Μια μεγάλη στιγμή {LF}σε τέσσερις βραδιές

Οσοι ήταν παρόντες στον μουσικό άθλο που πραγματοποιήθηκε σε τέσσερις ξεχωριστές βραδιές στο Μέγαρο Μουσικής από την ιδιοφυή μουσική μορφή της εποχής μας, Ντάνιελ Μπάρενμποϊμ, δεν θα ξεχάσουν ποτέ αυτό που έζησαν.

Οι τέσσερις συμφωνίες του Μπραμς και οι τέσσερις συμφωνίες του Σούμαν δεν θα μπορούσαν να έχουν ουσιαστικότερους ερμηνευτές, από την Staatskapelle Berlin (Σταατσκαπέλε Μπερλίν) με τον ισόβιο αρχιμουσικό της. Ο λαμπρός μαέστρος έχει συνδέσει την καλλιτεχνική του πορεία με το σπουδαίο μουσικό σύνολο από το 2000, χρονιά που ορίστηκε καλλιτεχνικός διευθυντής της. Πρόκειται για μία από τις αρχαιότερες ορχήστρες του κόσμου – η δημιουργία της χρονολογείται από το 1570 – με βαθιά εμπεδωμένη γνώση και πράξη του γερμανικού ρομαντισμού, σε ερμηνείες αναφοράς. Μαζί έχουν παρουσιάσει ευρείας κλίμακας μουσικούς κύκλους τόσο στο Βερολίνο όσο και σε περιοδείες, οι οποίοι περιλαμβάνουν 10 όπερες του Βάγκνερ, όλες τις συμφωνίες των Μπετόβεν, Σούμαν, Σούμπερτ και Μπρούκνερ, το συμφωνικό έργο και τα ορχηστρικά τραγούδια του Μάλερ, όπερες και συνθέσεις για ορχήστρα των Μπεργκ, Σένμπεργκ και Ντεμπισί, αλλά και παγκόσμιες πρεμιέρες σύγχρονων δημιουργιών. Από κοινού έχουν ηχογραφήσει πολλούς ψηφιακούς δίσκους με όπερες, συμφωνίες και κοντσέρτα για πιάνο της ρομαντικής εποχής και του 20ού αιώνα.

Το μουσικό ταξίδι τους στην Ελλάδα άρχισε στις 27 Οκτωβρίου παρουσιάζοντας τη Συμφωνία αρ. 1 σε σι ύφεση μείζονα, έργο 38, «της Ανοιξης» του Σούμαν και Συμφωνία αρ. 1 σε ντο ελάσσονα, έργο 68 του Μπραμς και συνεχίστηκε την Παρασκευή 29 Οκτωβρίου με τη συμφωνία αρ. 2 σε ντο μείζονα, έργο 6 του Σούμαν και τη συμφωνία αρ. 2 σε ρε μείζονα, έργο 73 του Μπραμς.

Το περασμένο Σάββατο η απόλαυση κορυφώθηκε με την τρίτη συμφωνία του Σούμαν και την τρίτη συμφωνία του Μπραμς, παρουσιαζόμενες σε αντιπαραβολή, και γι’ αυτό αναδεικνύοντας την τεράστια σχέση που έχουν μεταξύ τους – όπως άλλωστε και οι συνθέτες τους. Δύο σπουδαίες μορφές του ρομαντισμού που συνδέθηκαν τόσο προσωπικά και μοιραία μεταξύ τους, ίσως όσο κανένα άλλο δίπολο συνθετών στην ιστορία.

Η πενταμερής συμφωνία του Σούμαν, γνωστή και ως συμφωνία «του Ρήνου» – η οποία γράφτηκε το 1850 και αποτελεί το πιο αισιόδοξο και φωτεινό έργο του – αποδόθηκε εμβληματικά. Η αποφασιστικότητα και ο εκπληκτικός συντονισμός των εγχόρδων ανέδειξαν τη λαμπρότητα και την ένταση του έργου, ενώ τα ζωτικής σημασίας χάλκινα πνευστά προσέδωσαν στη δραματουργική προσέγγιση της συμφωνίας, μέσα από τα διαφοροποιημένα ηχοχρώματα του κάθε μέρους. Αποκορύφωμα η διάσημη αρχή του τέταρτου μέρους με τα τρομπόνια να δημιουργούν ατμόσφαιρα καθηλωτική. Ο Μπαρενμπόιμ, πιστός στο πιανιστικό ερμηνευτικό του στίγμα μέσα από τις ερμηνείες του-ορόσημα, απέπνεε και ως αρχιμουσικός τον μεγάλο και ζεστό ήχο, την αίσθηση του βάθους και της ατέρμονης εσωτερικής ενέργειας.

ΣΥΓΓΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ. Οι λεπτές διαφορές που χωρίζουν τους τόσο συγγενείς Σούμαν και Μπραμς έγιναν σαφείς όταν ξεκίνησε η τρίτη συμφωνία του Μπραμς. Η διαφορά στην ερμηνεία, προερχόμενη από την ουσιαστική κατανόηση της μουσικής σκέψης των δύο σύνθετων, τονίστηκε από τον Μπαρενμπόιμ μέσα από μια ανάγνωση ξεκάθαρα πιο οριζόντια σε σύγκριση με την πιο κάθετη ερμηνεία της συμφωνίας του Σούμαν.

Οι αέναες μουσικές φράσεις, τα θέματα που μπλέκονται το ένα μέσα στο άλλο, ο τόσο ιδιαίτερος χρονισμός του Μπραμς φωτίστηκαν σε αντιπαραβολή με τον προκάτοχό του Σούμαν, παρά το γεγονός πως για τη συγκεκριμένη συμφωνία είχε εμπνευστεί από θέματα της συμφωνίας του Ρήνου. Το αγαπητό τρίτο μέρος «poco allegretto», συνεπές ερμηνευτικά με τη ρυθμική οδηγία του συνθέτη, δημιούργησε στιγμές μαγικές, ιδιαίτερα όταν στην επανέκθεση το κόρνο πήρε το αρχικό θέμα, με ήχο γεμάτο ζεστασιά υπό τη διακριτική συνοδεία των εγχόρδων. Οι μαγικές εικόνες που αποτυπώθηκαν σε όσους είχαν την τύχη να παρακολουθήσουμε αυτές τις συναυλίες ήταν πολλές. Και σίγουρα ξεχωρίζουν η εικόνα του ανυπέρβλητου αρχιμουσικού να διευθύνει από μνήμης τα σπουδαία αυτά έργα αλλά και η στιγμή που ανταπέδωσε τις επευφημίες του κοινού – επί δέκα λεπτά – με ένα δικό του σφύριγμα.