Η εκδίκηση των μαριονετών του Βισί

Ο γάλλος δημοσιογράφος, δημοφιλής στην τηλεόραση και πιθανός υποψήφιος για την προεδρία, Ερίκ Ζεμούρ σημειώνει μεγάλη επιτυχία με τις ακραίες και αντιδραστικές θέσεις του. Ο Ζεμούρ έχει προτείνει οι μουσουλμάνοι να αναγκαστούν να επιλέξουν ανάμεσα στη θρησκεία τους και τη Γαλλία, έχει χαρακτηρίσει εφικτή την απέλαση των μουσουλμάνων μεταναστών, όπως και την απαγόρευση των μη γαλλικών «μικρών» ονομάτων. Μισεί τους «κοσμοπολίτες» και πιστεύει ότι ο φιλελευθερισμός καταστρέφει τον τρόπο ζωής της γαλλικής οικογένειας.

Ο Ζεμούρ έχει ήδη καταδικαστεί δύο φορές για ρατσιστικές διακρίσεις και για κηρύγματα μίσους. Το βιβλίο του, «Η γαλλική αυτοκτονία» («Le Suicide Français»), που εκδόθηκε το 2014, έχει πουλήσει πάνω από μισό εκατομμύριο αντίτυπα στη Γαλλία. Οι δημοσκοπήσεις τον φέρνουν να συγκεντρώνει μέχρι και 16% των ψήφων στις προεδρικές του επόμενου έτους.

Ο τρόπος σκέψης του Ζεμούρ προέρχεται από μια παράδοση η οποία ανάγεται στη Γαλλική Επανάσταση του 1789. Οι καθολικοί συντηρητικοί και οι δεξιοί διανοούμενοι, οι οποίοι μισούσαν την κοσμική δημοκρατία που ανέκυψε από την επανάσταση, κατακεραυνώνουν εδώ και καιρό τους φιλελεύθερους, τους κοσμοπολίτες, τους μετανάστες και τους άλλους εχθρούς της αντίληψής τους περί μιας κοινωνίας εθνικής καθαρότητας, υπακοής στην εκκλησία και οικογενειακών αξιών. Ολοι τους υπήρξαν κατά κανόνα αντισημίτες. Οταν ο αξιωματικός του εβραϊκού στρατού Αλφρεντ Ντρέιφους κατηγορήθηκε λανθασμένα για προδοσία της χώρας του στο διαβόητο σκάνδαλο της δεκαετίας του 1890, τάχθηκαν στο πλευρό των κατηγόρων του Ντρέιφους.

Η εισβολή της Γερμανίας στη Γαλλία το 1940 τους έδωσε την ευκαιρία να συγκροτήσουν την κυβέρνηση μαριονετών του Βισί. Ο Ζεμούρ έχει να πει μερικά πράγματα για το καθεστώς του Βισί. Επίσης, έχει εκφράσει ορισμένες αμφιβολίες για την αθωότητα του Ντρέιφους.

Καμία από αυτές τις απόψεις δεν θα προκαλούσε έκπληξη εάν προερχόταν από το στόμα ενός ακροδεξιού κήρυκα, όπως ο Ζαν-Μαρί Λεπέν. Ομως ο Ζεμούρ είναι γιος εβραίων σεφαρδιτών μεταναστών από την Αλγερία, οι οποίοι έζησαν ανάμεσα στους μουσουλμάνους Βέρβερους. Εξαιτίας της απροθυμίας των Γάλλων να κάνουν εθνικές ή θρησκευτικές διακρίσεις ανάμεσα στους πολίτες, το παρελθόν του Ζεμούρ συχνά παραβλέπεται. Ωστόσο, ίσως θα βοηθούσε να εξηγήσουμε το πώς έφτασε σε αυτές τις ακραίες απόψεις.

Τι είναι, λοιπόν, αυτό που ωθεί τον Ζεμούρ; Πώς μπορεί ένας Εβραίος να γίνει αντι-Ντρέιφους; Ισως οι αναμνήσεις από τη γενοκτονία των Ναζί και το καθεστώς του Βισί να έχουν εξασθενήσει τόσο, που ακόμη και ένας εβραίος διανοούμενος να μπορεί να φλερτάρει με μια τέτοιου είδους στάση χωρίς αίσθηση ντροπής ή φόβου. Ή, ενδεχομένως, να πιστεύει ότι εκτρέποντας την εχθρότητα των Γάλλων απέναντι στους μουσουλμάνους θα αποτρέψει μια πιθανή επιθετικότητα απέναντι στους Εβραίους. Αλλωστε, πολλοί Γάλλοι Εβραίοι, ειδικά οι Σεφαρδίτες που ζουν στις φτωχές γειτονιές, έχουν έναν εγγενή φόβο απέναντι στον αντισημιτισμό των μουσουλμάνων.

Ο Ζεμούρ είναι ακραία αφομοιωτικός. Δεν μπορεί να σταματήσει να μιλά για τη φλογερή αγάπη του για τη Γαλλία. Ούτε εδώ υπάρχει κάτι ασύνηθες. Ομως οι ρίζες της οικογένειάς του στους Βέρβερους αποτελούν έναν παράγοντα που περιπλέκει τα πράγματα. Οι τάσεις που εκφράζει ο Ζεμούρ δεν είναι πρωτόγνωρες στη Γαλλία ή στους Σεφαρδίτες Εβραίους. Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, ένα στοιχείο που συνήθως έχουν κοινό εκείνοι που είναι πιο αντίθετοι στη μετανάστευση μουσουλμάνων είναι οι οικογενειακές τους ιστορίες στην Ινδονησία, τις πρώην Ολλανδικές Ανατολικές Ινδίες. Ο ίδιος ο Γκέερτ Βίλντερς, ηγέτης του ακροδεξιού Κόμματος Ελευθερίας, έχει εν μέρει ευρασιατική καταγωγή.

Οι μουσουλμάνοι στην Ευρώπη όχι μόνο είναι αντικείμενο μίσους, αλλά ορισμένοι Ευρασιάτες στην Ολλανδία ή Εβραίοι στη Γαλλία αντιμετωπίζουν με τρόμο κάθε διασύνδεση μαζί τους. Το πιο κοντινό ανάλογο θα μπορούσε να είναι η στάση συγκεκριμένων αφομοιωμένων στη Δυτική Ευρώπη ομάδων Εβραίων πριν από τον πόλεμο απέναντι στους φτωχούς εβραίους μετανάστες από την Ανατολική Ευρώπη. Ομως αυτό ήταν κυρίως αποτέλεσμα υπεροψίας και όχι μίσους. Και οι όμοροι Ασκενάζι Εβραίοι δεν προκαλούσαν φόβο.

Η εχθρότητα του Ζεμούρ απέναντι στους μουσουλμάνους τον έχει καταστήσει δημοφιλή στις τάξεις ορισμένων Γάλλων Εβραίων, οι οποίοι έχουν υποστεί σοκ από τις πρόσφατες εκφράσεις της ισλαμικής βίας – συμπεριλαμβανομένου του φόνου ενός ραβίνου και τριών παιδιών στην Τουλούζη, το μαχαίρωμα μιας ηλικιωμένης εβραίας γυναίκας στο Παρίσι και άλλα περιστατικά.

Ταυτόχρονα, όμως, ο Ζεμούρ έχει δώσει διέξοδο και άδεια για την άσκηση βίας στους εθνικιστές. Ο ίδιος ο Λεπέν το παραδέχθηκε ξεκάθαρα σε πρόσφατη συνέντευξή του στη «Monde». Επειδή ο Ζεμούρ είναι Εβραίος, είπε, ουδείς θα μπορούσε να τον κατηγορήσει ότι είναι Ναζί και αυτό είναι «κάτι που του προσφέρει μεγάλη ελευθερία». Κατά συνέπεια, δίνει και περισσότερη ελευθερία στους ανθρώπους εκείνους οι οποίοι σκέφτονται όπως ο Λεπέν.

Ο Ιαν Μπορούμα είναι ολλανδός συγγραφέας και ιστορικός. Είναι καθηγητής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Δημοσιογραφίας στο Κολέγιο Μπαρντ στη Νέα Υόρκη. Βιβλία του κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Θύραθεν