Ο ενταφιασμός {CR}της κοινής Ευρώπης

Οι κρουνοί με το μέλι άνοιξαν και δεν έλεγαν να σταματήσουν στην επίσκεψη Μέρκελ στην Αθήνα. Κύματα λατρείας, παροξυσμός θαυμασμού και απύθμενος σεβασμός για την αποχωρούσα καγκελάριο. Ολα τα παραπάνω θα ήταν καλά, χωρίς όμως δύο στοιχεία: αφενός την κοινή επωδό, σαν να ακούς τον χορό αρχαίου δράματος, ότι «ήταν μία επίσκεψη υψηλού συμβολισμού». Που ουδείς μπήκε στον κόπο να εξηγήσει: ποιος συμβολισμός; Τι ακριβώς τόσο σημαντικό συμβολίζει ότι η Ανγκελα Μέρκελ δέχθηκε την πρόσκληση να έρθει στην Αθήνα για το, πιθανότατα, τελευταίο επίσημο ευρωπαϊκό της ταξίδι; Αφετέρου, το κυριότερο: όλα αυτά είναι αληθή όσον αφορά την ίδια τη Γερμανία. Ναι, για τη Γερμανία η Μέρκελ υπήρξε ασφαλώς μία ιστορικά επιτυχής ηγέτης, ίσως η σημαντικότερη μετά τον ίδιο τον Χέλμουτ Κολ, τον μέντορά της που επανένωσε αναίμακτα και εξαιρετικά αποτελεσματικά τη χώρα του. Ομως για την Ευρώπη; Εδώ, τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά. Αλλωστε, εμμέσως το έχει επιβεβαιώσει η ίδια η Μέρκελ. Οταν ρωτήθηκε πρόσφατα για τον απολογισμό της απάντησε: «Ας τον κάνουν άλλοι. Εγώ αισθάνομαι καλά με τον εαυτό μου, με τη ζωή και την πορεία μου. Μου έδωσαν την ευκαιρία να προσφέρω στην πατρίδα μου». Ο Πρωθυπουργός είπε κάτι επιχειρώντας ίσως να εξηγήσει τα παραπάνω: ότι «στην κρίσιμη στιγμή πήγε κόντρα στις εισηγήσεις των υπουργών της και αποφάσισε να κρατήσει την Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ενωση». Ομως αυτό δεν είναι ακριβές. Καθόλου μάλιστα και σε πολλά επίπεδα. Το έχει πει και η ίδια πρόσφατα: Αλλες δυνάμεις φρέναραν αυτή την εξέλιξη, ιδίως η Γαλλία.

Η Μέρκελ προσέφερε πολλά στην πατρίδα της. Ο Κολ πέτυχε την επανένωση της Γερμανίας, αλλά επί Μέρκελ αυτή εξελίχθηκε σε ηγεμονία στην Ευρώπη. Ούτε καν επί Σρέντερ, που σεβάστηκε ουσιωδώς την ισότητα της Ενωσης. Η Μέρκελ χειρίστηκε, πράγματι πολύ έντεχνα, τη μετάβαση από μία ισότιμη ευρωπαϊκή Γερμανία σε μία Ευρώπη της γερμανικής ηγεμονίας. Και όπως ο Κολ, το έκανε και αυτή «αναίμακτα». Πέτυχε να σύρει μία άβουλη Ευρώπη ολοκληρωτικά πίσω από τα εθνικά συμφέροντα της Γερμανίας. Αυτό έκανε. Και όχι το αντίστροφο. Η διαφορά είναι τεράστια. Στη μακρά θητεία της η Μέρκελ εγγυήθηκε την προσαρμογή της «κοινής» Ευρώπης στη γερμανική εθνική πολιτική. Και το έκανε με τρόπο που να έχει εξασφαλίσει τη συναίνεση του συνόλου σχεδόν των ευρωπαϊκών κρατών. Πρόκειται για εντυπωσιακό επίτευγμα. Αλλωστε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αν το κατάλαβε, το είπε με το όνομά του: «Υποδέχομαι μια σπουδαία πολιτικό που διαμόρφωσε την πολιτική της Γερμανίας και της Ευρώπης για σχεδόν δύο δεκαετίες».

Ολα αυτά έχουν κόστος: στην πράξη ακύρωσαν οριστικά την πάλαι ποτέ ευρωπαϊκή ισότητα. Εστω, εξ αρχής «τυπική», αλλά σε μεγάλο βαθμό κάποτε επίσης και ουσιαστική μαζί. Ενώ τώρα πια, καθόλου. Ακόμα περισσότερο, σημαίνουν και κάτι για το οποίο ουδείς ακόμα συζητά, αλλά που θα κυριαρχήσει στο μέλλον για την αξιολόγηση της εποχής της: στέρησε την Ευρώπη από την προοπτική εμβάθυνσης. Την κλείδωσε στο επίπεδο ύπαρξης που επιθυμούσε το Βερολίνο. Και έκλεισε τον δρόμο για τον ενδεχόμενο κάποτε μετασχηματισμό της σε έναν πραγματικά ενιαίο πολιτικό χώρο. Η Μέρκελ εξασφάλισε ότι η Ευρώπη θα είναι ενωμένη σε όσα η Γερμανία ήθελε, αλλά απαγορευτική για τα υπόλοιπα: η κοινή εξωτερική πολιτική, ο κοινός στρατιωτικός βραχίονας και τα κοινά σύνορα είναι μερικά από αυτά και, για την Ελλάδα σίγουρα, τα πιο σημαντικά. Η πολιτική ένωση της Ευρώπης θάφτηκε οριστικά και αμετάκλητα. Γιατί εκεί δεν χωρούσε ηγεμονία όπως στην οικονομία. Και έτσι εγκαταλείφθηκαν οριστικά ακυρώνοντας όμως την Ευρώπη. Το όνειρο της πραγματικά κοινής Ευρώπης χάθηκε. Αυτό ήδη έχει σοβαρές συνέπειες. Και θα έχει πολύ περισσότερες, απονευρωτικού και διαλυτικού χαρακτήρα, στο μέλλον.