, το ζευγάρι αποκτά δυο γιους, εγκαθίστανται σε μία εργατική πολυκατοικία, στον αριθμό 30 της λεωφόρου Philippe-Auguste. Ο Κουρτ Κνολ γίνεται αντιπρόσωπος γαλλικών κρασιών, ταξιδεύει συχνά στη Γερμανία. Στο σπίτι μιλούν γίντις, αλλά δεν μιλούν ποτέ για το Ολοκαύτωμα. Μια μέρα, ο Κνολ βλέπει τη Λίστα του Σίντλερ, σχολιάζει απλώς πως τη βρήκε «πολύ κατώτερη της πραγματικότητας».

Το ζευγάρι σιγά σιγά απομακρύνεται, τελικά χωρίζει, «χωρίς δράματα». Η Μιρέιγ θα ζήσει μερικές ακόμα ιστορίες αγάπης, την τελευταία στο λυκόφως της ζωής της, με έναν άνδρα που πέθανε έναν χρόνο πριν από εκείνη. Ο γιος της την περιγράφει ως έναν άνθρωπο «με απίστευτα ανοιχτό πνεύμα», που «έβλεπε τη ζωή σαν τριαντάφυλλο», παρά τα όσα είχε περάσει, αναζητούσε πάντα την παρέα και το γέλιο και δεν ήταν καθόλου καχύποπτη με τους ανθρώπους. Το αντίθετο, ήταν πολύ επιεικής. Αυτό την έκανε σίγουρα να συμπονέσει τον Γιασίν Μιχούμπ, έναν 28χρονο που ζούσε στην ίδια πολυκατοικία, πέντε ορόφους πιο πάνω, μαζί με τη μητέρα και τα αδέλφια του. Η Μιρέιγ τον είχε δει να μεγαλώνει, γνώριζε τα μπλεξίματά του με τον νόμο, τον δικαιολογούσε όμως, εκείνος της έκανε πού και πού μικροδουλειές και εκείνη του έδινε μερικά χρήματα – όχι ότι ήταν πλούσια, με μία σύνταξη 800 ευρώ ζούσε. Εκείνη ήταν εβραία, εκείνος μουσουλμάνος αλλά για τη Μιρέιγ αυτά δεν είχαν σημασία, άλλωστε στην εργατική πολυκατοικία που έμεναν συνυπήρχαν όλες οι φυλές.

Το βράδυ της 23ης Μαρτίου του 2018, η 85χρονη Μιρέιγ Κνολ, αποδυναμωμένη πια σημαντικά από το Πάρκινσον, βρέθηκε νεκρή στο κρεβάτι του σπιτιού της, είχε δεχθεί 11 μαχαιριές, το κορμί της ήταν μισοαπανθρακωμένο, οι δράστες είχαν βάλει φωτιά σε πέντε σημεία στο διαμέρισμα. Προχθές, ο Γιασίν Μιχούμπ καταδικάστηκε σε ισόβια για αυτή την άγρια δολοφονία που διέπραξε «λόγω της εβραϊκής θρησκείας» του θύματος. Ο συνεργός του, Αλέξ Καριμπακούς, καταδικάστηκε σε 15ετή κάθειρξη για «διακεκριμένη κλοπή», που διέπραξε λόγω της εβραϊκής θρησκείας του θύματος. Μέχρι τέλους, ο ένας έριχνε την ευθύνη στον άλλο. Μέχρι το τέλος της ζωής τους, τα παιδιά, τα εγγόνια και τα δισέγγονα της Μιρέιγ Κνολ θα αναρωτιούνται «πώς μπόρεσαν και σκότωσαν αυτόν τον άγγελο».