Φυλακισμένος χωρίς αιτία

Οσμάν Καβάλα: έτσι τονίζεται στην πραγματικότητα το επώνυμό του, οι Γάλλοι το θέλουν στη λήγουσα, γεννήθηκε άλλωστε εκεί, άλλη είναι όμως η καταγωγή του, η τόσο προφανής. Εξήντα τεσσάρων χρόνων, επιχειρηματίας και φιλάνθρωπος, κρατούμενος εδώ και τέσσερα χρόνια στις τουρκικές φυλακές χωρίς να έχει καταδικαστεί ποτέ για τίποτα, αντιμετωπίζοντας όλο και πιο γελοίες κατηγορίες. Η αξίωση για άμεση απελευθέρωσή του που πρόβαλαν πρόσφατα οι πρεσβείες συνολικά 10 χωρών (ΗΠΑ, Γαλλία, Γερμανία, Καναδάς, Φινλανδία, Ολλανδία, Δανία, Νορβηγία, Σουηδία και Νέα Ζηλανδία), υπενθυμίζοντας και τη σχετική τελεσίδικη απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, έδωσε την αφορμή για μία ακόμα θύελλα στις σχέσεις της Aγκυρας με τη Δύση. Οι άνεμοι μοιάζει να έχουν πια κοπάσει, προσώρας τουλάχιστον, οι ξένοι πρεσβευτές έκαναν ένα βήμα πίσω επαναβεβαιώνοντας την προσήλωσή τους στη Σύμβαση της Βιέννης, και δη στο άρθρο που απαγορεύει την ανάμειξη στα εσωτερικά της χώρας που τους φιλοξενεί, και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποφάσισε να μην πυροβολήσει τελικά το πόδι του ανακηρύσσοντάς τους personae non gratae, όπως απειλούσε. Ο Οσμάν Καβάλα παραμένει όμως στις φυλακές της Σηλυβρίας, μια καφκική ιστορία χωρίς τέλος, το χαρακτηριστικότερο ίσως παράδειγμα του κράτους αδικίας στο οποίο έχει μετατρέψει την Τουρκία ο πρόεδρός της.

O Οσμάν Καβάλα γεννήθηκε στο Παρίσι το 1957, μεγάλωσε όμως στην Κωνσταντινούπολη. Προέρχεται από οικογένεια καπνεμπόρων, που μετεγκαταστάθηκε από την Καβάλα στην Κωνσταντινούπολη στο πλαίσιο της ανταλλαγής πληθυσμών του 1923. Ο ίδιος σπούδασε Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Τεχνικό Πανεπιστήμιο της Μέσης Ανατολής, στην Αγκυρα, και Οικονομικά στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ. Ξεκίνησε κατόπιν διδακτορικές σπουδές στη New School της Νέας Υόρκης, τις διέκοψε όμως όταν πέθανε ο πατέρας του. Στα 26 του, επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη και ανέλαβε τον Ομιλο εταιρειών Καβάλα. Πέντε χρόνια αργότερα, παντρεύτηκε την Αϊσέ Μπουγρά, μία κοινωνική επιστήμονα. Ο Καβάλα άρχισε σύντομα να διαφοροποιεί την οικογενειακή επιχείρηση, σύμφωνα με τα δικά του ενδιαφέροντα.

Συνίδρυσε τον Εκδοτικό Οίκο Iletisim, ο οποίος έγινε σημαντικός δίαυλος δημοκρατικών ιδεών σε μία περίοδο, μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1980, που υπήρχε έλλειψη δημοκρατικών θεσμών στη χώρα. Αρχισε να ενδιαφέρεται όλο και περισσότερο για τα περιβαλλοντικά θέματα και τα πολιτικά δικαιώματα. Εγκατέλειψε ένα ξενοδοχειακό πρότζεκτ στη Νότια Τουρκία, αφού παρακολούθησε την ταινία «Το ημερολόγιο μιας χελώνας», και έμαθε πως η παραλία ήταν σημαντική περιοχή ωοτοκίας. Συνίδρυσε μία περιβαλλοντική οργάνωση. Και με το που υποχώρησε η ένοπλη κουρδοτουρκική σύγκρουση, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, ρίχτηκε στη δουλειά: «άρχισε να μιλά για τις θεραπευτικές δυνάμεις της τέχνης και της κουλτούρας», λέει η σύζυγός του στους New York Times, «και άρχισε να σκέφτεται πώς θα μπορούσε να πάει την κουλτούρα σε διάφορα μέρη της Τουρκίας». Από την ιδέα αυτή προέκυψε το Anadolu Kultur, μια οργάνωση που στηρίζει τις τέχνες και την πολιτιστική συνεργασία. Ο Καβάλα στήριξε έναν χώρο τεχνών στο Ντιγιάρμπακιρ, τη μεγαλύτερη κουρδική πόλη της Νοτιοανατολικής Τουρκίας, πολιτιστικά σχέδια μνήμης για τους Γιεζίντι, τους Κούρδους, τους Αρμένιους και άλλες μειονότητες, ένα πρόγραμμα με σκοπό την ενθάρρυνση της εξομάλυνσης των σχέσεων Τουρκίας και Αρμενίας…

Στο μεταξύ, ενέσκηψε ο σεισμός του 1999, που σκότωσε 17.000 ανθρώπους, και λειτούργησε καταλυτικά όσον αφορά την κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών. Ο Καβάλα άρχισε να χτίζει προσωρινά καταλύματα. Εγινε ένας από τους κορυφαίους φιλάνθρωπους της χώρας, δραστήριος υποστηρικτής οργανώσεων για τα πολιτικά και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ηταν η πρώτη δεκαετία του Ερντογάν στην εξουσία (από το 2002 και εξής), και ο μη κερδοσκοπικός τομέας ανθούσε, καθώς η Τουρκία επιδίωκε την ειρήνη με τους Κούρδους και εφάρμοζε μεταρρυθμίσεις προκειμένου να ενισχύσει την ενταξιακή προοπτική της.

Η άφιξη τριών και πλέον εκατομμυρίων σύρων προσφύγων, από το 2011 και εξής, ήταν σύμφωνα με την Αϊσέ Μπουγρά ακόμα ένα ορόσημο στη ζωή του συζύγου της. Μόλις είχε επιστρέψει αεροπορικώς στην Κωνσταντινούπολη από το Γκαζιαντέπ, όπου εργαζόταν σε ένα πρόγραμμα για τους πρόσφυγες από κοινού με το Ινστιτούτο Γκέτε, όταν συνελήφθη από την τουρκική αστυνομία, στις 18 Οκτωβρίου του 2017. Πέρασε 16 μήνες στη φυλακή πριν καν μάθει για τι τον κατηγορούσαν: ως έναν από τους εγκεφάλους του κύματος διαδηλώσεων που είχε ξεσπάσει το 2013 στην Τουρκία με αφορμή την καταστροφή του πάρκου Γκεζί για την ανοικοδόμηση ενός εμπορικού κέντρου – «μιας προσπάθειας ανατροπής της κυβέρνησης μέσω της βίας», με χρηματοδότηση από τον γνωστό μπαμπούλα Τζορτζ Σόρος, φυσικά. Ο Καβάλα αθωώθηκε στις 18 Φεβρουαρίου του 2020, την ίδια κιόλας μέρα ωστόσο συνελήφθη ξανά για «προσπάθεια ανατροπής της συνταγματικής τάξης», συμμετοχή του δηλαδή στην απόπειρα πραξικοπήματος του 2016. Αθωώθηκε στις 20 Μαρτίου του 2020, είχε ήδη όμως συλληφθεί ξανά για κατασκοπεία…

«Δεν περιμένω να καταδικαστώ σε βαριές ποινές στο τέλος αυτών των δικαστικών χειραγωγήσεων», δήλωνε ο ίδιος πέρυσι στη Le Monde. «Αλλά η κράτησή μου, που είναι αντίθετη στο δίκαιο, μπορεί να παραταθεί επ’ αόριστο». Γιατί τέτοιο μένος; Εξαιτίας όλων όσων αντιπροσωπεύει – την αριστερή, κοσμική ελίτ, το ακριβώς αντίθετο, δηλαδή, του Ερντογάν και των υποστηρικτών του. Τα έχει εξηγήσει άλλωστε όλα το ΕΔΑΔ στην απόφαση με την οποία αξίωσε, ήδη από τον Δεκέμβριο του 2019, την «άμεση απελευθέρωσή» του: «Η κράτησή του Οσμάν Καβάλα είχε σκοπό την τιμωρία του ως επικριτή της κυβέρνησης, τη φίμωσή του ως ακτιβιστή ΜΚΟ και υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την αποθάρρυνση άλλων από την εμπλοκή σε παρόμοιες δραστηριότητες και την παράλυση της κοινωνίας των πολιτών στη χώρα».