Μια ασθένεια που μπορεί να μας τυφλώσει

Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι η κύρια αιτία μη ανατρέψιμης απώλειας όρασης σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο, με την Ελλάδα να μην αποτελεί εξαίρεση.

Υπολογίζεται ότι ένας στους δέκα ανθρώπους άνω των 50 ετών θα αναπτύξουν την πάθηση, με τους ειδικούς να επισημαίνουν τη σημασία της πρώιμης διάγνωσης. Ομως, αρκετά ηλικιωμένα άτομα που δεν γνωρίζουν τα σημάδια της νόσου, συχνά προσπερνούν τις όποιες ενοχλήσεις με αποτέλεσμα να χάνουν πολύτιμο χρόνο. Το αποτέλεσμα όμως είναι να διατρέχουν υψηλό κίνδυνο απώλειας όρασης.

«Η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας είναι μία πάθηση που αφορά την κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς χιτώνα του ματιού με την οποία βλέπουμε συγκριτικά καλύτερα», υπογραμμίζει ο χειρουργός οφθαλμίατρος και αντιπρόεδρος της Εταιρείας Υαλοειδούς Αμφιβληστροειδούς, Ιωάννης Δατσέρης.

Αναλυτικότερα, υπάρχουν δύο βασικοί τύποι ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας, η ξηρά και η υγρά μορφή. «Η πιο ελαφρά είναι η ξηρά μορφή που συνήθως έχει ήπια συμπτωματολογία με διαταραχές στην όραση που τις ονομάζουμε μεταμορφοψίες. Αντίθετα, η πιο σοβαρή και με τη χειρότερη πρόγνωση είναι η εξιδρωματική ή υγρή μορφή που έχει σαν κατάληξη την απώλεια της κεντρικής όρασης στο 90% των ασθενών άνω των 50 ετών. Η υγρή μορφή χαρακτηρίζεται από τη δημιουργία μίας παθολογικής νεοαγγειακής μεμβράνης που καταλήγει σε αιμορραγία και ανάπτυξη στο τελικό στάδιο ινώδους ιστού που έχει σαν αποτέλεσμα την κατάργηση της κεντρικής όρασης», εξηγεί ο κ. Δατσέρης.

Αιτίες και αντιμετώπιση. Η αιτιολογία της πάθησης δεν έχει πλήρως διευκρινιστεί αν και έχουν ταυτοποιηθεί ύποπτα γονίδια και έχουν διαπιστωθεί προδιαθεσικοί παράγοντες όπως η υπέρταση, η υπερχοληστερολαιμία, οι καρδιαγγειακές παθήσεις και το κάπνισμα.

«Ως προς τη θεραπεία της πάθησης πρέπει να αναφέρουμε ότι ενώ πριν από μερικά χρόνια υπήρχε αδυναμία αντιμετώπισης, σήμερα βρισκόμαστε σχεδόν σε δίλημμα ποια απ’ όλες τις θεραπείες να επιλέξουμε», υπογραμμίζει ο ειδικός.

Και συνεχίζει: «Το τελευταία χρόνια είχαμε σημαντικές εξελίξεις στη θεραπεία της πάθησης με την είσοδο στη φαρέτρα μας των αντιαγγειογενετικών ουσιών (αντι-VEGF). Η θεραπεία με τους αντι-VEGF γίνεται με έγχυση του φαρμάκου εντός της υαλοειδικής κοιλότητας του οφθαλμού ανά τακτά χρονικά διαστήματα (4 εβδομάδες). Πρόσφατα προστέθηκαν νέα φάρμακα που δύνανται να αυξήσουν τα μεσοδιαστήματα σε 8 ή ακόμη και 12 εβδομάδες».

Μάλιστα, από την καθημερινή κλινική πράξη καταγράφονται σημαντικά αποτελέσματα από τη χρήση αυτής της θεραπευτικής μεθόδου. «Εχουμε μέχρι και 80-90% σταθεροποίηση ενώ έχουν καταγραφεί περιπτώσεις σημαντικής βελτίωσης αν η διάγνωση πραγματοποιηθεί έγκαιρα. Πρέπει λοιπόν να τονιστεί ότι έχει μεγάλη σημασία η έγκαιρη διάγνωση και η άμεση αντιμετώπιση προκειμένου να έχουμε καλά αποτελέσματα τόσο στην εξιδρωματικού (υγρού) τύπου ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας όσο και στις υπόλοιπες παθήσεις του αμφιβληστροειδούς».

Αξίζει δε, να σημειωθεί ότι και άλλες θεραπείες που βρίσκονται προς το παρόν στο στάδιο της μελέτης, δείχνουν ελπιδοφόρα αποτελέσματα καθώς επίσης και συνδυασμοί φαρμάκων που ίσως αποτελέσουν τη θεραπευτική τακτική του αύριο.

Τα «όπλα» της διάγνωσης. To 2014 παρουσιάστηκε για πρώτη φορά μία καινούργια απεικονιστική-διαγνωστική μέθοδος που καλείται OCT-αγγειογραφία. Η OCT-αγγειογραφία δίνει τη δυνατότητα να μελετηθούν τα αγγεία του οπισθίου ημιμορίου του ματιού (του αμφιβληστροειδούς και του χοριοειδούς χιτώνα) βασιζόμενη στην Οπτική Τομογραφία Συνοχής (μία εξέταση που έγινε διαθέσιμη στους οφθαλμίατρους το 1996).

«Πρόκειται για μία μη επεμβατική μέθοδο, που δεν χρειάζεται τοποθέτηση φλεβοκαθετήρα, εφόσον δεν γίνεται καμία ενδοφλέβια έγχυση χρωστικής ουσίας. Η OCT-αγγειογραφία εκμεταλλευόμενη τη δημιουργούμενη αντίθεση από την αιματική ροή (κίνηση των ερυθρών αιμορσφαιρίων – motion constrast) παρέχει εντυπωσιακές, υψηλής ανάλυσης εικόνες μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Μάλιστα επειδή η αρχή λειτουργίας της OCT-αγγειογραφίας, βασίζεται στη λήψη πολλών εικόνων με Spectral Domain – OCT, παρέχονται οι εικόνες με μεγάλη ταχύτητα και υψηλή ανάλυση χωρίς να ταλαιπωρηθεί ο ασθενής. Στην καλή ποιότητα των εικόνων έρχεται να προστεθεί το λογισμικό που κάνει ανίχνευση των μικροκινήσεων του ματιού (eye tracking system) και διορθώνει τυχόν σφάλματα από αυτές», εξηγεί ο κ. Δατσέρης.

Ενα ερώτημα που δημιουργείται, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι το αν η OCT-αγγειογραφία ήρθε για να αντικαταστήσει τις εδώ και χρόνια χρησιμοποιούμενες φλουοροαγγειογραφία και αγγειογραφία με ινδοκυανίνη και ποιες διαγνωστικές δυνατότητες μας παρέχει πέρα από τις ήδη υπάρχουσες εξεταστικές μεθόδους.

Το βέβαιο είναι πως δεν μπορεί να αντικαταστήσει στο 100% τις άλλες διαγνωστικές εξετάσεις, όμως αποτελεί μία πολύ σοβαρή και αποτελεσματική σύγχρονη μέθοδο διάγνωσης που με τη συνεχιζόμενη εξέλιξή της σήμερα και στο μέλλον θα βοηθήσει την οφθαλμολογική διάγνωση και θεραπεία των παθήσεων του αμφιβληστροειδούς.

«Καταρχάς το ότι δεν χρειάζεται ενδοφλέβια έγχυση χρωστικής, μας παρέχει τη δυνατότητα να την πραγματοποιήσουμε σε ανθρώπους με ιστορικό αλλεργιών, σε νεφροπαθείς, σε εγκυμονούσες γυναίκες χωρίς τον φόβο εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών», εξηγεί.

Επιπλέον και καθώς πρόκειται για μία γρήγορη και εύκολη εξέταση, ολοκληρώνεται πριν προλάβει ο ασθενής να κουραστεί – ιδίως αν πρόκειται για άτομα μεγάλης ηλικίας ή με μη διάθεση συνεργασίας.

Αλλωστε, ένα ακόμα σαφές πλεονέκτημα της OCT-αγγειογραφίας είναι ότι παρέχει τη δυνατότητα ταυτόχρονης καταγραφής αμφιβληστροειδικών και χοριοεδικών αγγείων, που μέχρι πρότινος απαιτούσε την πραγματοποίηση δύο διαφορετικών και χρονοβόρων εξετάσεων (φλουοροαγγειογραφία και αγγειογραφία με ινδοκυανίνη).

Για τους παραπάνω λόγους, όπως εξηγεί ο ειδικός, έχει σήμερα  σημαντική θέση στη διάγνωση της ηλικιακής εκφύλισης ωχράς κηλίδας υγρού τύπου και τις χοριοειδικές νεοαγγειώσεις «εφόσον επιτρέπει καταγραφή των παθολογικών νεοαγγείων, δείχνοντας το πραγματικό τους μέγεθος και την ανταπόκρισή τους στις θεραπευτικές παρεμβάσεις ταυτόχρονα με την ποσότητα του υπάρχοντος υγρού (εξιδρωματικό στοιχείο). Αυτή η δυνατότητα μπορεί να τροποποιήσει στο μέλλον τα θεραπευτικά σχήματα».

Επιπλέον, υπογραμμίζει πως «μια άλλη ομάδα ασθενειών που καταγράφονται με τη συγκεκριμένη μέθοδο είναι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και οι αγγειακές αποφράξεις του αμφιβληστροειδούς δηλαδή η απόφραξη της κεντρικής αμφιβληστροειδικής φλέβας και η κλαδική απόφραξη. Φυσικά εκτός των ανωτέρω πιο συχνών παθήσεων με την OCT αγγειογραφία μπορούμε να εξετάσουμε και πληθώρα άλλων παθήσεων του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου».