Επιρρηματικά

Πριν καν περάσω στα σχετικά με την ορθότερη κατάληξη των επιρρημάτων, διευκρινίζοντας πότε κατά τη γνώμη μου είναι προτιμότερο το -ως και πότε το -α, θα πρέπει να αναφερθώ (έστω και εν συντομία, μιας και ίσως να έχω γράψει και άλλοτε για το ίδιο θέμα) σε κάποιες περιπτώσεις όπου η διαφορετική κατάληξη παραπέμπει και σε διαφορετική έννοια.

Για να περιοριστώ μόνο στα παραδείγματα που μου έρχονται πρόχειρα στον νου, έχουμε και λέμε:

Αλλο το απλώς (μόνο, just, κ.ο.κ.) και άλλο το απλά (με απλό τρόπο). Τρισβάρβαρο, λοιπόν, το «απλά θέλω να πω», που δίνει και παίρνει στην τηλεόραση και όχι μόνο. Χαρακτηριστική είναι, έτσι, η φράση «ζει απλώς με τη σύνταξή του», που σημαίνει μόνο με μια σύνταξη, χωρίς άλλα εισοδήματα. Από την άλλη, «ζει απλά με τη σύνταξή του» σημαίνει χωρίς πολυτέλειες, χωρίς να ξοδεύει πολλά. Πιθανόν βέβαια αυτό, το ότι ζει απλά, να οφείλεται στο ότι «ζει απλώς με τη σύνταξή του». Ομως, αυτό… είναι μια άλλη ιστορία.

Αλλο το άμεσα (όχι έμμεσα) και άλλο το αμέσως (ακαριαία, χωρίς καθυστέρηση). Αλλο το έξοχα (υπέροχα) και άλλο το εξόχως (υπερβολικά, υπέρμετρα). Αλλο το έκτακτα (εξαιρετικά, θαυμάσια) και άλλο το εκτάκτως (εκτός προγράμματος). Αλλο το τέλεια (άψογα, υπέροχα) και άλλο το τελείως (εντελώς). Αλλο το αδιάκριτα (χωρίς το απαραίτητο τακτ) και άλλο το αδιακρίτως (χωρίς εξαίρεση). Αλλο το ιδιαίτερα (εμφατικά, κατά κόρον) και άλλο το ιδιαιτέρως (κατ’ ιδίαν, εχέμυθα). Αλλο το άδικα (μάταια) και άλλο το αδίκως (αδικαιολόγητα, αυθαίρετα).

Μιας και έπιασα σήμερα τα επιρρήματα (αυτά θα με απασχολήσουν, άλλωστε, και τα επόμενα Σάββατα), ιδού και ένα «επιρρηματικής χροιάς» φάλτσο, ένα «χρονίως κοινολεκτούμενο», το οποίο ωστόσο καλό θα ήταν να μην περάσει στην κατηγορία εκείνων που «απολανθάνονται».

Λέμε κατά κανόνα «το κυρίως πιάτο». Κυρίως πιάτο όμως σημαίνει κάτι που είναι κυρίως/βασικά/κατά βάση πιάτο αλλά και κάτι άλλο ίσως. Αυτό που εννοούμε συνήθως είναι το κύριο πιάτο, ό,τι οι Αγγλοσάξονες αποκαλούν main dish, σε αντιδιαστολή με το πρώτο πιάτο, το ας πούμε ορεκτικό. Την καίρια αυτή παρατήρηση την πρωτοάκουσα από τον καλό φίλο Σπύρο Καβουνίδη, ο οποίος, έστω και ερασιτεχνικά, δείχνει πάντοτε, και από τις στήλες των «ΝΕΩΝ», αυξημένη ευαισθησία για τα ζητήματα της γλώσσας.

Εμμηνος ρήση

Για να γράψεις ένα καλό μυθιστόρημα χρειάζονται τρία πράγματα,
αλλά ειλικρινά δεν έχω ιδέα ποια είναι αυτά.

Σόμερσετ Μομ