Ο «κρυμμένος θησαυρός» {LF}ενός ονόματος

Ο Σλοβάκος Μίλος Μπαρίτσοφ (1904-1974) δεν υπήρξε. Το όνομά του δεν βρίσκεται στην ιστορία της λογοτεχνίας της Σλοβακίας. Η πιθανότητα να ήταν ένας «ελάσσων» πεζογράφος, μια «περαστική» προσωπικότητα, αποκλείεται: το κείμενο που του αποδίδεται («H ταχεία της Βουδαπέστης») επαρκεί για τη διεκδίκηση μιας θέσης στο πάνθεον του λόγου της χώρας του και, ίσως, της Ευρώπης. Η σλοβάκα-ελληνίδα μεταφράστρια της «Ταχείας» δεν έχει εντοπιστεί. Το επίμετρο πάντως που φέρει την υπογραφή της και συνοδεύει την αριστοτεχνική μετάφρασή της τοποθετεί τον συγγραφέα στον λογοτεχνικό «κανόνα» της πατρίδας του, παραθέτοντας βιογραφικά και βιβλιογραφικά στοιχεία, παράλληλα με ιστορικά δεδομένα για τη Σλοβακία και τη λογοτεχνία της. Με λίγα λόγια, ο Μπαρίτσοφ, ανύπαρκτος μέχρις ώρας, είναι απολύτως υπαρκτός, αφού η «Ταχεία» δεν αποδίδεται προς το παρόν σε κανέναν άλλον στη Σλοβακία και αλλαχού. Οσο για τον έλληνα εκδότη, η πληροφορία είναι πως το χειρόγραφο έφτασε ταχυδρομικώς στα χέρια του (έκταση νουβέλας), το διάβασε, ενθουσιάστηκε, το εξέδωσε, έχοντας βρει προφανώς τρόπο να εξασφαλίσει την αποκλειστικότητα για την ελληνική γλώσσα και να αποδώσει δικαιώματα σε ένα κατ’ εκτίμηση «ορφανό», «αδέσποτο» κείμενο.

Το λογοτεχνικό παιχνίδι της απόδοσης ενός ή περισσότερων έργων από έναν συγγραφέα σε έναν «άλλον», αειθαλές παιχνίδι στην παρακαταθήκη της λογοτεχνίας με πλήθος έργων ανώνυμων, ψευδώνυμων και ετερώνυμων δημιουργών, έχει το πλεονέκτημα της «παιδιάς», η οποία, όπως κρίνεται παραδεκτό και σωτήριο, είναι ψυχικά ανακουφιστική για τον λογοτέχνη που διευρύνει την ταυτότητά του, θεραπεύοντας μια ξεχωριστή εκδοχή της και πνευματικά ελκυστική για τον επαρκή αναγνώστη, ακούσιο συμπαίκτη. Πάει να πει πως πρόκειται για προσφερόμενη από τον συγγραφέα στον αναγνώστη (όμοιό του-αδελφό του) διαδρομή προς αναζήτηση και ανακάλυψη «κρυμένου θησαυρού», τον οποίο ο συγγραφέας εμφανίζει, αφού τον έχει αναζητήσει. Γιατί ισχύει το αξίωμα του Πασκάλ πως «αν δεν αναζητήσεις, δεν θα είχες βρει». Το ερώτημα τι είναι εκείνο που ωθεί τον συγγραφέα να στοιχειώσει έναν «άλλον» δεν έχει απαντηθεί: η Τορά υπενθυμίζει όμως πως αξία έχει το ερώτημα και όχι η απάντηση.

Ενδείξεις

Προκειμένου να συγκρατήσουμε το ερώτημα, η υπόθεση εργασίας είναι: αφού ο Μίλος Μπαρίτσοφ υπάρχει ως ανύπαρκτος Σλοβάκος, είναι υπαρκτός συγγραφέας άλλης ευρωπαϊκής χώρας, αποκλειομένων, χάριν ευκολίας, χωρών της Ασίας, Αφρικής, Αμερικής και Ωκεανίας. Το θέμα του (τα μετόπισθεν του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου) περιορίζει τον χώρο στην Ευρώπη, ο χώρος (στην τότε υπάρχουσα πόλη Τερεζίενμπουργκ) θυμίζει το μεσογειακό ιστορικό περιβάλλον, η κατάληξη ότι ο τόπος στον οποίο η «Ταχεία» φέρνει τη ζωή και τον θάνατο, ώσπου η πόλη του Τερεζίενμπουργκ να γίνει Μνημούρια (λέξη που απαντά σε διηγήματα του Παπαδιαμάντη), οδηγούν στην υποψία ότι ο «κρυμένος θησαυρός» είναι παιχνίδι έλληνα πεζογράφου. Αποχρώσα ένδειξη πλην της ονοματοδοσίας Μνημούρια αποτελεί η αναφορά στις «ανδρικές κολόνιες Μενούνου» (σελ. 94), οι οποίες, όπως πληροφορηθήκαμε, δεν είχαν ποτέ εξαγωγές στα μέτωπα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Την ελληνική καταγωγή εξάλλου υπονοεί η μεταφράστρια της «Ταχείας» Μαρία Σιμονοβίτσοβα-Μοσχίδου στο επίμετρο: «Ελάχιστα είναι τα λογοτεχνικά έργα που αποτυπώνουν τα μετόπισθεν του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και μαρτυρούν ότι τα μετόπισθεν προσδιόρισαν αποφάσεις, δημιούργησαν ψευδαισθήσεις, αλλά και επιδιώξεις ρεβάνς. Ουσιαστικά, ο Μπαρίτσοφ αποδίδει τα “προσιόντα”, δηλαδή εκείνα που έρχονται, εκείνα που δεν βλέπουν οι άνθρωποι και κατ’ επέκταση οι λαοί, τα ξεχωρίζουν όμως, όπως λέει ο Καβάφης, οι σοφοί. Εντέλει, αυτή η νουβέλα έχει τέτοια “καβαφική” χροιά”.

Λίγη σημασία συνεπώς έχει να βρούμε την απάντηση ποιο το όνομα του παίζοντος έλληνα συγγραφέα, αφήνοντας το ερώτημα να πλανάται. Ο «κρυμένος θησαυρός» ανήκει στον αναγνώστη. Στον υπαρκτό αναγνώστη χάρη στην ύπαρξη του ανύπαρκτου Μίλος Μπαρίτσοφ.

{1BSYG}Milos Barichof {1BSYG}{CR}{2BTIT}Ταχεία της Βουδαπέστης{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Μαρία Σιμονοβίτσοβα-Μοσχίδου {CR}Εκδ. Στιγμός, 2021, σελ. 122{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 12 ευρ{4BTIM}ώ