«Στη μετάφραση λειτουργώ {LF}σαν ντετέκτιβ και σαν ηθοποιός»

Οταν ανοίγει η πόρτα, αυτό που βλέπεις είναι ένα τείχος από χάρτινες κούτες να έχουν καταλάβει τα ελεύθερα τετραγωνικά του χολ στο διαμέρισμα του Γιώργου – Ικαρου Μπαμπασάκη. Ακολουθείς περιμετρικά τα εξωτερικά αυτά τείχη από άδεια και γεμάτα βιβλία κουτιά και βρίσκεσαι σε δύο συγκοινωνούντα δωμάτια όπου στους τοίχους υπάρχουν μεταλλικές βιβλιοθήκες. Εδώ όμως τα βιβλία μοιάζει να δίνουν παράσταση. Γιατί ο κάτοχός τους, λόγιος, μεταφραστής και πλάνης των Αθηνών, έχει ένα δικό του σύστημα ταξινόμησης ώστε να δημιουργεί αυτές τις «παρέες» που τον συντροφεύουν τις ώρες που περνά στο δικό του γράψιμο και στη μετάφραση έργων ξένης λογοτεχνίας. Από ψηλά ο Μπουκόφσκι και η ομάδα των Μπίτνικ, δύο ράφια παρακάτω και αριστερά ένας παραταγμένος λόχος νουάρ λογοτεχνίας των εκδόσεων Αγρα, πάνω δεξιά ο Μπέκετ μαζί με τους συγγραφείς του αμερικανικού ονείρου και πάλι κάτω η υποστηρικτική ομάδα των θεωρητικών στη σειρά της Νεφέλης «Νεότερος Ευρωπαϊκός Πολιτισμός», μαζί με τη σουρεαλιστική εκτίναξη ρομαντισμού και αισθητισμού των βιβλίων του Επαμεινώνδα Χ. Γονατά.

Και σαν να μην έφταναν αυτές οι ενδείξεις ζωής ενός αθεράπευτου βιβλιοφάγου, σε ένα παλιό ξύλινο γραφείο βρίσκονταν μικρά γυάλινα ποτήρια και βάζα, που κάποτε μάλλον θα περιείχαν μαρμελάδα και γλυκά του κουταλιού, γεμάτα από απολειφάδια μολυβιών με καλοξυσμένη μύτη – μάρτυρες μιας εμμονής του Μπαμπασάκη να γράφει τα κείμενά του σε χειρόγραφο πριν τα περάσει στον υπολογιστή για να τα στείλει προς δημοσίευση.

Σε αυτό το στάδιο πρόσφατης μετακόμισης και νέας εγκατάστασης των βιβλίων του στη νέα τους κατοικία έγινε η συνάντησή μας στην Κυψέλη, σε ένα διαμέρισμα κοντά στην πλατεία Αγίου Γεωργίου. Ο Τζόναθαν Φράνζεν και το τελευταίο του μυθιστόρημα «Το γομάρι» βρίσκεται στην οθόνη του υπολογιστή του σε μεταφραστική επεξεργασία.

Τι σε ισορροπεί μεταξύ μετάφρασης και γραφής των δικών σου ιστοριών;

Στη μετάφραση λειτουργώ σαν ντετέκτιβ και σαν ηθοποιός. Δηλαδή μαθαίνω πρώτα τα πάντα για τον συγγραφέα. Με τον Φράνζεν έχουμε γνωριστεί και έχουμε μιλήσει, αλλά γενικά μαθαίνω από το Google πώς κοιμούνται, τι τρώνε, τις συνήθειές τους. Για τον Ναμπόκοφ έμαθα διαβάζοντας πέντε βιογραφίες του. Κατόπιν μπαίνω στο μυαλό του καθενός κι αρχίζω όπως ο ηθοποιός να σκέφτομαι, βρίσκω τους ρυθμούς του και μετά όλο είναι εύκολο. Οταν έρθει η ώρα, κλείνω τον διακόπτη και πάω σε έναν άλλο θάλαμο που λέγεται «δικό μου γράψιμο». Χωρίζω την ημέρα σε ένα μεθοδικό σύστημα με ζώνες. Είναι η ζώνη του διαβάσματος, μετά της μετάφρασης και ακολουθεί η ζώνη του γραψίματος. Πιο σημαντικό όμως είναι το διάβασμα. Θεωρώ τον εαυτό μου αναγνώστη, τίποτα άλλο.

Δεν σε παρασύρει το διάβασμα;

Οχι, γίνεται σε συγκεκριμένο διάστημα, για δύο ώρες μόλις ξυπνήσω, όποια ώρα της ημέρας κι αν συμβεί αυτό. Μετά αρχίζω να μεταφράζω και στη συνέχεια κρατώ σημειώσεις σε δύο σημειωματάρια που έχω και μαζεύω υλικό για δύο βιβλία που ετοιμάζω τώρα. Το ένα λέγεται «Στο νάιτ κλαμπ των συνειρμών» και είναι ιστορίες πραγματικές απατεώνων και πολύ ενδιαφερόντων τύπων, κάποιων περίεργων επαναστατών, όπως του ιταλοαργεντινού Ποσάδας. Στην αρχή ήταν τροτσκιστής, μετά έπαθε έναν εκκεντρισμό διαβάζοντας Δημόκριτο και αρχαίους και έλεγε ότι σίγουρα υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες. Συνεπώς πρέπει να συνασπιστούμε προλετάριοι και εξωγήινοι για να αποτινάξουμε τον καπιταλισμό. Σε αυτό το βιβλίο έγραψα και για τον Αλεκ Ισηγόνη, ο οποίος επινόησε το Mini Cooper. Αυτός έπινε πολύ τζιν, γι’ αυτό και σχεδίασε φαρδιές τις τσέπες στα καθίσματα για να χωράει το μπουκάλι.

Γιατί τους αποκαλείς απατεώνες;

Γιατί έκαναν πράγματα έκκεντρα. Το άλλο βιβλίο είναι ένα μυθιστόρημα για την Κυψέλη. Ολα τα επεισόδια διαδραματίζονται «εντός». Ουσιαστικά είμαι Κυψελιώτης επειδή από δεκάξι χρονών όλο εδώ γυρνάω και μένω. Εχω αλλάξει πολλά σπίτια, Τήνου, Ιθάκης, Αγίου Μελετίου, Καλομοίρη, Νάξου, Σύρου…

Γνώρισες την Κυψέλη στα φωτεινά και στα σκοτεινά της χρόνια;

Σε όλες της τις μορφές. Το πιο βασικό είναι ότι παραμένει γειτονιά. Φάνηκε και στον κορωνοϊό που ήμασταν όλοι παρέα. Ακόμη και γενέθλια έγιναν σε υπαίθριο χώρο. Εδώ δεν χάθηκε καθόλου ο κοινωνικός ιστός. Ενα ζευγάρι που έμενε δίπλα μου πέταγε σε εμένα φαγητό κι εγώ τους πέταγα βιβλία, από το ένα μπαλκόνι στο άλλο. Κατά σύμπτωση μένουν και πολλοί παλιοί φίλοι εδώ: ο Τάσος Παυλόπουλος, ο Μενέλαος Καραμαγγιώλης, ο Θοδωρής Μανίκας, προστέθηκε και η Λένα Διβάνη, η οποία μετακόμισε πρόσφατα εδώ. Αυτό είναι για μένα το πιο ενδιαφέρον με την Κυψέλη. Και το ότι έχει μια ιστορία κάποιων ανθρώπων οι οποίοι δεν έφυγαν ποτέ. Η Κυψέλη έπαθε καθίζηση την εποχή της ευμάρειας, όμως το ενδιαφέρον είναι ότι οι κάτοικοί της από τα παλιά ξαναγυρίζουν. Εκαναν οικογένειες, χώρισαν και επέστρεψαν. Τους τραβάει εδώ το παρελθόν της νιότης τους.

Επομένως η Κυψέλη είναι νηπιαγωγείο ενηλίκων;

Το λες εξαιρετικά. Είναι και πολλοί άνθρωποι των τεχνών μαζί μας. Μουσικοί και εικαστικοί. Ευτυχώς έχουν μείνει και κάποια από τα παλιά μαγαζιά με παραδοσιακή μαγειρική, όπως η Μυρτιά, με μέσο όρο ηλικίας θαμώνων τα 85. Τους λατρεύω τους μεγάλους, επειδή όπου συχνάζουν το φαγητό δεν είναι βαριά μαγειρεμένο. Επιπλέον, η Κυψέλη σού δίνει την αίσθηση ότι είσαι σε νησί. Βγαίνεις μια βόλτα και νομίζεις ότι έχεις πάει κάπου διακοπές.

Στο βιβλίο σου τι κάνει η Κυψέλη; Είναι σκοτεινή;

Είναι ποπ. Εχει μία ιστορία αυτό το βιβλίο. Ο φίλος μας ο Τάσος Δενέγρης, ο ποιητής, διατεινόταν ότι είχε γράψει ένα μυθιστόρημα που το έλεγε «Ο Ρασκόλνικοφ στην Κυψέλη». Ο τίτλος ήταν συγκλονιστικός. Επειδή όμως ήταν ράθυμος άνθρωπος, μάλλον ήταν «μαϊμού» αυτό το βιβλίο. Εχει δημοσιευτεί ένα κομμάτι στο «Σήμα», τη δεκαετία του ’70, και μετά τίποτα… Αποφάσισα να κλέψω έξυπνα τον τίτλο: «Ο Ρασκόλνικοφ στην Κυψέλη (έγραψε ο Δενέγρης)». Είναι μικρά κεφάλαια, περίπου 50, καθένα σε άλλο πρόσωπο, με ιστορίες δύο φίλων, και εμφανίζονται και πολλοί guests. Το δημοσιεύω σε συνέχειες στον «Χάρτη», οπότε είμαι υποχρεωμένος κάθε μήνα να γράφω ένα κεφάλαιο. Μέχρι τα Χριστούγεννα θα έχουν τελειώσει. Είναι γραμμένα ως φαντεζί ποπ, σε γραφή 60s, ανάλαφρα, με τον δικό μου τρόπο. Δεν έχουν καθόλου γκρίνια.

Πώς τα καταφέρνεις;

Δεν βγάζεις κάτι γκρινιάζοντας. Κάθε μέρα βλέπω και κάτι φρέσκο. Ακόμα και ότι μέσα στην πανδημία διάφοροι γερόλυκοι, ο Μπομπ Ντίλαν και ο Τζον Κέιλ, ο Κοστέλο, ο Μικ Τζάγκερ και ο Νικ Κέιβ με τον Γουόρεν Ελις, κάθισαν και έβγαλαν δισκάρες χωρίς να το βάλουν κάτω, νιώθω ότι έχω υποχρέωση. Απέναντι στους νονούς που σε μεγάλωσαν έχεις αυτή την υποχρέωση να μην το βάλεις κάτω. Με την τέχνη παίζει αυτό. Μπορεί να μη συναντάς τον Κέιβ, για παράδειγμα, αλλά ο διάλογος υπάρχει.

Μόνο που ο Κέιβ πιθανόν να ζει σε μια πόλη που σύντομα θα βγει από τα μαύρα σύννεφα, ενώ εσύ βγαίνεις σε μια πόλη που τη βλέπεις αλλαγμένη.

Δεν είναι θέμα πόλης, είναι θέμα ότι ολόκληρο το μαγαζί Γη κατέβασε ρολά. Σε αντίθεση με τις οικονομικές κρίσεις που πήγαν να μας περάσουν και ενοχές ότι εμείς φταίμε κ.λπ. Αυτό είναι παγκόσμιο. Ηταν και ευκαιρία προσωπικής ιδιοσυστασίας, να δεις ποιος είσαι πραγματικά.

Δηλαδή εσύ και οι φίλοι σου περάσατε στην ενδοσκόπηση και βγήκατε με θετική στάση;

Ναι, δεν πάθαμε «ζημιά». Βέβαια, μια φίλη ψυχολόγος μού έλεγε ότι από την πανδημία και ύστερα τριπλασιάστηκε η πελατεία της σε παντρεμένα ζευγάρια που η σχέση τους περνά κρίση. Μάλιστα, δεν καταφέρνουν ούτε να χωρίσουν ούτε να τα βρούνε. Που σημαίνει ότι δεν είχαν βάσεις. Σε όλες τις κρίσεις, αυτός που έχει βάσεις, μια συγκροτημένη άποψη δηλαδή για το τι είναι κόσμος – έστω και «καφενείου» -, μπόρεσε να το διαχειριστεί. Ο φίλος μου Αντρέας Μαντάς κάθε μέρα ερχόταν να με συναντήσει και βλέπαμε ξανά ταινίες, ακούγαμε δίσκους όπως παλιά από την αρχή έως το τέλος της άλλης πλευράς, όπως στην εφηβεία, και λέγαμε ιστορίες και γελούσαμε για ανθρώπους που δεν γνωρίζαμε από τότε και τους οποίους λόγω συνθήκης δεν μπορούσαμε να τους συναντήσουμε. Εγινε λοιπόν μια νέα χαρτογράφηση εκ των πραγμάτων. Και γράψαμε κι ένα βιβλίο. Κάθε μέρα γράφαμε ένα κεφάλαιο και έτσι κυκλοφόρησε το διπλό «Ροκενρόλλα – Astraffiamante». Η ρουτίνα της συνέπειας να παραδίδουμε κάθε κεφάλαιο σε συνέχειες στο monocleread.gr αποδείχτηκε σωτήρια. Ξέρεις, δεν την μπορώ την πτώση. Εχω μεγαλώσει με τον Μπέκετ και με δημιουργούς που όλοι τους ήταν μεγάλων αντοχών. Κουβαλάς ευθύνες γι’ αυτό που κάνεις και δεν πέφτεις.