«Είναι λιγότερο προσβλητικά τα σουβλάκια από ένα στρινγκ;»

Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βάζουν καμιά φορά τους χρήστες τους σε μπελάδες, το έχουμε δει αυτό, το βλέπουμε και τις τελευταίες ημέρες, χρήστες σε μπελάδες συνήθως με 100% δική τους υπαιτιότητα, που μετατρέπεται όμως σταδιακά σε μειωμένη ευθύνη, γιατί είναι τόση η ανθρωποφαγία που δεν ξέρεις τελικά ποιος είναι το θύμα και ποιος είναι ο θύτης και για ποιον και τι να πρωτολυπηθείς. Είναι παγκόσμιο το φαινόμενο, σε κάποιες χώρες όμως μια φωτογραφία στα social media μπορεί να σύρει τους πρωταγωνιστές της μέχρι τη φυλακή, λίγο από τη δική τους αφέλεια, περισσότερο από τις αγκυλώσεις και τα συμφέροντα των κυβερνώντων: εκεί, αν μη τι άλλο, οι ρόλοι θυμάτων και θυτών είναι πιο ξεκάθαροι.

Η συγκεκριμένη φωτογραφία ποσταρίστηκε στις 29 Σεπτεμβρίου. Απεικονίζει μια ξανθιά κοπέλα, γονατισμένη στην Κόκκινη Πλατεία, μπροστά από έναν νεαρό, με μια πρώτη ματιά η εικόνα παραπέμπει σε δημόσια πεολειχία. Είναι και οι δυο τους όμως ντυμένοι, φαίνεται σκηνοθετημένο το όλο πράγμα, για τον λογαριασμό στο Instagram του νεαρού επίδοξου influencer (της κακιάς ώρας, σύμφωνοι, αλλά τέτοιοι υπάρχουν παντού) προοριζόταν. Μόνο που το ζευγάρι των χωρατατζήδων έκανε ένα μεγάλο λάθος: πέραν του μπουφάν της νεαράς, που έγραφε «αστυνομία» στην πλάτη, εκείνο που σόκαρε περισσότερο ήταν το φόντο που επελέγη για τη φωτογραφία, γιατί διακρίνονται ξεκάθαρα σε αυτό οι φωτισμένοι, κρεμμυδοειδείς τρούλοι του Καθεδρικού Ναού του Αγίου Βασιλείου.

Αμέσως ξέσπασε διαδικτυακός σάλος. Την επόμενη κιόλας μέρα, το ζευγάρι συνελήφθη. Και στις 29 Οκτωβρίου, τους ανακοινώθηκε η ποινή τους. Παρά τις συγγνώμες που ζήτησαν ξανά και ξανά, και από τον δικαστή και από όλους, ο 23χρονος Ρουσλάν Μπόμπιεφ και η 19χρονη Αναστασία Τσίστοβα θα πρέπει να περάσουν δέκα μήνες στη φυλακή. Οι πρώτες ποινές φυλάκισης χωρίς αναστολή που επιβάλλονται από ρωσικό δικαστήριο με βάση τον νόμο περί «προσβολής των συναισθημάτων των πιστών».

Ο νόμος ψηφίστηκε το 2013, έπειτα από εκείνη τη διαβόητη εισβολή των Pussy Riot στον Καθεδρικό Ναό του Σωτήρα Χριστού, στη Μόσχα, για μία πανκ «προσευχή» με ιδιαίτερα πολιτικές νότες. Τότε, οι δικαστές είχαν καταδικάσει τρεις από τις γυναίκες του πανκ-ροκ συγκροτήματος / ακτιβιστικής ομάδας διαμαρτυρίας σε δύο χρόνια φυλάκιση για «χουλιγκανισμό» υποκινούμενο από «θρησκευτικό μίσος». «Το πιο δύσκολο στη φυλακή είναι να βλέπεις πώς καταρρακώνουν την αξιοπρέπεια των ανθρώπων», θα δήλωνε αργότερα μία από αυτές, η Μαρία Αλιόχινα. Αλλά ας μην ξεστρατίζουμε.

Από την ψήφιση του επίμαχου νόμου και μετά, καμιά τριανταριά υποθέσεις κατέληξαν στα δικαστήρια στη βάση του, μέχρι πρότινος όμως μόνο ποινές με αναστολή επιβάλλονταν. Δύο χρόνια και τρεις μήνες με αναστολή, για παράδειγμα, για έναν άνδρα που είχε παίξει Pokemon Go μέσα σε μία εκκλησία, δίνοντας σε αυτή του την κίνηση πολιτική χροιά – αν και είχε περάσει ήδη τέσσερις μήνες προφυλακισμένος.

Αυτή η ρωσική πρώτη έδωσε αμέσως ιδέες στους αστυνομικούς όλης της Ρωσίας, που κοσκινίζουν επί του παρόντος τα αρχεία των σόσιαλ μίντια. Πρώτος στόχος: μία μπλόγκερ που είχε δείξει τα στήθη της μπροστά στον ίδιο Καθεδρικό του Αγίου Βασιλείου. Θα δικαστεί και αυτή με βάση το άρθρο 148 του ποινικού κώδικα, κι ας διαβεβαιώνει πως η φωτογραφία τραβήχτηκε τρία χρόνια πριν και δημοσιεύτηκε στο Ιντερνετ εν αγνοία της. Από την πλευρά της, η αστυνομία της Αγίας Πετρούπολης ξέθαψε τη φωτογραφία ενός νεαρού μοντέλου, της Ιρίνα Βόλκοβα, να σηκώνει τη φούστα της εκθέτοντας τα οπίσθιά της, φορώντας μόνο ένα στρινγκ, μπροστά στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Ισαάκ. Η νεαρά συνελήφθη στις 30 Οκτωβρίου, την επομένη παρουσιάστηκε στον δικαστή, με χειροπέδες στα χέρια και ένα κλουβί από κάγκελα γύρω της. Τα «γεγονότα» χρονολογούνται σύμφωνα με τον ανταποκριτή της γαλλικής Le Monde στο καλοκαίρι, ως εκ θαύματος όμως βρέθηκαν αυτόπτες μάρτυρες που διαβεβαιώνουν πως το θέαμα αυτών των «γυμνών οπίσθιων» «προσέβαλε και τους ίδιους, και την εξουσία, και την Εκκλησία, και το Κράτος και την κοινωνία». «Θα πρέπει άραγε να προσέχουμε να μη τρώμε σουβλάκια κοντά σε εκκλησίες στη διάρκεια της νηστείας της Σαρακοστής;», αναρωτήθηκε, γράφοντας στη Νόβαγια Γκαζέτα, ο φιλόσοφος Κίριλ Μαρτίνοφ. «Το ερώτημα μοιάζει παράλογο, ποιοι ειδικοί όμως θα καθορίσουν σε τι είναι λιγότερο προσβλητικά τα σουβλάκια από ένα στρινγκ;».

Γιατί αυτή η ξαφνική χιονοστιβάδα δικαστικών υποθέσεων; Μα είναι ίδιον των απολυταρχικών καθεστώτων να εντείνουν τον συντηρητισμό στη ρητορική τους, ανοίγοντας παράλληλα ακόμα περισσότερο τη στρόφιγγα της καταστολής, όταν πέφτει η δημοτικότητά τους, όταν νιώθουν να απειλούνται. Να, προχθές, το δικαστήριο Τβερσκόι της Μόσχας έδωσε λέει εντολή να συλληφθεί η πορνοστάρ Ρίτα Φοξ και να τεθεί υπό κράτηση για 14 ημέρες, επειδή ανέβασε στα social media τα γυμνά της οπίσθια με φόντο το Κρεμλίνο: κρίθηκε ένοχη για «ανάρμοστη συμπεριφορά», βάσει του Κώδικα Διοικητικών Αδικημάτων. Αλλά θα μπορούσε να είχε κριθεί ένοχη και για «προσβολή των συναισθημάτων των πιστών» – στη Ρωσία, άλλωστε, η Εκκλησία είναι ο Πούτιν, το Κράτος είναι ο Πούτιν, και πέραν αυτών το χάος.